Хитай ташқи ишлар баянатчиси үрүмчидә йүз бәргән 27 ‏-январ тоқунуши үстидә тохталди


2008-02-19
Share

Франсийә ахбарат агентлиқиниң 19 ‏-феврал бейҗиңдин хәвәр қилишичә, хитай ташқи ишлар баянатчиси лю җйәнчав, түнүгүн йәни 18 ‏-феврал күни мухбирларниң соалиға җаваб қайтуруп, үрүмчидә йүз бәргән 27 ‏-январ тоқунуши һәққидә тохталған, у сөзидә, " бу бир террорлуққа қарши һәрикәт, бизниң қилғинимиз, дуняниң башқа җайлиридики террорлуққа қарши һәрикәттин пәрқсиз, бәлки бизниң мәйданимиз бәкрәк қәтий" дәп җаваб бәргән. Әмма хитайниң мәзкур тоқунушни 20 күнгә қәдәр сир тутуши көзәткүчиләрниң диққитини тартмақта.

Тапанчиға қарши гранат

Хоңкоңда чиқидиған "шиңдав" гезити, 4 ‏-феврал күни үрүмчидә шәрқи түркистанчилар билән хитай қораллиқ қисимлири арисида тоқунуш йүз берип, хитай тәрәптин 2 сақчи өлгәнликини, шәрқи түркистанчилардин 18 киши өлгәнликини хәвәр қилған иди, түнүгүн, ройтерис агентлиқи, бирләшмә ахбарат агентлиқи қатарлиқ дунядики чоң ахбарат вастилириниң һәммиси бу һәқтә пүтүн дуняға хәвәр тарқатти.

Улар хәвирини шинхуа агентлиқиниң дүшәнбә күнидики хәвиригә асасән бәргән болуп, хәвәрдә билдүрүлүшичә, тоқунуш 27 ‏-январ үрүмчиниң бәхт йоли районидики бир аилиликләр бинасида йүз бәргән. Тоқунушта хитай қораллиқ сақчилиридин 5 киши яридар болған, шәрқи түркистанчилардин 2 киши өлгән, 6 киши яридар болған, 15 киши қолға елинған.

Хитай сақчилири тоқунушта тапанча қолланған, шәрқи түркистанчилар болса өзлири ясиған гранат билән қаршилиқ көрсәткән. Ройтерисниң хәвиридики бу мәлумат, радио аңлиғучилиримизниң қизиқ линийә арқилиқ йәткүзгән мәлуматлири билән асасән охшаш; әмма вәқәниң баш-ахири, характери, яридарларниң бүгүнки әһвали һелиһәм сир һаләттә. Түнүгүн чәтәл мухбирлири хитай ташқи ишлар баянатчисидин бу һәқтә мәлумат сориғанда, баянатчи тәпсилий җаваб беришни рәт қилған.

Хитай қораллиқ қаршилиқларни илан қилишта иккилиниш ичидә

Ройтерисниң шинхуа агентлиқиниң хәвиридин үзүп көрситишичә, исмини ашкарилимиған районлуқ һөкүмәт әмәлдарлиридин бири, олимпикни тенч өткүзүвелиш үчүн, қораллиқ гуруппиларни қаттиқ бастуруватқанлиқини билдүргән. Франсийә ахбарат агентлиқи районлуқ һөкүмәттин әһвал игиллимәкчи болғанда рәт қилишқа учриған.

Хитай ахбаратиниң мәзкур вәқә йүз берип, 20 күндин кейин хәвәр қилиши, вәқәниң тәпсилатини давамлиқ түрдә йошуруши көзәткүчиләрниң диққитини тартмақта. Көзәткүчиләрниң қаришичә, олимпик ялғуз тәнһәрикәт сорунила әмәс, у бир зор көләмлик дуняви елан сәнәт сорунидур. Бу сорунда ялғуз тиҗарий мәһсулатларла әмәс, бәзидә сиясий мәһсулатларму көргәзмә қилинип кәлгән. Мәсилән, 1972 ‏-йили ғәрбий германийидә олимпик өткүзүлгәндә, 8 нәпәр әрәп партизан олимпик мәйданиға бесип кирип исраилийилик 2 нәпәр тәнһәрикәтчини өлтүргән вә 9 нәпирини гөрүгә алған, улар бу арқилиқ бир нөвәт пүтүн дуняға авазини йәткүзүш пурситигә еришкән.

Шуңа хитай, уйғурларниң олимпик мәзгилини шәрқи түркистан мәсилисини дуняға тонутушниң бир пурсити сүпитидә пайдилинип кетишидин әндишә қилмақта, дәл мушу сәвәбтин, хитай 27 ‏-январ тоқунушини ашкарилаштин өзини тартип кәлгән; әмма хитай хәлқара террорлуққа қарши һәрикәт еқимидинму үнүмлүк пайдилиниш койида, шуңа уйғур елидә йүз бәргән қораллиқ қаршилиқ һәрикәтлирини, уйғур миллий һәрикитини террорлуққа бағлап чүшәндүрүшниң пурсити дәп қаримақта. Шуңа хитай уйғур мустәқилчилириниң қаршилиқ һәрикәтлирини ашкарилашта һәр даим иккилиниш ичидә. 27 ‏-январ тоқунушиниң 20 күнгичә ашкариланмаслиқи әнә әшу иккилинишниң ипадиси. Хитай ташқи ишлар баянатчисиниң ейтқанлириға инкас қайтурған дуня кишилик һоқуқни көзитиш комитетиниң хоңкоңда турушлуқ тәтқиқатчиси николис әпәнди мундақ дегән: "бизниң әндишимиз, шинҗаңда бурун йүз бәргинидәк, хитайниң айрим вәқәләрни, инсаний һәқ-һоқуқни кәң-көләмлик рәт қилиш үчүн сәвәб қиливелишидур."

Түнүгүн, 27 ‏-январ тоқунуши һәққидә баянат елан қилған дуня уйғур қурултийиниң баянатчиси дилшат ришит, бирләшкән дөләтләр тәшкилатини мәхсус гуруппа тәшкилләп, уйғур районида тәкшүрүш елип беришқа чақирди. У баянатида хитай һөкүмитини уйғурларни қораллиқ қаршилиқ көрситишкә мәҗбур һаләткә әкиливатиду дәп әйиблиди.

" Терорлуқ " тәбири мурәккәп бир уқум

"Террорлуқ" бүгүн дуняниң сиясий луғитидики тәбири әң ениқ болмиған бир уқумдур. Бәзиләр, бигунаһ инсанларға йәни хәлққә қарита зорлуқ қоллинишни террорлуқ дәп қариса, йәнә бәзиләр һәр қандақ шәкилдики қораллиқ қаршилиқни террорлуқ дәп қарайду; бәзиләр, демократик бир җәмийәттә қораллиқ қаршилиқ йоли террорлуқ дәп қариса, йәнә бәзиләр бу олчәмни һәр қандақ бир җәмийәт үчүн уйғун дәп қарайду.

Хитай даирилири болса өзлириниң қораллиқ бастурушлирини қануний һәрикәт дәп қарап, уйғурларниң зулумға қарши қорал көтүрүшини террорлуқ дәп қаримақта. Шуңа хитайниң террор тәбири дуня җамаитиниң мутләқ көп қисминиң қобул қилишиға еришәлмиди. Шуңа бу нөвәт 27 ‏-январ тоқунуши һәққидики хәвәрләрдә, тоқунуштики исянкар гуруппини, шинхуа агентлиқи вә аз бир қисим хитайчә мәтбуатлардин башқа, барлиқ хәлқара мәтбуатлар террорчи дәп атимиди. Ройтерис вә бирләшмә ахбарат агентлиқи, шинхуа агентлиқидин нәқил кәлтүргәндә " террор" аталғусини қош тирнақ ичидә язди. (Шөһрәт һошур)

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт