Хәлқ ичидә учур-алақә тәрәққи қилғансери хитай һөкүмитиниң мәхпи назарәт қилиши шунчә күчәйтилмәктә


2006-08-21
Share

Хитай учур санаити министирликиниң 8 ‏- айниң21 ‏- күни елан қилған баянатидин мәлум болушичә, хитайда 7 ‏- айниң ахириға қәдәр тизимға елинған телефон херидари 798 милйонға йәткән. Буниң ичидә муқим телефон сани 366 милйон, һәрикәтчан телефон )янфон( сани 431 милйон. Хитай мәркизи һөкүмитиниң тор бетидин мәлум болушичә, йеқинқи бир нәччә ай ичидә телефон базири йезиларға кеңәйгән. Һазир мәмликәт буйичә оттура һесаб билән 28 адәмдә бир муқим телефон бар яки 32 адәмдә бир янфон бар. Һөкүмәтниң назарәт қилиш понкитлири йеқинда янфон арқилиқ йолланған учур санила 238 милярд 500 милйондин ашқанлиқини ениқлап чиққан.

Хитай даирилири назарәтни күқәйтмәктә

'Вашингтон вақит гезити' дә баян қилинишичә, хитай һөкүмити һазир өзиниң ғәрб тәрәптики мәхпи аңлаш понкитлири арқилиқ дөләтләр ара телефон учурлирини вә еликтронлуқ хәт-чәкләрни пилтирлап ахбарат топлашни күчәйтилмәктә. Хәлқ хитай һөкүмитиниң хәлқ ичидики учурларни юшурун аңлаватқанлиқини 'гогол тор бети 'дики сүни һәмраһтин қобулланған рәсимләр арқилиқ ениқ биливалған. Һөкүмәтниң хәлққә қарита қандақ вастә қоллиниватқанлиқи һазир бир сир әмәс.

Хәвәрдә баян қилинишичә, хитай һөкүмитиниң ахбарат тармақлири башқуруватқан мәхпи аңлаш понкитлири җайларда еликтронлуқ сигналларни аңлаш биләнла чәклинип қалмай, бәлки компютерлар арқилиқ алмаштурулуватқан еликтронлуқ хәт-чәкләрниму тосувелип униңдин ахбарат топлимақта. Хитайниң мәхпи аңлаш понкитлири адәттә чинә тавақ шәкиллик чоң антинилардин вә америка ширкәтлириниң юқури сүрәтлик компютер вә тиҗарәттә қоллинидиған юмшақ деталлиридин пайдилинип дөләтләр ара иқтисадий учурларни пилтирлап ахбарат топлайтти. Хитай һөкүмити 2000 ‏- йили ғәрбий шималдики гәнсу өлкисиниң җаңйе шәһиридә бир мәхпи аңлаш понкити қуруп, униңға сүни һәмраһтин бивастә қобуллайдиған антиниларни орнатти. Бу понкит хитайниң азадлиқ армийә баш шитаби3 ‏- бөлүминиң 12 ‏- идариси башқуридиған сүни һәмраһға тақабил туруш системисиниң бир қисми иди. Бу система қурулғандин башлапла чоң қуруқлуқтики електронлуқ учурларни пилтирлап мәхпи аңлап симға елип турди.

Учур-алақә тәрәққи қилғансери, хитай һөкүмитиниң мәхпи назарәт қилиши шунчә күчәйтилишкә башлиди

Хәвәрдә баян қилинишичә, хитайниң йәнә бир мәхпи аңлаш понкити гәнсу билән шинҗаң чегрисидики сулехе дегән җайда . Йәнә бири қәшқәрдә. Хитайниң қәшқәрдики мәхпи аңлаш понкити 1991 ‏- йилидики парс қолтуқи урушидин бурунла әрәп дөләтлиригә алақидар учурларни тосуп мәхпи аңлашқа башлиған понкит иди. Хәвәрдә баян қилинишичә, " талент-кейхол. Ком " дегән тор бетиниң сүни һәмраһтин қобуллиған рәсимләрни тәтқиқ қилидиған мутәхәссиси боравн әпәнди 'вашингтон вақит гезити'гә 'хитайниң юқирқи мәхпи аңлаш понкитлири явропа билән асия даирисидә хәлқ ичидики һәрхил иҗтимаий учурларни мәхпи тосуп аңлаш арқилиқ һәрби мәқсәт үчүн ахбарат топлайду. Һазир хәлқ ичидә учур-алақә тәрәққи қилғансери, хитай һөкүмитиниң мәхпи назарәт қилиши шунчә күчәйтилишкә башлиди. Хитай һөкүмити гәрчә мәхпи һәрикәт қилсиму, әмма хәлқ һазир униң сирини йәнила ениқ биливалидиған болуп қалди' дегән.

'Франсийә агентлиқи'ниң 21 ‏- авғуст күни бейҗиңдин хәвәр қилишичә, хитайда хәлқниң учур алақиси наһайити тиз сүрәт билән кеңийиватқан мушу вақитта, хитай һөкүмити йеңи бәлгилимә чиқирип 100 дин артуқ интернет тор бетини кино -итот, нахша- музикиларни торға рухсәтсиз қоюп, 'нәшрият һоқуқиға хилаплиқ қилди' дегән нам билән тақивәткән. Шундақла, буниңдин кейин һәр қандақ материялни һөкүмәтниң рухситисиз торға қоюшқа болмайду, дәп җакарлиған. Һазир бу бәлгилимә арқилиқ хәлқ ичидики әркин пикирләр қаттиқ бастурушқа учримақта.

'Шинҗаң хәвәр тори'да баян қилинишичә, аптоном районлуқ җамаәт хәвпсизлик назарити йеқиндин буян 'қараңғу җәмийәт күчлиригә зәрбә бериш' дегән нам билән бейҗиң, шаңхәй, җаңсу, җеҗаң, гуаңдоң қатарлиқ иқтисад тәрәққи қилған районларға берип тирикчилик қиливатқан уйғурларға қаттиқ зәрбә беришни давамлаштурмақта. Лявниң өлкисиниң далйән шәһиридики җамаәт хәвпсизлик тармақлириниң ашкарилап қоюшичә, бир сақчи понкити 2005 ‏- йили 11 ‏- айда бир уйғур яшни тутувелип сорақ қилған һаман, уйғурларниң өз -ара учур алақиси наһайити тиз болғачқа, бирдәмдила 40 нәччә уйғур топлинип бу сақчи понкитиға һуҗум қилған икән. Һазир шинҗаң җамаәт хәвпсизлики назарити хитай өлкилиридики сақчи орунлири тәминлигән материялларға асасән, хитайниң ички өлликлиридә тирикчилик қиливатқан уйғурларға 'қараңғу җәмийәт кишилиригә зәрбә бериш' дегән нам билән қаттқ зәрбә беришкә башлиған. Уйғурларму өзиниң учур -алақә торидин пайдилиниш сақчиларға тақабил турмақта. (Вәли)

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт