Ürümchi shehiride weziyet yenila jiddiy halette

"5 ‏- Iyul ürümchi weqesi" sewebidin 16 kündin buyan soda qilish cheklen'gen xelq'ara chong bazar charshenbe küni mulazimet qilishqa bashlighan bolsimu, emma istansimizning hongkongda turushluq muxbirining ürümchidin igiligen melumatlirigha asaslan'ghanda, xelq'ara chong bazar ichidiki 4 mingdin artuq dukanning aran yérimi échilghan shuningdek hökümet dukandarlarni eslidiki waqittin 3 sa'et burun dukan taqashqa mejburlighan.
Muxbirimiz eqide
2009-07-23
Élxet
Pikir
Share
Print
Sürette, 14 - iyul, döng köwrük bazirining yénida, qorallirigha ötkür tighlarni békitip, uyghurlargha qarshi postta turghan xitay qoralliq saqchiliridin biri.
Sürette, 14 - iyul, döng köwrük bazirining yénida, qorallirigha ötkür tighlarni békitip, uyghurlargha qarshi postta turghan xitay qoralliq saqchiliridin biri.
AFP Photo

Buning bilen birge yene, bir qisim ürümchi ahalisi weziyetning yenila nahayiti jiddiy halettte ikenlikini, kochilarni qoralliq eskerlerning qaplap ketkenlikini bildürgen. Töwende muxbirimiz eqide bu heqte melumat béridu.

"5 ‏- Iyul ürümchi weqesi" yüz bergendin tartip bügün'ge qeder, xitay hökümiti ürümchi, qeshqer we ghulja qatarliq barliq chong sheher, yéza we hetta kentlergiche herbiy halet yürgüzüp, Uyghurlargha qaratqan nazaritini alahide kücheytip kelmekte, bolupmu Uyghurlarning naraziliq namayishi yüz bergen ürümchi shehirining weziyiti hazirmu nahayiti jiddiy halette bolup, Uyghurlar eng köp olturaqlashqan we Uyghurlarning tijariti merkezleshken döng köwrük rayonidiki xelq'ara chong bazar 16 kündin béri taqap qoyulghan.

Charshenbe küni yéngdin échilghan chong bazarning weziyiti heqqide melumat bergen hongkongning " soda radi'o istansisi" ilgiri mezkür bazar etirapida on minglighan kishining aylinip yürüydighanliqini, hazir bolsa nechche yüz kishini uchratqili bolmaydighanliqini, chong bazarda mulazimet bashlan'ghandin kéyin, 4 mingdin artuq dukanning aran yérimining échilghanliqi, bazar taqalghan 16 kün ichide tijaretchilerning her küni texminen 2 ming yüen ziyan tartqanli'iqni bildürdi.

Melumatlarda yene, chong bazarning amanliq tertipini qoghdash meqsitide mexsus 70 neper amanliq xadimi tesis qilinip, her bir mushtirining somka we yanchuqlirini tekshürüshke mes'ul qilin'ghanliqi qeyt qilin'ghan, ürümchidiki bir sheher ahalisi radi'omizning hongkongda turushluq muxbirining ziyaritini qobul qilip, kéchisi sirtqa chiqmasliq heqqide uqturush alghanliqini, kishiler arisida adem bomba xaraktérlik hujumlarning yüz bérish éhtimalliqi heqqide söz ‏- chöchekler tarqilip, kishiler teshwish ichide yashawatqanliqini sözlep bergen.

Sheherlik hökümet binasigha yéqin jayda olturaqlashqan yene bir sheher ahalisi radi'omiz muxbirigha, öyining etirapida esker aptomobili tolup ketkenlikini éytip": aldimizdiki hemmisi herbiy qisimning aptomobilliri, ularning yan tereplirige " qanunni himaye qilayli", " qanun'gha xilapliq qilghuchilargha qattiq zerbe béreyli", " üch xil küchlerni yoqitayli " dégen'ge oxshash shu'arlar chaplan'ghan " dégen.

Xitay hökümiti 7 ‏- iyul küni, " ürümchi weqesi" de 196 kishining ölgenlikini, 1434 ademning qolgha élin'ghanliqini élan qilghan idi. Biraq merkizi gérmaniyidiki dunya Uyghur qurultiyining bayanatchisi alim séyitof ependi, qolgha élin'ghan adem sani bilen ölgen ademning sani xitay hökümiti élan qilghan sandin nechche hesse artuq ikenlikini, xitay hökümiti élan qilghan yalghan xewerler kishilerni téximu endishige séliwatqanliqini bildürdi.

Gu'angdung ölkisi shawgüen shehiride 26 ‏- iyun yüz bergen, Uyghur ishchilirining xitaylar teripidin hujumgha uchrap öltürülüsh weqesi, 5 ‏- iyul küni ürümchide keng kölemlik naraziliq namayishining meydan'gha kélishige seweb boldi. Namayish qoralliq basturulghandin kéyin, hökümet Uyghur diyarida herbiy haletni alahide kücheytkendin sirt yene, xitaydin alahide herbiy qisim yötkesh tedbirlirini ishqa saldi. Gerche xitay hökümiti weqe yüz bergende shuningdek weqeni bésiqturush jeryanida ölgen adem sani we qolgha élin'ghan adem sani heqqide sanliq melumat élan qilghan bolsimu, chet'elde pa'aliyet élip bériwatqan dunya Uyghur qurultiyini öz ichige alghan her qaysi döletlerdiki xelq'ara kishilik hoquq teshkilatliri shuningdek xelq'ara metbu'atlar weqede ölgen adem sani bilen qolgha élin'ghan adem sanining xitay élan qilghan sandin nechche hesse köp dep perez qilmaqta.

Ölgen, yaridar bolghan, iz ‏- direksiz yoqalghan we qolgha élin'ghan Uyghurlar sanining köplüki hemde bu heqtiki her qandaq uchurning mexpiy tutulushi kishiler arisidiki qorqunch we endishini kücheytip, yene jiddiy weqelerning yüz bérish éhtimalliqi heqqidiki gumanlarni meydan'gha keltürdi. Mana bular ürümchi shehirining weziyitidiki jiddiychiliklerning téxi peseymigenlikini körsetmekte.


Toluq bet