D u q hey'iti türkiye sabiq tashqi ishlar ministiri mu'awini, jumhuriyet xelq partiyisi mu'awin bashliqi, parlamént ezasi onur öymen bilen uchrashti


2007-02-20
Share

Ixtiyari muxbirimiz erkin tarim türkiye jumhuriyet xelq partiyisi mu'awin bashliqi, parlamént ezasi onur öymen ependini ziyaret qilmaqta.

Bu yil türkiyide jumhur re'isi saylimi bilen parlamént saylimi ötküzülidu, mana shu seweblik, saylam harpisida duq we türkiyide pa'aliyet élip bériwatqan sherqiy türkistan ammiwiy teshkilatliri her qaysi siyasi partiye mes'ulliri bilen uchriship Uyghur mesilisini anglatmaqta.

Bu meqset bilen d u q mu'awin re'isi, sherqiy türkistan medeniyet we hemkarliq jem'iyiti bashliqi séyit tümtürk ependi we hayrullah efendigil ependi qatarliq kishiler bashchiliqidiki hey'et türkiye parlaméntidiki eng chong öktichi partiyelerdin biri bolghan jumhuriyet xelq partiyisini ziyaret qildi we partiyining mu'awin bashliqliridin mustafa aq yürek we onur öymen qatarliq kishiler bilen uchrashti.

Hey'et uchrishishta Uyghurlarning bügünki weziyiti, chet'eldiki Uyghurlarning ehwali, Uyghur mesilisining xelq'aradiki weziyiti heqqide melumat bérip ötkendin kéyin, sherqiy türkistan mesilisi we chet'eldiki Uyghurlar mawzuluq 65 betlik doklatni sundi. Jumhuriyet xelq partiyisi mu'awin bashliqi, türkiye-yawropa parlaménterler birliki mu'awin bashliqi, türkiye parlaménti tashqi ishlar komisyoni ezasi onur öymen ependi bu uchrishishta Uyghur mesilisining yawropa parlaménti bilen türkiye parlaméntida kün tertipke kélishi üchün qolidin kélishiche yardem qilidighanliqini éytti.

Biz uchrishish axirlashqandin kéyin onur öymen ependige su'al soriduq.

- Türkiyidiki sherqiy türkistan ammiwiy teshkilatliri uzun yillardin béri Uyghur mesilisini türkiyining kün tertipige élip kélish üchün tirishiwatqan bolsimu, türkiye parlaméntida seypurus mesilisi, iraqtiki türkmenlerning mesilisi muhim orunni tutup turmaqta. Uyghur mesilisi türk hökümitining kün tertipige kelmeywatidu, sizche buning sewebi néme?

- Bizning partiyimiz yeni jumhuriyet xelq partiyisining bu heqte ochuq pirinsipliri bar. Biz pütün döletlerning zémin pütünlükige hörmet qilimiz. Ikkinjisi, biz nime meqset bilen qilin'ghan bolsa bolsun herqandaq zorawanliqqa qarshi turimiz. Zorawanliq yoli bilen mesilini hel qilishqa qarshi turimiz. Emma biz yene buning bilen birlikte insan heqlirigimu nahayiti ehmiyet bérimiz. Pütün dunyadiki insanlarning teng- barawer ikenlikige ishinimiz we biz bu köz qarishimizni her yerde her pursette bayan qilip kelduq. Yéqinqi yillardin béri dunyada insan heqliri jehette nahayiti zor ilgirileshler meydan'gha keldi. Burun diktatorliq bilen bashqurulghan nurghun döletler hazir démokratiye bilen bashqurulidighan boldi. Hazir nurghun döletler insan heqliri mesilisini özining ichki mesilisi diyelmeydu. Biz asiyadiki döletlerning baldurraq démokratiklishishini arzu qilimiz. Shundaqla xitayda yashawatqan milyonlarche Uyghur türkining öz dölitige rahet, erkin halda yashishini arzu qilimiz. Ularning medeniyet jehettiki heq we hoquqlirining qoghdilinip qélishini arzu qilimiz. Bu dégenlik biz xitaygha qarshi dégenlik emes. Bizning xitay döliti bilen munasiwitimiz yaxshi.

- Türkiyidiki hökümetler dawamliq türde xitayning ichki ishlirigha arilashmaymiz dep, Uyghur mesilisidin chékinip kéliwatidu? siz uzun yil diplomat bolupmu wezipe ötidingiz. Türkiyining Uyghur siyasiti zadi néme?

- Her döletning ehwaligha oxshimaydighan nuqti'inezerdin qarash kérek. Sherqiy türkistan yeni shinjang Uyghur aptonom rayonida yashawatqan xelqlermu pütün dunya xelqlirige oxshashla insan heq we hoquqidin behriman bolush heqqige ige. Bir dölettiki insan heqliri mesililirige köngül bölüsh hergizmu u döletning ichki ishlirigha arilashqanliq bolmaydu. Türkiyegimu nurghun döletler azsanliq milletlerning heqqini béringlar deydu. Biz undaq dégenlerge düshmen dep qarimaymiz. Chünki insan heqliri dunyawi bir mesile. Uyghur mesilisigimu insan heqliri jehettin qarash kérek. Emma Uyghurlarning öz mesilisini shiddetke tayinip hel qilishini xalimaymiz.

- Hörmetlik parlamént ezasi onur öymen ependi, ottura asiya türkiy jumhuriyetliri musteqil bolghandin kéyin türkiye tika idarisini qurup pütün türkiy milletlerge yardem qiliwatidu, hetta sibiriyediki türkiy milletlerning aptonom rayonidimu türkiyening konsolosluqliri bar, emma Uyghur diyarida yoq, buning sewebi néme?

- Bu ikki dölet arisidiki toxtamnamige baghliq. Xitaylarning istanbulda bash konsulxanisi bar, bizning shangxeyde bash konsulxanimiz bar. Eger buningdin kéyin xitayda konsulxana achidighan bolsaq, ürümchide achsaq paydiliq bolidu, dep oylaymen. Biz bu mesililerni ikki dölet otturisidiki déplomatik munasiwetlerge tayinip turup hel qilimiz. Xitaylar Uyghur mesiliside türkiyidin gumanlanmasliqi kérek. Chünki türkiyining kéngeymichilik siyasiti yoq.

- Hörmetlik onur öymen ependi Uyghur insan heqliri mujadilichisi rabiye qadir xanim ikki qétim türkiyige teklip qilin'ghan bolsimu, türkiye wiza bermidi, buninggha qandaq qaraysiz?

- Türkiye tashqi ishlar ministirlikining wiza bérishte qattiq bir siyasiti yoq. Emma néme üchün wiza bérilmidi buni men sürüshte qilimen. Türkiye erkin bir dölet. Jinayet ishlimigen herqandaq kishi türkiyige kéleleydu. Türkiyide hemme adem öz pikrini erkin bayan qilish heqqige ige. Bu qétimqi saylamda partiyimiz hakimiyet béshigha kelse türkiyide we dunyada nurghun ishlar özgiridu. Türk dunyasidimu hem shundaq.

Pikirler (0)

Barliq pikir - bayanlarni körüsh.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet