Xitayning uchur wasitilirini qamal qilishi uzun dawamlishishi mumkin

Xitay da'iriliri 5 - iyuldin étibaren yeni ürümchi weqesi yüz bergen künidin bashlap ürümchini öz ichige alghan nurghun sheherlerde intérnét, téléfon alaqe qatarliq barliq uchur wasitilirini pütünley qamal qildi.
Muxbirimiz gülchéhre
2009-07-29
Élxet
Pikir
Share
Print
Sürette, xitayning melum jayidiki intérnétxanisida nazaretchilik qiliwatqan intérnét saqchiliridin biri melum intérnét ishletküchini tekshürmekte.
Sürette, xitayning melum jayidiki intérnétxanisida nazaretchilik qiliwatqan intérnét saqchiliridin biri melum intérnét ishletküchini tekshürmekte.
AFP Photo

Gerche seyshenbe küni xitay hökümiti ürümchide intérnét we uchur wasitilirige bolghan kontrulluqning melum derijide boshutilghanliqini qeyt qilghan bolsimu, igiligen uchurlirimizgha qarighanda, éntérnétni öz ichige alghan uchur alaqe wasitiliri hazirghiche normallashmighan. Bezi uchurlar xitay hökümitining bu qamal qilishining xéli uzun mezgilgiche dawamlishidighanliqidin dérek bermekte.

Xitay da'irilirining ürümchide intérnét,téléfon qatarliq uchur alaqe wasitilirige qaratqan kontrol qilish herikitini dawamlashturuwatqanliqigha üch heptidin ashti. 28 - Iyul seyshenbe küni, xitay hökümiti Uyghur élidiki uchur alaqe wasitilirige qaratqan bezi kontrolluqni échiwitilgenlikini xewer qilghan idi.

Emma ürümchidin igiligen uchurlardin melum bolushiche, nöwette banka hésabati, oqughuchi hem ishchi, xizmetchi qobul qilish, kündilik hawarayi uchuri igilesh qatarliq ammiwi mulazimet tor béketliri türler boyiche tar da'iride meshghulat qilishigha échilghan bolsimu, Uyghur tilidiki barliq tor betler birdek taqalghandin bashqa, eslidiki échishqa bolidighan chet'el tor betlirimu taqalghan melum chet'eller bilen bolghan téléfon alaqisimu hazirgha qeder normallashmighan.

Ürümchidiki bezi kishilerning inkasigha qarighanda, uchur alaqe wasitilirige bolghan qamal qilish hélimu oxshashla dawamlishiwatqan bolup, kishiler arisida intérnét tor alaqilirining normallishishigha xéli uzun mezgil bar imish.

Xitayning intérnét qatarliq uchur wasitilirini kontrol qilishi hem kontrolluq jeryanida Uyghurlar üstidin élip bériwatqan basturush herikiti xelq'ara qelemkeshler merkizi endishe tuyuwatqan mesile bolup, bu heqte ziyaritimizni qobul qilghan xelq'ara qelemkeshler teshkilati Uyghur qelemkeshler merkizi bash katipi qeyser ependi mundaq deydu:

Xitay jama'et xewpsizlik ministiri méng jyenju ötken hepte ürümchige "urushqa nazaretchilik qilip, qalaymiqanchiliqqa qatnashqan Uyghurlarni qoghlap tutush üchün" kelgen. Hemde u Uyghur élide turushluq xitay herbiy qisimlirigha, " düshmen küchlerning buzghunchiliq heriketlirige qattiq zerbe béringlar we topilanggha qatnashquchilarni qoghlap tutush salmiqini kücheytinglar" dep yolyoruq bergen idi.

Qeyser ependi xitayning mana shu iz qoghlap tutush herikiti jeryanida 5 - iyuldin ilgiri Uyghur tor betliride shawgu'en weqesi heqqide pikir bayan qilghan tor qollan'ghuchi yazghuchilirigimu xéyim ‏ - xeter yétishidin bekrek ensirewatqanliqini ilgiri sürdi.

Xitay da'iriliri intérnét we xelq'araliq téléfon mulazimiti qatarliq uchur wasitilirini pütünley qamal qilishi hem chet'el muxbirlirining Uyghur éli hem Uyghurlar heqqide uchur igilishini tosushi bilen Uyghur élining emeliy ehwalini dunyagha anglitish zor qiyinchiliqqa uchrimaqta.

Xitay da'iriliri 5 - iyul barliq uchur wasitilirini qamal qilip, bu jeryanda özining ichki teshwiqat wastiliride 5 - iyul ürümchi weqesini burmilap körsitip, mes'uliyitidin qéchish bilen teng, weqening esli kélip chiqish menbesini chet'eldiki Uyghur pa'aliyetchiliri hem atalmish üch xil küchlerge baghlap körsitiwatqan bolsimu, halbuki bu, chet'el axbaratlirida "xitayning Uyghur élide bir tereptin herbiy halet yürgüzüp, yene bir tereptin barliq axbarat uchur wasitilirini pütünley taqiwetkenlikining özi xitay hökümitining herikitining gumanliq ikenlikini körsitip turmaqta" dégen mulahizilerni meydan'gha keltürdi.

Toluq bet