Türk dunyasining mesililiri mawzuluq yighinda Uyghur mesilisi muzakire qilindi


2006-08-28
Share
Yighilishtin bir körünüsh

Türkiyining kastamonu wilayitide türk dunyasi künliri medeniyet sen'et pa'aliyiti ötküzüldi. 3 Kün dawam qilghan bu pa'aliyetke türk dunyasining herqaysi dölet we rayonliridin méhmanlar keldi. Yighin'gha qirim tatar milli mejlis bashliqi ukra'ina parlamént ezasi mustafa abdujémil qirim'oghlu, kastamonu walisi mustafa kara, parlamént ezasi mexmet yildirim, mexmet serdar'oghlu qatarliqlar we keng xelq ammisi qatnashti. Türk dunyasi künliri medeniyet sen'et pa'aliyitining kun tertipi ichide yene türk dunyasining mesililiri mawzuluq bir ilmi muhakime yighinimu bar idi. Yighin'gha proféssor, doktor turan yazghan, proféssor, doktor axmet tasagil, kemal chapraz qatarliq bilim ademliri qatnashti. Ular yighinda türk dunyasi hazir duchar boliwatqan mesililer, türk dunyasining weziyiti qatarliqlarni otturigha qoyghandin bashqa Uyghur mesilisi üstidimu alahide toxtaldi. Bu pa'aliyetke mes'ul sheher bashliqi memet sayim sayan ependi bizge melumat bérip mundaq dédi:

Türk dunyasi künliri pa'aliyitimizni 10 yildin beri élip bériwatimiz. Bu yil 10-qetimliqini élip barduq. Pa'aliyitimiz yildin yilgha zoriyip bériwatidu. Bu yilqi pa'aliyitimizmu intayin körkem boldi. Bosniyidin sibiriyegiche, kerkuktin qirimghiche bolghan jughrapiyidin kelgen herqaysi türkiy milletlerdin bolup 150 ke yiqin wekil qatnashti. Qirim mejlis bashliqi mustafa jemil'oghlumu pa'aliyitimizge qatnashti we soz qildi.

Bu ilmi muhakime yighinida türk dunyasining omumi mesililiri heqqide söz qilghan turan yazghan ependi bilen uning yighinda sözligen sözini chöridigen halda téléfon ziyariti élip barduq. Turan yazghan ependi bizning türk dunyasidiki mesililer néme, dégen su'alimizgha jawap bérip mundaq dédi:

Men yighindimu uni qisqiche otturigha qoydum. Türkiye bilen türk dunyasi otturisidiki munasiwetler hissiyatqa tayinishtin qutulalmidi. Hissiyatqa tayinip bashlandi, dawam qildi, hem yene shu hissiyatqa tayinip tügesh noqtisigha kélip qaldi. Eqilge tayinip turup qilghan héchbir ishimiz bolmidi, dep oylaymen,. Bu méning shexsi köz qarishim. Mesilen, u yerlerde uniwérsitét qurduq. U döletlerning uniwérsitétqa éhtiyaji yoq idi. 352 Uniwérsitéti bar bolghan qazaqistandek bir döletke uniwérstét qurush mentiqliq bir ish emes, 12 ming nopusqa ige bolghan türkistan shehirige yesewi uniwérsitétni qurup, qazaqche we rusche tilda bilim berduq. Bu nime dégen külkilik ish. Ottura mekteplernimu qurduq, bulardimu in'glizche bilen ders bériliwatidu. Bular hemmisi eqilge uyghun emes. Bu jumhuriyetler qurulghandin beri élip barghan siyasetlirimiz we chaqirghan qurultaylirimizning hemmisi hissiyatqa tayinip boldi. Bizning birdin bir mentiqliq qilghan ish pilanimiz baku-tiflis-jeyhan néfit turubisi boldi.

Turan yazghan ependi 10 ming yilliq tupriqi bolghan sherqiy türkistanni yutup kétiwatqanliqini éytip mundaq dédi:

U yerdimu héq eqil bilen ish élip baralmiduq. Közimizning ichige qarap turup bizning 10 ming yilliq tupraqlirimizni ishghal qilishqa dawam qiliwatidu. Biz türkiye tijari menpe'etlirimizni depla xitayning ishghaligha köz yumiwatimiz. Xitay bilen 500 milyon dollarliq ish pilanimiz bar idi. Hazir 300 milyon'gha chüshüp qaldi. Buning sewebi bizning sherqiy türkistan mesilisige köngül bölüshimiz iken. Sherqiy türkistandiki nopusning xitaylashturulush mesilisinimu eslide türkiye dunya kun tertipge ékilishi kérek idi. Lékin biz uni qilalmiduq. Bu tarixi mes'uliyetke burunqi we hazirqi hökümetler jawapkardur.

Türk dunyasining mesililiri térisidiki ilmi muhakime yighinida soz qilghan obzorchi kemal chapraz ependi ziyaritimizde türk dunyasining mesililiri üstide toxtilip mundaq dédi:

Menche türk dunyasining eng muhim mesilisi hélihem musteqilliqige érishelmigen türkiy milletlerdur. Türkiye jama'etchilikide shundaq bir xata chüshenche bar. Ottura asiyada 7 türk döliti quruldi, putun mesililer hel boldi, dégendek. Bu xata bir köz qarash. Halbuki, bügün türk dunyasida téxiche musteqilliqige érishelmigen zulum astida yashawatqan türkiy milletler bar. Bu yighinlarda öz tupraqlirida az sanliq millet haligha chüshürülüp qoyulghan milletlerning mesililiri, bularning iqtisad, ma'arip , medeniyet jehettiki mesililirini otturigha qoyulup, hel qilish yolliri izdenmekte.

Pikirler (0)

Barliq pikir - bayanlarni körüsh.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet