D u q rehberliri türkiyining yuqiri derijilik emeldarliri bilen Uyghur mesilisi heqqide söhbetleshti


2007-02-21
Share

D u q wekilliri türkiye parlaméntida

Dunya Uyghur qurultiyi re'isi rabiye qadirning yolyoruqigha bina'en, Uyghur diyarining hazirqi weziyitini anglitish üchün duq mu'awin re'isi séyit tümtürk ependi, teptish hey'iti ezasi xeyrullah efendigil ependi, duq yashlar komitéti türkiye wekili abdullah tursun bashchilqidiki bir hey'et bügün yeni 2-ayning 21-küni türkiye parlaméntigha bérip, sabiq tashqi ishlar ministiri, yawropa ishliri komisyoni bashliqi yashar yaqish, xitay türk parlaménterler birliki dostluq komitéti bashliqi, parlamént ezasi salih kapusuz, türkiye parlaménti mu'awin bashliqi sadiq yaqut qatarliq kishler bilen uchrashti.

Bu uchrishishlarda ulargha Uyghurlarning bügünki weziyiti, chet'eldiki Uyghurlarning ehwali, Uyghur mesilisining xelq'aradiki weziyiti heqqide melumat bérilgendin kéyin, sherqiy türkistan mesilisi we chet'eldiki Uyghurlar mawzuluq 65 betlik doklat sunuldi shundaqla türkiyede yashawatqan Uyghurlarning türk wetendashliqigha ötüshi we iqamet élishi qatarliq mesililer üstide bir qisim teleplerni otturigha qoydi.

Sabiq tashqi ishlar ministiri yashar yaqish ependi hey'etning teleplirini anglighandin kéyin xitay bilen bolghan déplomatik munasiwet asasida Uyghur mesilsining türkiyede we yawrupa parlaméntida kün tertipke kélishi üchün tirishidighanliqini we sabiq tashqi ishlar ministiri bolush süpiti bilen rabiye qadirgha nime üchün wiza bérilmigenlikining sewebini sürüshte qilidiqanliqini éyitti.

Biz uchrishish axirlashqandin kéyin sabiq tashqi ishlar ministiri yashar yaqish ependige su'al soriduq.

- Dunyadiki xelq'ara insan heqliri teshkilatlirining doklatliridinmu melum bolghinidek, Uyghur diyardiki insan heqliri depsendiliri barghanséri éghirlashmaqta. Partiyingiz hakimiyet béshigha kélishtin burun dunya Uyghur qurultiyi hey'iti bilen körüshkinide Uyghur mesilisge köngül bölidighanliqingizni digen idingiz. Emma hazirghiche bir netije yoq. Buning sewebi nime?

- Türkiye bilen xitay ikki dost dölet. Biz dostluqimizning dawamlishishi üchünmu tirishiwatqan ikki dölet. Biz u yerdiki qérindashlirimizning insan heq hoquqlirigha ige halda yashishini arzu qilimiz. Xitaylar amérikining qérindishi emes turuqluq tyen'enmin weqesi yüz bergende xitay dölitini qattiq eyiblep ulargha imbargo qoyghan idi. Uyghurlar bizning qérindishimiz, bundaq iken ulargha ige chiqish bizning insaniy burchimiz. Türkiyining xitayning héchbir yéridiki terrorist pa'aliyetlerge yardem qilghini yoq. Biz Uyghur türklirining xitayning yaxshi wetendishi bolup yashishini, öz yurtidiki yer asiti we yer üsti bayliqliridin paydilinip parawanliq ichide yashishini arzu qilimiz. Shunga biz xitay bilen bolghan munasiwitimizni bu asasta élip bérishqa tirishiwatimiz. Biz Uyghur türklirini ikki dölet arisidiki köwrük dep qaraymiz. Xitayningmu Uyghurlargha mana mushundaq qarishini arzu qilimiz. Xitayning peqetla türkiye bilen emes, ottura asiya türkiy jumhuriyetliri bilen yaxshi munasiwet ornitishi üchünmu Uyghurlar köwrük bolalaydu.

- Uyghurlarning insan heqliri mujadilichisi rabiye qadir pütün yawropa döletlirini aylinip Uyghur diyaridiki insan heqliri depsendilirini anglitiwatidu. Türkiyige ikki qétim resmiy teklip qilin'ghan bolsimu, wiza bérilmigenliki üchün kélelmidi. Siz bir sabiq tashqi ishlar ministiri bolush süpitingiz bilen türkiyining bu pozitsiyesige qandaq qaraysiz?

- Bu ishni men munasiwetlik kishilerdin uqup béqishim lazim. Bu ishning tepsilatini bilmey turup bir nime déyishni xalimaymen. Emma herqandaq dölet kimge wiza bérip kimge bermeslikini özi qarar qilidu. Birisining gépi bilen ish qilmaydu. Amérika térorizimgha qarshi küresh qiliwatqan bir dölet bolush süpiti bilen rabiye qadir xanimni öz dölitige qobul qilip uninggha sayahet pasporti bergen. Eger bizge kelgen bolsimu biz shundaq qilghan bolattuq. Men yene bu ishning tepsilatini bilmey turup bir nerse dimey.

- Partiyingiz hakimiyet béshigha kélishtin burun Uyghurlar silerdin nurghun ümidlerni kütken idi. Emma hazirghiche Uyghurlar heqqide héchbir ish qilmidinglar, yaki men bilelmidimmu?

- Bu mesilini qesten'ge kün tertipke qoymighinimz yoq. Türkiyining kün tertipini siler nahayiti yaxshi bilisiler. Kün tertip nahayiti jiddi. Bezi muhim mesililer bar kün tertipte. Bu muhim mesililer aldinqi pilan'gha ötkenliki üchün sherqiy türkistan mesilisi kelmeywatidu. Men partiyimizning tashqi munasiwetler siyasitini özem yazdim. Bizning bu partiyining programmisida qérindash türkiy milletler bilen bolghan munasiwitimizni qandaq qilip kücheytish mesilisi toghruluq nahayiti tepsili yazghan idim. Qisqisi, bizning tashqi siyasitimiz tili bir, dini bir, medeniyitimiz bir türkiy milletler bilen siyasi, tijari, medeniyet ma'arip jehettiki munasiwitimizni tereqqi qildurush we kücheytishtin ibaret. Uyghurlarmu elwette buning ichide.

Pikirler (0)

Barliq pikir - bayanlarni körüsh.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet