Uyghur élide eydiz tarqilishni kontrol qilish yenimu zor riqabetke duch kelmekte

Uyghur élining eydiz yuqum ehwali heqqide élan qilin'ghan yéngi statistikilargha qarighanda, en'ge élin'ghan eydiz yuqumdarliri 27 ming 12 ge yetken, bu san'gha asasen Uyghur élidiki eydiz yuqumdarliri hem bimarlarning emeliy sanini 60 mingdin ashidu dep texminleshke bolidiken.
Muxbirimiz gülchéhre
2009.12.01
Uyg-eydiz-muhakime-305 Sürette, "uyghur biz" tor bétining bashqurghuchiliri eyjishing tetqiqat orni bilen béyjingda bir söhbet yighini ötküzgen bolup, süret, shu yighindin bir körünüsh.
www.uighurbiz.cn Din élindi, neshir hoquqi www.uighurbiz.cn Ning.

Sehiye tarmaqlirining agahlandurushiche, Uyghur élining nöwettiki eydiz yuqum weziyiti intayin jiddiy bolup, eydiz wirusning tarqilishi barghanche adettiki kishiler topi arisida jinsiy yol arqiliq yuqush shundaqla sheherlerdin yézilarghimu tarqilishqa qarap tereqqiy qiliwatqan bolup, bu xil weziyette eydizning tarqilishini kontrol qilish téximu zor riqabetke duch kelmekte.

Xitay xewer torining 1 - dékabir 22 ‏- nöwetlik xelq'ara eydiz küni munasiwiti bilen élan qilghan uchurida körsitishiche, Uyghur élining eydiz yuqum weziyiti yenila jiddiy bolup xitay boyiche 4 - orunda turidiken.

2009 - Yili sintebirge qeder en'ge élin'ghan eydiz yuqumdarlirining sani 27 ming 12 neperge yetken bolup, buning ichide resmiy eydiz késellirining sani 3910 neper, eydiz sewebidin ölgenler 2555 neper bolup, Uyghur élida melum bolghan eydiz yuqumdarliri xitay boyiche melum bolghan eydiz yuqumdarlirining 9% ini teshkil tapqan.

Xewerde Uyghur aptonom rayonluq eydizning aldini élish xizmet ishxanisi'i tarqatqan doklattin neqil élinishiche, Uyghur élide eydiz yuqum ehwali eng aldida turidighan besh wilayet, oblast hem sheherler, ili, ürümchi, aqsu, qeshqer hemde turpan bolup, 2009 - yili kirip sintebirgiche bolghan 9 ay ichide Uyghur élide yene 4073 neper yuqumdar köpeygen, bu xil köpiyish sür'itining özila, Uyghur éli eydiz weziyitining intayin jiddiylikini körsitip béridiken.

Uyghur élidiki sehiye tarmaqlirini endishige séliwatqan eng xeterlik mesile, Uyghur élide eydiz tarqilishning adettiki kishiler topi arisidimu tarqiliwatqanliqi hemde jinsiy alaqe yolining asasliq tarqilish qanili boluwatqanliqi shundaqla yézilardimu kengri tarqilishqa bashlighanliqi bolup, eydiz wirusning bu xil yönilishte hem bu xil qanallarda tarqilishini tosup qélish, eydiz weziyitini kontrol qilishqa yenimu küchlük riqabet yaratqan hem müshküllük élip kelgen.

Ilgiri Uyghur élide zeher chekküchiler we ular bilen yéqin munasiwettiki kishiler, jinsiy mulazimet bilen shughullan'ghuchilar qatarliqlar eydiz wirusi yuqturuwélish éhtimalliqi yuqiri bolghan kishiler dep qarilip kelgen bolsa, yéqinqi yillardin buyan eydiz wirusi adettiki kishiler arisidimu yamrashqa bashlighan shundaqla yuqush yollirimu köp türleshken.

Gerche, xitay sehiye tarmaqliri Uyghur éli eydiz weziyitining intayin keskin ehwalda ikenlikini agahlandurghan bolsimu, buningdiki inchike amil we seweblerni ashkarilimay kelmekte.

Halbuki, bezi Uyghurlarning hemde eydiz pa'aliyetchilirining bildürüshige qarighanda, Uyghur élining eydiz weziyitining emeliy ehwali xitay da'iriliri ashkarilighandinmu éghir bolup, del ashkarilanmighan yushurun mesililer, Uyghur élide néme üchün eydizning yézilarda tarqiliwatqanliqini we néme üchün adettiki kishilerdimu yuqum sür'itining téz boluwatqanliqini körsitip béridighan terepler iken.

Bu heqte, ilgiri ürümchidiki melum doxturxanining tughut bölümide uzun yil xizmet qilip yéqinda dem élishqa chiqqandin kéyin yawropagha köchmen bolghan, ismini ashkarilashni xalimighan bir Uyghur doxtur xanim, Uyghur élide eydiz yuqumdarlirigha bolghan kemsitish, hökümet hem jem'iyetning köngül bölmeslikining nahayiti éghirliqi, eydizning aldini élishta da'irilerning tégishlik jiddiy tedbir almaywatqanliqi we eydiz yuqturuwalghan hamildar ayallarning weziyitige munasiwetlik muhim mesililerni ashkarilidi.

Uyghur élidiki sehiye tarmaqlirida uzun yil xizmette bolghan hemde Uyghur élining jenubidiki yézilarda ayallar késellikliri eydiz késelliri üstidin élip barghan tekshürüshlerge qatnashqan, nöwette yawropada yashawatqan tel'et ependi, eydizning yézilarda, bolupmu adettiki déhqanlar arisida tarqilishida, tibbiy bixeterlikke ri'aye qilmasliq mesilisiningmu muhim bir amil boluwatqanliqigha da'ir bilgenlirini ashkarilidi.

Radi'omizgha melumat bergen nurghun kishiler, xitay sehiye tarmaqliri Uyghur élining eydiz yuqum ehwalining éghir ikenlikini tekitlep kéliwatqan bolsimu, xitay da'irilirining Uyghur élide eydizning aldini élish xizmitining peqet teshwiqat we eydiz yuqumdarliri heqqide statistika qilish qatarliqlar bilen chekliniwatqanliqigha qarita naraziliqini bildürüp kelmekte.

Yuqiridiki awaz ulinishidin, bu heqtiki melumatimizning tepsilatini anglaysiler.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.