'Уйғур аяллири қатму - қат бесимларға дуч кәлмәктә'

Бирләшкән дөләтләр тәшкилати 2010 - йили 8 - март мунасивити билән бир доклат елан қилип, асия дөләтлиридики аяллар һоқуқиниң еғир дәриҗидә дәпсәндә қилиниватқанлиқини оттуриға қойди.
Мухбиримиз ирадә
2010-03-09
Share
Һиндистандики айаллар байрими йиғилиши Сүрәттә 2010 - йили 3 - айниң 8 - күни һиндистанниң әһмәдабад шәһридә айаллар хәлиқара айаллар байрими мунасивити билән йиғилишқа қатнашмақта.
AFP Photo

Доклатта, хитай вә һиндистандин ибарәт икки дөләттә аялларға болған кәмситиш хаһиши йүзисидин аяллар нопусиниң барғансери азийип, әр - аялларниң нопусида еғир тәңпуңсизлиқ чиқиватқанлиқи, җәнуби асия дөләтлиридә аялларниң кәмситилиш әһвалиниң африқа дөләтлиридинму еғирлиқини тәкитлиди. Ундақта уйғур аяллиричу, уйғур аяллириниң кишилик һоқуқи қанчилик капаләткә игә болуватиду?

Бирләшкән дөләтләр тәшкилати 8 - март елан қилған доклатида, хитай вә һиндистандин ибарәт икки дөләттә 85 милйон аялниң азлап кәткәнликини илгири сүрди вә буниң сәвәбини "давалиниш системисидики аялларға болған кәмситиш вә қиз бовақларниң чүшүрүветилиши "дәп көрсәтти.

Җинсий тәңпуңлуқ һәққидә елан қилинған мәзкур доклатта көрситилишичә, асия қитәсидә қиз - оғул бовақларниң туғулуш нисбити 119/100 болуп, бу дуня бойичә 107/100 болған қиз - оғул туғулуш нисбитидин хелила көп пәрқлинидикән. Доклатта йәнә, униң үстигә асия қитәсидики аяллар наһайити еғир хирисларға дуч келиватқанлиқи, болупму теббий дорилар йетишмәслик, озуқлуқ йетишмәслик вә қиз бовақларниң чүшүрүветилиши қатарлиқ амиллар түпәйлидин асияда 96 милйон аял кәмләп кәткән болуп, бу санниң йәнә тохтимай өрләватқанлиқи оттуриға қоюлған.

Һиндистан билән хитайниң һәрбиридә 42 йерим милйон аял киши кәмләп кәткән.

Бирләшкән дөләтләр тәшкилати түнүгүн елан қилған доклатта йәнә, асия дөләтлиридики аялларниң һоқуқи мәсилисиму алаһидә тилға елинған. Доклатта баян қилинишичә, асияда болупму җәнуби асия дөләтлиридә аяллар аилә зораванлиққа учриғандин башқа,аялларниң давалиниш, маарип, хизмәткә орунлишиш вә сиясий һоқуқи қатарлиқ негизлик һоқуқлири қаттиқ дәпсәндә қилиниватқан болуп, мәзкур дөләтләр бу җәһәттә һәтта сәһрайи кәбир чөлиниң җәнубидики африқа дөләтлириниңму кәйнидә қалған.

Доклатта көрситилишичә, нөвәттә асия дөләтлири аялларниң һоқуқи мәсилисидә һәл қилғуч бир пәйткә кәп қалған болуп, бу райондики һөкүмәтләр мәзкур мәсилини җиддий һәл қилмиған тәқдирдә еғир ақивәтләр келип чиқидикән. Бу дөләтләрдә аялларниң орниниң көтүрүшни һәқиқий түрдә әмәлгә ашуруш үчүн, аялларниң иқтисадий күчини ашуруш, сиясәткә қатнаштуруш, қануний һоқуқни қоғдаш қатарлиқларни капаләткә игә қилиш керәк икән.

 Кишилик һоқуқ тәрәққий қилмиған диктатор дөләтләрдә кишилик һоқуқ дәпсәндичилики түпәйлидин, бу дөләтләрдики хәлқләр еғир зулум тартиватқан болса, бу дөләтләрдә яшайдиған аялларниң кишилик һоқуқи болса техиму қаттиқ дәпсәндә қилинмақта. Әлвәттә уйғур аяллириму буниңдин мустәсна әмәс. Уйғур аяллири хитай һөкүмити уйғурларға йүргүзүватқан бесим сияситиниң нәтиҗисидә қатму - қат бесимларға дуч кәлмәктә.

Юқиридики сөзләр шветсийә уйғур җәмийитиниң рәиси маһинур ханимниң ейтқанлиридур. У сөзидә йәнә, уйғур аяллириниң "5 - июл вәқәси"дә қәһриманларчә оттуриға чиқип, вәқәниң һәқиқий маһийитиниң оттуриға чиқишида муһим рол ойниғанлиқини, чәтәлләрдики уйғур аяллириниң болса әвзәл шараиттин пайдилинип уйғур аяллириниң һоқуқ - мәнпәәтлирини қолға кәлтүрүш үчүн тиришиши керәкликини билдүрди.

Юқиридики аваз улинишидин, бу һәқтики мәлуматимизниң тәпсилатини аңлайсиләр.
Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт