Xelq ichide uchur-alaqe tereqqi qilghanséri xitay hökümitining mexpi nazaret qilishi shunche kücheytilmekte


2006-08-21
Share

Xitay uchur sana'iti ministirlikining 8 ‏- ayning21 ‏- küni élan qilghan bayanatidin melum bolushiche, xitayda 7 ‏- ayning axirigha qeder tizimgha élin'ghan téléfon xéridari 798 milyon'gha yetken. Buning ichide muqim téléfon sani 366 milyon, heriketchan téléfon )yanfon( sani 431 milyon. Xitay merkizi hökümitining tor bétidin melum bolushiche, yéqinqi bir nechche ay ichide téléfon baziri yézilargha kéngeygen. Hazir memliket buyiche ottura hésab bilen 28 ademde bir muqim téléfon bar yaki 32 ademde bir yanfon bar. Hökümetning nazaret qilish ponkitliri yéqinda yanfon arqiliq yollan'ghan uchur sanila 238 milyard 500 milyondin ashqanliqini éniqlap chiqqan.

Xitay da'iriliri nazaretni küqeytmekte

'Washin'gton waqit géziti' de bayan qilinishiche, xitay hökümiti hazir özining gherb tereptiki mexpi anglash ponkitliri arqiliq döletler ara téléfon uchurlirini we éliktronluq xet-cheklerni piltirlap axbarat toplashni kücheytilmekte. Xelq xitay hökümitining xelq ichidiki uchurlarni yushurun anglawatqanliqini 'gogol tor béti 'diki sün'i hemrahtin qobullan'ghan resimler arqiliq éniq biliwalghan. Hökümetning xelqqe qarita qandaq waste qolliniwatqanliqi hazir bir sir emes.

Xewerde bayan qilinishiche, xitay hökümitining axbarat tarmaqliri bashquruwatqan mexpi anglash ponkitliri jaylarda éliktronluq signallarni anglash bilenla cheklinip qalmay, belki kompyutérlar arqiliq almashturuluwatqan éliktronluq xet-cheklernimu tosuwélip uningdin axbarat toplimaqta. Xitayning mexpi anglash ponkitliri adette chine tawaq shekillik chong antinilardin we amérika shirketlirining yuquri sür'etlik kompyutér we tijarette qollinidighan yumshaq détalliridin paydilinip döletler ara iqtisadiy uchurlarni piltirlap axbarat toplaytti. Xitay hökümiti 2000 ‏- yili gherbiy shimaldiki gensu ölkisining jangyé shehiride bir mexpi anglash ponkiti qurup, uninggha sün'i hemrahtin biwaste qobullaydighan antinilarni ornatti. Bu ponkit xitayning azadliq armiye bash shitabi3 ‏- bölümining 12 ‏- idarisi bashquridighan sün'i hemrahgha taqabil turush sistémisining bir qismi idi. Bu sistéma qurulghandin bashlapla chong quruqluqtiki éléktronluq uchurlarni piltirlap mexpi anglap simgha élip turdi.

Uchur-alaqe tereqqi qilghanséri, xitay hökümitining mexpi nazaret qilishi shunche kücheytilishke bashlidi

Xewerde bayan qilinishiche, xitayning yene bir mexpi anglash ponkiti gensu bilen shinjang chégrisidiki suléxé dégen jayda . Yene biri qeshqerde. Xitayning qeshqerdiki mexpi anglash ponkiti 1991 ‏- yilidiki pars qoltuqi urushidin burunla erep döletlirige alaqidar uchurlarni tosup mexpi anglashqa bashlighan ponkit idi. Xewerde bayan qilinishiche, " talént-kéyxol. Kom " dégen tor bétining sün'i hemrahtin qobullighan resimlerni tetqiq qilidighan mutexessisi borawn ependi 'washin'gton waqit géziti'ge 'xitayning yuqirqi mexpi anglash ponkitliri yawropa bilen asiya da'iriside xelq ichidiki herxil ijtima'iy uchurlarni mexpi tosup anglash arqiliq herbi meqset üchün axbarat toplaydu. Hazir xelq ichide uchur-alaqe tereqqi qilghanséri, xitay hökümitining mexpi nazaret qilishi shunche kücheytilishke bashlidi. Xitay hökümiti gerche mexpi heriket qilsimu, emma xelq hazir uning sirini yenila éniq biliwalidighan bolup qaldi' dégen.

'Fransiye agéntliqi'ning 21 ‏- awghust küni béyjingdin xewer qilishiche, xitayda xelqning uchur alaqisi nahayiti tiz sür'et bilen kéngiyiwatqan mushu waqitta, xitay hökümiti yéngi belgilime chiqirip 100 din artuq intérnét tor bétini kino -itot, naxsha- muzikilarni torgha ruxsetsiz qoyup, 'neshriyat hoquqigha xilapliq qildi' dégen nam bilen taqiwetken. Shundaqla, buningdin kéyin her qandaq matériyalni hökümetning ruxsitisiz torgha qoyushqa bolmaydu, dep jakarlighan. Hazir bu belgilime arqiliq xelq ichidiki erkin pikirler qattiq basturushqa uchrimaqta.

'Shinjang xewer tori'da bayan qilinishiche, aptonom rayonluq jama'et xewpsizlik nazariti yéqindin buyan 'qarangghu jem'iyet küchlirige zerbe bérish' dégen nam bilen béyjing, shangxey, jangsu, jéjang, gu'angdong qatarliq iqtisad tereqqi qilghan rayonlargha bérip tirikchilik qiliwatqan Uyghurlargha qattiq zerbe bérishni dawamlashturmaqta. Lyawning ölkisining dalyen shehiridiki jama'et xewpsizlik tarmaqlirining ashkarilap qoyushiche, bir saqchi ponkiti 2005 ‏- yili 11 ‏- ayda bir Uyghur yashni tutuwélip soraq qilghan haman, Uyghurlarning öz -ara uchur alaqisi nahayiti tiz bolghachqa, birdemdila 40 nechche Uyghur toplinip bu saqchi ponkitigha hujum qilghan iken. Hazir shinjang jama'et xewpsizliki nazariti xitay ölkiliridiki saqchi orunliri teminligen matériyallargha asasen, xitayning ichki öllikliride tirikchilik qiliwatqan Uyghurlargha 'qarangghu jem'iyet kishilirige zerbe bérish' dégen nam bilen qattq zerbe bérishke bashlighan. Uyghurlarmu özining uchur -alaqe toridin paydilinish saqchilargha taqabil turmaqta. (Weli)

Pikirler (0)

Barliq pikir - bayanlarni körüsh.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet