Uyghurlar ana til ma'aripini qutquzuwélishni muraji'et qildi

Xitay hökümiti Uyghur élide yolgha qoyghan "qosh til ma'aripi" siyasiti netijiside, Uyghur ana til we örüp - adet terbiyisi milliy ma'arip sahesidin siqip chiqirilishqa bashlighan.
Muxbirimiz mihriban
2010-09-09
Élxet
Pikir
Share
Print
Türkiyide 17 yildin béri üzülmey neshr qiliniwatqan kökbayraq zhornilining bu ayliq sani xitayning qosh tilliq maarip siyasitige atap neshr qilinghan bolup, süret, zhornalning muqawa körünüshi.
Türkiyide 17 yildin béri üzülmey neshr qiliniwatqan kökbayraq zhornilining bu ayliq sani xitayning qosh tilliq maarip siyasitige atap neshr qilinghan bolup, süret, zhornalning muqawa körünüshi.
RFA Photo / Erkin Tarim

Uyghur élidin ziyaritimizni qobul qilghan Uyghur ata - ana we ziyaliyliri, "qosh tilliq sinip" namidiki bu xildiki mektep qurulushining, Uyghur ana til ma'aripini yoqilish girdabigha élip kelgenlikini inkas qilip, ana til ma'aripini qutquzuwélishni muraji'et qildi.

Yéqinqi birnechche yildin buyan Uyghur aptonom rayon da'iriliri, Uyghurlarning naraziliqi we xelq'araning qattiq eyiblishige qarimay, rayondiki Uyghur ana til mekteplirini emeldin qaldurushni dawamlashturup keldi. Köpligen Uyghur mektepliri xitay mektepliri bilen qoshuwétildi. "Qosh tilliq siniplar" sheherler, hetta yézilardimu köplep échildi we dawamliq échilmaqta.

Qizi qosh tilliq sinipta oquwatqan bir Uyghur ana, nöwettiki "qosh tilliq sinip" larda barliq tebi'iy pen dersliri xitay tilida ötülgendin bashqa, tarix we siyaset qatarliq ijtima'iy pen derslirimu xitay tilida ötülüwatqini üchün, ijtima'iy pen kesipliride oqushni xalaydighan balilarning azlap ketkenlikini bildürdi.

U özi hem özige oxshash nurghun ata - anilarning hazir qosh tilliq siniplarda oquwatqan balilirining Uyghur ana tili we Uyghurlargha xas örüp - adetlerni untulup kétishidin ensirewatqanliqini bayan qilip, öz endishisini ipadilidi.

Uyghur aptonom rayon da'irilirining eslidiki Uyghur ana tili mekteplirini emeldin qaldurup, bu mekteplerni qosh tilliq mekteplerge mejburi özgertishige nisbeten oqutquchi ziyaliylar arisida naraziliq küchlük bolsimu, lékin da'iriler ularning sadasigha qulaq salmighan.

Radi'omiz ziyaritini qobul qilghan melum bir mektep mudiri Uyghur tilidiki mekteplerni bir buyruq bilenla emeldin qaldurushining shu yerning shara'itigha toghra kelmigenlikini bayan qildi.  

Ziyaritimizni qobul qilghan bir péshqedem oqutquchi, hökümet da'irilirining xelqning sadasigha peqet qulaq salmayla qalmastin, belki naraziliq bildürgenlerni basturghini üchün, Uyghur ziyaliylirining nurghun ishlargha nisbeten öz naraziliqini ipadileshke amalsiz ikenlikini bildürdi.  

Ürümchidin ziyaritimizni qobul qilghan yene bir Uyghur ziyaliysi, rayonda "qosh tilliq ma'arip" namida xitay tili omumlashturulup, Uyghur tili ma'aripining siqip chiqirilip, Uyghur tilining hökümet xizmitide öz rolini yoqitishida, hökümet orunlirida ishleydighan Uyghur ziyaliyliriningmu mes'uliyiti barliqini tekitlidi.  

Chet'ellerde pa'aliyet élip bériwatqan Uyghur ziyaliyliridin qahar barat ependi, xitay hökümiti rayonda yürgüzüwatqan atalmish "qosh tilliq ma'arip" siyasitining emeliyette Uyghurlarni assimilyatsiye qilish siyasitining bir qismi ikenlikini ilgiri sürdi.

Dunya Uyghur qurultiyi qatarliq Uyghur teshkilatliri üzlüksiz halda xitay hökümitini eyiblep, Uyghurlarni öz ana tilini qoghdashqa chaqirip kéliwatqan idi. Dunya Uyghur qurultiyi yene, xelq'ara kishilik hoquq teshkilatliri we gherb démokratik döletliridin xitay hökümitining Uyghur qatarliq milletlerge qaratqan assimilyatsiye siyasitini toxtitishni qolgha keltürüsh üchün, xitay hökümitige dawamliq bésim ishlitishni telep qilip kelmekte.

Yuqiridiki awaz ulinishidin, bu heqtiki melumatimizning tepsilatini anglaysiler.

Toluq bet