Qar apiti Uyghur xelqige balayi ‏- apet élip keldi


2008.01.31

1 ‏- Ayning axirida Uyghur élining jenubidiki rayonlarda qar apiti yüz bérip, jenubiy Uyghur ilidiki 3 wilayet we ikki oblastta 300 ming adem qar apitining ziyinigha uchrighan. Bu xil apet qeshqer wilayiti teweside bir qeder éghir bolghan bolup, 1 ‏- ayning 16- künidin bashlap qar uda on kün toxtimay yaqqandin kéyin 26 chésla peskoygha chüshken.

Qeshqer teweside 170 ming adem apetning béwaste tesirige uchirdi

Netijide, qatnash üzülüp qélish, déhqanchiliq zira'etliri apetke uchrash we olturaq öyler örülüp kétish ehwali körülgen. Melum bolushiche, bu 10 yildin buyan qeshqer teweside yüz bergen eng éghir qar apiti bolup, qeshqer hökümet torida bu heqte bérilgen xewerde körsitishiche, qarning pütün qeshqer wilayitidiki otturiche qélinliqi 10-15 santimétirghiche bolghan we eng töwen témpératura nöldin töwen 26 silsiye gradusqa chüshken.

Xewerde körsitilishiche, hazirghiche mezkur qar apitining biwaste tesirige uchrighan adem 170 ming neper, qarda örülgen turalghu öy 792 éghiz, buzulghan öy 8405 éghiz bolghan, qarda ölgen charwa 10 ming tuyaqtin, toxu qatarliq öy qushliri40 mingdin éship biwaste iqtisadi ziyan 65 milyon yüendin éship ketken.

Namini ashkarilashni xalimighan bir qiz qeshqerde uda on kün qar yaghqanliqini bildürdi. Bu apet yeken, yéngisar, qaghiliq, tashqorghan qatarliq töt nahiyide bir qeder éghir bolghan bolup, biz igiligen melumatlargha qarighanda, yéngisar nahiyiside 3 adem soghuqtin tonglap ölüp qalghan.

Xitay xadim : "nede qar apiti yüz bersun"

Biz bu heqte téximu chongqurlap ehwal igilep béqish üchün yéngisar nahiyisige téléfun urduq, emma nahiyilik hökümette téléfun alidighan adem chiqmidi, axiri yéngisar nahiyilik saqchi idarisige téléfun urduq. Téléfonni qobul qilghan xitay xadimning pozitsiyisi intayin qopal bolup, u yéngisarda apet yüz bergenlik ehwalni ret qilipla qalmay, bashqa so'allirimizgha jawab bérishni xalimay téléfonni qoyuwetti.

- Wey - wey yaxshimu siz? - yéngisar nahiyisimu? - néme? - bu jama'et xewpsizliki idarisimu? - néme ishing bar? - silerning nahiyide qar apti yüz bergen emesmidi. Shu ehwalni igilep baqay dégen idim. - Nede qar apiti yüz bersun! sen qeyerdin téléfun qiliwatisen. Néme ish qilidighan néme sen? sen kim? - men erkin asiya radi'osining muxbiri. - Sen hazir qeyerde? - men hazir amérikida. - Isming néme? - buning siz bilen néme alaqisi? - téléfonni xata urup qapsen.

Uyghur yash: " déhqanlarning issinish mesilisi hel bolmidi"

Halbuki, apet rayonidiki bir Uyghur yashning bildürüshiche, apet xéli éghir bolghan bolup, mezkur yash pütün nahiye nopusining 20 pirsenti qar apitining biwaste ziyinigha uchrighan bolushi mumkinlikini texmin qildi.

Qeshqer hökümitining tor betliride, hazir hökümetning apettin qutquzush ishlirigha jiddiy köngül bolup, 1- ayning 30 - künigiche 11 milyon yüendin artuq qutquzush meblighi ajritip 440 ming ademge qutquzush bergenlikini "qeshqer wilayitining ünümlük tedbirlerni qollinip apettin qutquzush ishlirini keng qanat yaydurghan" liqi xewer qilindi. Emma, apet rayonidiki bu Uyghur yashning bildürüshiche, hökümetning apettin qutquzush ishliri anche yéterlik bolmighan bolup, yéngisar nahiyiside yene nurghun déhqanlarning issinish mesilisi hel bolmighan.

300 Minggha yéqin Uyghur xelqining awazi anche köp dawrang peyda qilalmidi

Bu qar apiti Uyghur élining hemme jaylirida oxshimighan derijide yüz bergen bolup, emma bu xil apet jenubiy Uyghur élide téximu éghir bolghan bolup, shinjang gézitide körsitishiche, jenubiy Uyghur élide qar apiti biwaste keltürüp chiqarghan iqtisadi ziyan 87 milyon yüendin artuq, apetke uchrighan adem 300 minggha yéqin bolghan.

Qaraydighan bolsaq, xitayning bashqa jayliridiki qar apetlirining dawringi xitay ichi we sirtidiki metbu'atlarda xéli kop bérilgen bolsimu, emma jenubiy Uyghur élide apetke uchrighan 300minggha yéqin Uyghur xelqining awazi meyli xitay ichidiki axbarat wasitilirida bolsun, anche köp dawrang peyda qilalmidi.

Ilshat ependi: " xitay bu rayon'gha xelq'ara jem'iyetning diqqet nezirini qaritishidin ensireydu"

Uyghur siyasiy közetchi ilshat ependi xitay hökümitining Uyghur élide yüz bergen apet ehwaligha qarita axbarat kontrol qilish siyasitini qollinip bu heqte köp uchur bermeslikidiki seweb heqqide toxtilip, hazir Uyghur ili ehwalining xelq'ara jem'iyette bir qiziq nuqta ikenlikini, shu nuqtidin élip éytqandimu xitay hökümitining bu rayon'gha nisbeten xelq'ara jem'iyetning diqqet nezirini yenimu ichkirilep aghdurushidin ensireydighanliqini körsetti.

U axirida yene, xitay hökümitining Uyghur ilidiki qar apitige anche érensiz mu'amile qilishidiki seweb heqqide toxtilip, buni xitayning ayrimichiliq siyasitining bir qismi dep qaraydighanliqini, gerche xitay Uyghur élini öz zémini dep élan qilip kéliwatqan bolsimu, emma mushundaq négizlik menpe'et mesiliside dawamliq Uyghur ili xelqighe ayrim mu'amilide bolup kelgenlikini qoshumche qildi. (Jüme)

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.