Türkiye bash ministiri rejep tayyip erdoghan: Uyghurlarning zulum astida yashishini xalimaymiz

Uning, ürümchige méngishtin burun konya ayrodromida muxbirlargha bergen bayanati Uyghurlarni qattiq hayajanlandurdi. 4-Ayning 8-küni ürümchidiki chong bazarda Uyghur bowaqlarni quchaqlishi, ürümchi kochilirida Uyghur xelqining rejep tayyip erdoghan'gha körsetken söygüsi türk xelqini hayajan'gha saldi. Rejep tayyip erdoghan ayropilan'gha chiqishtin burun bergen bayanatida, türkiye tarixida tunji qétim bir bash ministirning Uyghur aptonom rayonigha ziyaret élip bérishining tarixiy ehmiyetke ige ikenlikini bildürdi. U bayanatida xitay bash ministiri wén jabawning 2010-yili türkiyige resmiy ziyaret élip barghanliqini, wén jabawning teklipige bina'en xitaygha ziyaretke méngish aldida turghanliqini dégendin kéyin, bu qétimqi ziyariti heqqide qisqiche melumat berdi. U konya ayrodromida uchushtin burun achqan muxbirlarni kütüwélish yighinida bir muxbirning “Siz xitaygha barghandin kéyin 2009-yili ürümchide yüz bergen weqeni kün tertipke élip kélemsiz?” dégen so'aligha jawab bérip mundaq dédi:
“Shuni ochuq déyishim kérek. Burun u yerde meydan'gha kelgen weqelerni, qayta kolash toghra bolmaydu”.

www.maarip.org

U yene, u yerdiki Uyghurlarning bésimgha uchrimastin rahet turmush kechürüshini emelge ashurush üchün tirishish kéreklikini tekitlep mundaq dédi:
“Biz buni emelge ashursaq téximu yaxshi bolidu. Biz Uyghurlarning zulum astida yashishini peqetla xalimaymiz. Ürümchidiki qérindashlirimizning nopusi nahayiti köp. U yerdiki Uyghur türklirining nopusi bilen xitaylarning nopusi melum. Ularning u yerde rahet-paraghet ichide xatirjem turmush kechürüshi üchün biz némilerni qilalaymiz? biz türkiye döliti bolush süpitimiz bilen bu heqte bash qaturushimiz kérek. Chet'elge qéchip chiqqan Uyghurlar we u yerde oxshimaydighan mu'amilige uchrawatqan Uyghurlarni nezerde tutup oylishishimiz kérek. Uyghur qérindashlirimizning assimilyatsiye bolmay turushini emelge ashuralisaq bolidu, toghra yol bu”.

Türkiye metbu'atlirining tarqatqan xewerliridin melum bolushiche, mexsus ayropilan bilen 5 ministir we 330 etrapida karxanichi hem zhurnalistlar bilen birlikte 4-ayning 8-küni etigen ürümchige yétip barghan türkiye bash ministiri rejep tayyip erdoghanni Uyghurlarning söygü we muhebbiti nahayiti tesirlendürgen. Rejep tayyip erdoghan mangidighan yolda, yeni ayropilan istansisidin ürümchi sheher merkizigiche yol boyida köpligen saqchilar turghuzulghan. Türkiye bash ministiri rejep tayyip erdoghan ürümchi ziyaritide aldi bilen énérgiye shirketlirini ziyaret qilghan. Kéyin yangxang meschitide namaz qilghan rejep tayyip erdoghan chong bazarda Uyghur dukan igiliri bilen söhbet qilghan hem chilan sétiwalghan. Bu yerde rejep tayyip erdoghanni körelmigen Uyghur xanim qizlirining köz yéshi töküshi.

Ular “Türklerni bek söyimiz” dep towlashti. Ularning “Türkiyige salam”, “Xosh keldingiz erdoghan” déyishliri türklerni qattiq tesirlendürgen. Bu körünüshler türk téléwiziyilirining köpide tarqitildi.

Türkiye bash ministiri rejep tayyip erdoghan ötken yolning yénigha kélishige ruxset qilinmighan Uyghurlar bilen türkiye dölet téléwiziyisi qanili t r t muxbiri söhbet élip bardi.

Muxbir yighlawatqan bir qizgha mikrofonni uzitip, “Bash ministirni körelmigenlikingiz üchün yighlawatamsiz?” dep sorighinida u qiz:
-He shundaq körelmiduq. Biz uni bek yaxshi körimiz. Bizge xitay pasport bermeydu, chet'elge chiqishimiz bek tes- dep jawab berdi. Éli esatoghlu isimlik Uyghur “Türklerni bek yaxshi körimiz, türkiyige salam yollaymiz” dédi.

Türkiye bash ministiri rejep tayyip erdoghan chong bazarda nur bekri bilen birlikte chilan yédi we chilan sétiwaldi.

“Zaman” gézitining muxbiri 4-ayning 7-küni ürümchige bérip yazghan bir xewerde, türkiye bash ministiri rejep tayyip erdoghan namaz qilidighan yangxang meschitige ezan oqush üchün kanay taqalghanliqini, ürümchidiki Uyghurlarning sanini köp körsitish üchün 4-ayning 8-küni xitaylarni kochigha chiqmasliqqa chaqirghanliqi yézilghan. Bu xewerde bayan qilin'ghandek 4-ayning 8-küni yangxang meschitide selle yögigen chirayliq kiyin'gen Uyghurlarning köplüki diqqitimizni tartti. Namazgha kirishtin burun bir Uyghurning türkiye tashqi ishlar ministiri exmet dawutoghluni quchaqlap xuddi ata-bala körüshkendek körüshüshi insanlarni bekla tesirlendürdi.

Türkiye bash ministiri rejep tayyip erdoghan bügün béyjingda xitay bash ministiri wen jabaw bilen körüshti. Xitay ziyariti jeryanida yene xitay xelq qurultiyi re'isi we xitayning mu'awin dölet re'isi shi jinping bilenmu körüshmekchi.