Түркийә журналисти ахмәд ай: «бу зулум тонуш»

Түркийә җумһурийитиниң әң даңлиқ тор гезитлиридин бири болған «һабәр» дә, 1-айниң 16-күни «бу зулум тонуш» намлиқ обзор елан қилинди.
Ихтиярий мухбиримиз әркин тарим
2013-01-17
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Түркийә җумһурийитиниң әң даңлиқ тор гезитлиридин бири болған «һабәр» дә елан қилинған «бу зулум тонуш» намлиқ обзор. 2013-Йили 16-январ.
Түркийә җумһурийитиниң әң даңлиқ тор гезитлиридин бири болған «һабәр» дә елан қилинған «бу зулум тонуш» намлиқ обзор. 2013-Йили 16-январ.
RFA/Erkin Tarim

Түркийә журналисти ахмәд ай язған бу обзор «1750-йиллиридин буян хитай ишғалийитигә дуч кәлгән вә 1955-йили рәсмий хитайниң аптоном райони һалиға кәлгән шәрқий түркистан, толиму әпсуски һелиғичә хитай ишғалийитидә зулум чәкмәктә» дегән җүмлиләр билән башланған болуп, обзорда уйғурларға елип берилған зулум мисаллар билән аңлитилған.

Ахмәд ай әпәнди обзорини мундақ давам қилиду: «африқида вә оттура шәрқтә учрайдиған сәһниләр шәрқий түркистандиму көрүлмәктә. Худди дуняниң африқа билән кари болмиғандәк уйғурлар билән кари болмайватиду. Тарихий түркистан земинлириниң һәрбир шәһиридә инсанийәткә қарши җинайәт ишлиниватиду. Әқәллий инсаний һоқуқи қолидин тартивелинған, мәҗбурий көчүрүлгән, қәтлиам қилинған шәрқий түркистан хәлқи, өз азадлиқини қолға елишни үмид қилиду.»
Ахмәд ай әпәнди обзорида түркийә журналисти мәлтәм ариқанниң мақалисидин үзүндиләр көрситип мунуларни чүшәндүрди:
«Бу мәсилини әтраплиқ тәһлил қилған мәлтәм ариқан бу есил милләтниң хитайлар тәрипидин илгири сүрүлүватқан яман истиллардин толиму йирақ болған есил хисләтлирини мундақ йиғинчақлайду: уйғур түрклири тәрбийиликлики, тоғра нийәтликлики, сәбирликлики, мулайимлиқи, дөләткә болған итаәтмәнлики, кәмтәрлики, садақәтмәнлики қатарлиқ сүпәтлири билән тонулған есил бир милләт.

Совет иттипақиниң 1990-йилларғичә қилған-әткәнлирини хитай техичә дорап кәлмәктә. Болупму, йеқинқи йиллардин буян хитайниң шәрқий түркистанлиқларға салмиған зулуми қалмиди. Аталмиш ғәрбни ечиш истратегийиси нами астида һәрхил қәтлиамларни елип бериватқан хитайға дуня дөләтлири әстайидил муамилә қилмайватиду. Җүмлидин, сүрийиниң вәзийитини йеқин көзитиватқан бизләрму бурундин мәвҗут болған шәрқий түркистан мәсилисигә сәл қараватимиз. Үрүмчи қәтлиамиға қарита хитай мәркизий һөкүмити бу вәқәниң чәтәлдики әсәбий дини күчләрниң вәтән ичидикиләрни күшкүртүши нәтиҗисидә чиққанлиқини илгири сүрсә, уйғурлар болса бу вәқәни қәтлиам қилинғандин кейин сориқи болмиған қериндашлири үчүн қилған тинчлиқ намайишиниң қанлиқ бастурулуши сүпитидә тилға алмақта.»

Обзорчи аһмәд ай, «бу зулум тонуш» намлиқ обзорида «радикал исламчилар топилиңи» мәсилиси һәққидә тохтилип мундақ дәйду:
«Дуня дөләтлири үчүн мусулман болуш бир баһанә. Шуңа хитайниң уйғурларға кийдүридиған қалпиқиму тәйяр. Франсийиму малигә әсәбий диний күчләр қозғилиңи дәп бомба ташлиған әмәсмиди. Әсәбий коммунист хитай мусулман уйғурни қәтлиам қилди. Ғәрб дуняси буниңдин өзини қачурди. Бизниң қериндашлиримиз тунҗи қетим байрам өткүзүштин ибадәт қилиштин мәни қилинған әмәс. Бу зулум 60 йилдин буян давамлашмақта.»

У обзорини муну баянлар билән ахирлаштурди. Инсанларниң сәмидә шундақ бир һәқиқәт болуши керәкки, хитай шәрқий түркистанлиқларни игә-чақисиз дәп қарайдиғанла болса, уларни һаман експилататсийә қилиду. ялғуз түркийиниңла бу мәсилигә игә чиқиши асанлиқчә бир йеңи нәтиҗә елип келәлмәйду. Түркийә һәр даим шәрқий түркистанлиққа игә чиқиду. Әмма, уйғур түрклири қериндашлиримизниң азад болуши үчүн түрк исламиниң дунясиниң бир пикирдә болуши шәрт.

Радикал коммунист хитайниң бу зулумини тохтитиши, қериндашлиримизни әркинликкә еришиши үчүн дипломатик йоллардин җанлиқ пайдилинишимиз керәк. Аммиви тәшкилатлар башқа мусулман дөләтләрниң мәсилилиригә көңүл бөлгәндәк, уйғурларниңму мәсилисигә көңүл бөлүши шәрт. Гези кәлгәндә, давамлиқ мухбирларни күтүвелиш қатарлиқ паалийәтләр билән бу мәсилини еқим мәсилилиригә айландуруш керәк.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт