Uyghur élide intérnétqa qaritilghan nazaret kücheytildi

Xitay xewer menbeliridin melum bolushiche, Uyghur aptonom rayonida tor alaqisi eslige keltürülgendin buyan, saqchi tarmaqliri intérnétqa bolghan nazaretni yenimu kücheytken we xilapliq qilghuchilargha chare körgen. Nöwette radi'omiz igiligen uchurlardinmu Uyghur élide intérnétqa bolghan nazaretning kücheygenliki ilgiri sürülmekte.
Muxbirimiz mihriban
2010-05-25
Share
xitay-internet-305 Xitayning "Tor bixeterlikini qoghdash" toghrisidiki simwol xaraktirdiki süriti
Photo: RFA

Xitay hökümiti 14 - may Uyghur élide intérnétning eslige keltürülgenlikini jakarlighandin idi. "Tengritagh tori" ning 23 - maydiki xewirige qarighanda, Uyghur aptonom rayonluq j x nazariti axbarat ishxanisi, intérnét échiwétilgen qisqighina 10 kün ichidila 25 ademning intérnétqa alaqidar jinayet bilen bir terep qilin'ghanliqini bildürgen.

Bügün ziyaritimizni qobul qilghan Uyghur élidiki melum bir yashning bildürüshiche, Uyghur élide tor alaqisi eslige keltürülgen bolsimu, hazir Uyghur yashlar ilgirikidek torgha köp kirmeydiken. Nöwette kishilerde "tordin qorqush", "éhtiyat qilish" psixikisi shekillenmekte iken.

Melum bolushiche, nöwette Uyghur élidiki herqaysi yerlik hökümet da'irilirimu intérnétqa bolghan nazaretni kücheytishke bashlighan. Mesilen, 20 - may xoten wilayitining hökümet tor bétide, xoten wilayetlik jama'et xewpsizlik idarisi tor bixeterlikini qoghdash etritining " saghlam bolmighan uchurlarni saqchigha melum qilish" uqturushi chiqirilghan. Uqturushta tor ehlidin "qanunsiz we saghlam bolmighan uchurlar"ni saqchigha melum qilish telep qilin'ghan.

Xewerde körsitilishiche, bu uqturush xitay hökümiti élan qilghan, "kompyutér uchur tori we intérnét bixeterlikini qoghdash charisi" namliq namliq 33 - nomurluq buyruqning 5 - maddisigha asasen chiqirilghan. Uqturush 9 maddidin terkib tapqan bolup, puqralarning dölet bixeterlikige we jem'iyet muqimliqigha tesir yetküzüdighan, milletler ittipaqliqigha buzghunchiliq qilidighan, qanunsiz diniy eqidiler teshwiq qilin'ghan mezmunlar hem shehwaniy mezmunlardiki uchurlarni körgen haman j x orunlirigha pash qilish telep qilin'ghan.

"5 - Iyul ürümchi weqesi" din kéyin, Uyghur aptonom rayoni re'isi nur bekri "weqening yüz bérishide 'Uyghurbiz', 'diyarim' we 'shebnem' qatarliq Uyghur tor betliride yollan'ghan qutratquluq mezmunidiki uchurlar weqening partlishida türtkilik rol oynidi," dep shexsler teripidin qurulghan Uyghur tor betlirini eyibligendin kéyin, Uyghur élide intérnét pütünley taqiwétilgen idi.

 Ziyaritimizni qobul qilghan yuqiriqi Uyghur yashning bildürüshiche, 14 - maydin kéyin, bir qisim Uyghur tor betliri échilghan bolsimu, emma "5 - iyul weqesi"din kéyin taqiwétilgen "diyarim", "shebnem", "Uyghur biz" qatarliq tor betliri, shundaqla ilgiri tordashlar erkin paranglishidighan bir qisim chayxana we munazire meydanliri yenila taqaqliq iken.

Nöwette béyjingda échilghan "shinjang xizmet yighini"din kéyin, xitay hökümitining Uyghur rayonida yürgüzidighan siyasiti we Uyghur aptonom rayonigha yéngidin teyinlen'gen emeldar jang chünshyenning rayonda qandaq siyaset yürgüzidighanliqi xelq'ara jem'iyetning jiddiy diqqet - étibarini qozghimaqta.

Bolupmu "5 - iyul ürümchi weqesi"din kéyin, taqiwétilgen Uyghur tor betliri, hélighiche xitay türmiliride tutup turuliwatqan dilshat perhat, obulqasim, muhemmet qatarliq tor bet bashqurghuchilirining nöwettiki ehwali we bundin kéyiki teqdirining qandaq bolushi mesilisi yenila xelq'ara jem'iyetning diqqet qilip kéliwatqan muhim mesililerning biri bolup turmaqta.

Yuqiridiki awaz ulinishidin, bu heqtiki melumatimizning tepsilatini anglaysiler.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet