“Uyghur élidin qéziliwatqan altunlar Uyghurlargha apet élip kelmekte”

Xitay xewer agéntliqlirining xewer qilishiche, 2010-yili Uyghur élidin qéziwélin'ghan altun 10.517 Tonnigha yetken.
Muxbirimiz méhriban
2011-01-24
Share
uyghur-elidin-chiqiwatqan-altunlar-305.jpg 2010-Yili Uyghur élidin qéziwélin'ghan altun 10.517 Tonnigha yetken. 2011-Yili yanwar.
http://finance.ifeng.com

Melum bolushiche Uyghur aptonom rayonida 28 orunda altun kan bolup, qéziliwatqan altun kanliri 600 din ashidiken. Igilishimizche, bu altun kanlirining bir qismi Uyghur aptonom rayoni igidarchiliqida bolghandin sirt, zor bir qismi xitay merkizi hökümiti hem xitay ölkiliridin kelgen xitay shirketlirige qarashliq iken. Radi'omiz ziyaritini qobul qilghan Uyghurlarning bildürüshiche, Uyghur wetinidin qéziliwatqan bu altunlar rayondin xitay ölkilirige élip kétiliwatqan bashqa bayliqlargha oxshashla, bu zéminning esli igiliri bolghan Uyghurlargha héchqandaq iqtisadi menpe'et élip kelmeyla qalmastin, belki Uyghurlar üchün zor apet élip kelmekte iken.

2007-Yildin buyan xitay dunya boyiche altun qéziwélishta 1-orun'gha ötken. Xelq'arada altun bahasining örlishi netijiside, 2010-yili xitayda altun bahasi 2009-yildikidin 20% ösken bolup, bu Uyghur aptonom rayonidin qéziwélinidighan altunning köpiyishige türtke bolghan. 2010-Yili Uyghur élidin qéziwélin'ghan altun miqdari 10.517 Tonnigha yétip, qéziwélin'ghan altun miqdari 60 yildin buyan tunji qétim 10 tonnidin ashqan.

Uyghur aptonom rayonluq renglik métal shirkitining ötken heptidiki melumatidin melum bolushiche, 2010-yili yil axirigha qeder, rayondiki qéziwélishqa bolidighan altun zapas miqdari 170 tonna dep mölcherliniwatqan bolup, chöchek, altay, ghulja, qumul qatarliq jaylardiki altunlar asasliq qézilish obyékti qilin'ghan.

Matériyallardin melum bolushiche, Uyghur aptonom rayonida 28 orunda altun kan bolup, qéziliwatqan altun kanliri 600 din ashidiken. Halbuki, bu altun kanlirining nahayiti az bir qismi Uyghur aptonom rayonluq renglik métal shirkitining igidarchiliqida bolghandin sirt, zor bir qismi biwasite halda xitay merkizi hökümitining bashqurushidiki altun qézish qoralliq etritige hem xitay ölkiliridin kelgen xitay shirketlirige qarashliq iken.

Xitay qoralliq qisim altun qézish etritining tor békitidin melum bolushiche, altun qézish qoralliq etriti dep atalghan bu qisim, 1976-yili xitay bash ministiri ju énleyning wesiyiti bilen 1949-yili Uyghur élige qoshun bashlap kelgen xitay générali wang jin teripidin 1978-yili qurulghan. Xitay merkizi hökümitige biwasite qarashliq bu etret 32 yildin buyan, Uyghur élini asas qilghan halda, ichki mongghul, gensu, xénen qatarliq jaylardiki 325 kan rayonidin qéziwélishqa bolidighan 2269 tonna altun kan menbesini tapqan.

Chet'ellerdiki Uyghur pa'aliyetchiliridin amérikidiki élshat hesen ependi ziyaritimizni qobul qilip, xitay merkizi hökümitige biwasite qarashliq altun qézish qoralliq etriti teripidin bu yillarda qéziwélin'ghan altunlarning xitay hökümitining menpe'iti üchün ishlitiliwatqanliqini bayan qildi.

2010-Yili Uyghur élidin qéziwélin'ghan altun miqdari 10 tonnidin ashqanliqi heqqidiki xewer ötken hepte xitay xewer menbeliride élan qilin'ghandin kéyin, yerlik Uyghurlar öz zéminidin qéziwélin'ghan altunlardin xushal bolush emes, eksiche barghanche köp qéziliwatqan altunlarning rayondiki yerlik xelq Uyghurlargha apet élip kéliwatqanliqini bildürüshken.

Qumuldiki bir Uyghurning Uyghurbiz tor békiti muxbirigha bildürüshiche, rayondin qéziliwatqan bu altunlar bu zéminning igiliri bolghan Uyghurlargha apet bolmaqta iken. Bu kishi öz bayanida bu zémindin qéziliwatqan altunlar rayonning ékologiyisini éghir derijide weyran qiliwatqanliqini bildürüp, xitay ölkilirige toshuluwatqan bu altunlarning Uyghurlargha apettin bashqa nerse élip kelmigenlikini bildürgen.

Élshat ependi, rayonda köplep altun qézish jeryanida derya-östenglerning süyi ishlitiliwatqini üchün, altun chayqash meshghulati rayonning ichimlik su menbesini bulghap, ékologiyilik muhitni éghir derijide weyran qilip, rayondiki yerlik xelq arisida her xil késellerning köpiyishige seweb boluwatqanliqini bildürdi.

Élshat ependi ziyaritimiz axirida, kommunist xitay hökümiti ishghaliyitidin kéyin, rayondin hessilep qéziliwatqan altunlarning, xuddi Uyghur élidin élip kétiliwatqan, néfit, kömür qatarliq kan bayliqlirigha oxshashla, bu zéminning igiliri bolghan Uyghurlargha héchqandaq iqtisadiy menpe'et élip kelmeyla qalmastin, rayonning ékologiyisini éghir derijide weyran qilip, öz bayliqigha ige bolalmighan Uyghurlarni “Altun tawaq kötürüwalghan tilemchiler” ge aylandurup qoyuwatqanliqini tekitlidi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet