Катрин ханимниң уйғурлар һәққидики көз қарашлири


2007-11-22
Share

Уйғурлар мәсилисиниң күнсери кәң тонулуши нәтиҗисидә, нурғунлиған чәтәлликләрниң уйғурларға болған қизиқиши күчийип бармақта. Германийә зиялийси катрин ханим уйғурлар һәққидә бәлгилик чүшәнчигә игә аял болуп, у уйғурларниң мәдәнийити, сәнити вә турмуш адәтлиригә қизиққанлиқи сәвәблик, йеқинқи йиллардин буян уйғурларға аит бир қисим тарихи китабларни көрүп чиққан. Катрин ханим зияритимизни қобул қилғанда, сөзини алди билән уйғурларниң бүгүнки паҗиәлик тәқдиридин башлиди. У уйғурларниң тибәтликләр билән охшаш тәқдиргә игә хәлқ икәнликини, уйғурлар һәққидә йезилған китаблардин көрүп билгәнликини әскәртти.

Катрин ханим қирғинчилиқлардин әпсусланған

Катрин ханим уйғурларниң бундин миң йиллар илгирики дәвригичә мәркизи асиядики әң мәдәнийәтлик милләтләрдин бири болуп тонулғанлиқини билидикән. У, уйғурларниң хитай истиласиға мәһкум болған заманлардин бери көп қетим қирғинчилиқларға учриғанлиқини, бу қирғинчилиқниң бүгүнки күнгә қәдәр давам қилишидин әпсуслинидиғанлиқини ейтти. "Техи икки һәптә илгирила хитай һөкүмитиниң қәшқәрдә бәш нәпәр уйғурни өлүм җазасиға мәһкум қилғанлиқини буниң бир дәлили", деди.

У, һәр хил хәвәр мәнбәлиридин уйғурларниң туғут әркинлики вә өз тил - йезиқини қоллиниш әркинликидин мәһрум қилинғанлиқини көрүп ғәзәпләнгәнликини, бүгүнки мәдәнийәт дунясидиму бу қәдәр явайи зораванлиқниң мәвҗутлуқиға һич ишәнгүси кәлмәйдиғанлиқини тилға алди. Катрин ханим алдинқи һәптә баварийә телевизийә қанилидин уйғурларға аит бир хәвәр көргән болуп, бу хәвәрдә тәсвирләнгән уйғурларниң бүгүнки турмушидин көп биарам болған.

Катрин ханим байлиқларниң уйғурларға мәнпәәт бәрмигәнликидин әпсусланған

Униң ейтишичә, бу филимдә үрүмчидин қәшқәргичә болған кәң земиндики уйғурларниң ечинишлиқ турмуши тәсвирләнгән. Шунчә бипаян, шунчә гүзәл бир земиндики инсанларниң намратчилиқ вә вәйранчилиқ ичидә һаят көчүриватқанлиқи, йәр астидики биһесаб тәбиий байлиқлириниң бу милләтниң дәрдигә дава болалмайватқанлиқини, ичкири хитайға һәқсиз еқиватқан бу байлиқларниң хитай һөкүмранлирини сәмритип, уйғурлар үстидики мустәмликисини мустәһкәмләшкә түрткә боливатқанлиқини чүшәнгәнликини қистуруп өтти. У пүтүн хитайдики енергийиниң 4/3 қисмиға игә болған, 1 милярт 300 милйон хитайни енергийә билән тәминләватқан бу земинниң игилириниң шу таптики һалиға қарап, хитай дөлитиниң нәқәдәр рәһимсиз вә адаләтсизликиниң барғансири чоңқур һес қилғанлиқини тәкитлиди.

Бу филимдә бу земинниң игилири болған уйғурларниң шунчилик намратлиқиға қаримай, ичкири хитайдин хитай аққунлириниң сәлдәк еқип чиқиватқанлиқи катрин ханимниң диққитини чәккән йәнә бир тема болған. У уйғур мәдәнийити, уйғур өрп - адәтлири вә уйғур тил - йезиқиниң бу кәлгүндиләр үчүн орун бошитип бериватқанлиқини, йәни уйғурларниң ашкарә рәвиштә һәр тәрәптин җиддий ассимилятсийә қилиниватқанлиқини, буниңға қошулуп давам қиливатқан пиланлиқ туғут сияситиниң уйғурларниң нәслини қурутушни мәқсәт қиливатқанлиқини тилға алди.

Катрин ханим уйғур қизлириниң ичкиригә елип кетилиш мәсилисигә диққәт қилған

Катрин ханим; уйғур қизлирини ичкири хитайға йөткәш мәсилиси, уйғурларниң һашар әмгикигә селиниш мәсилиси, уйғур сиясий мәһбуслири үстидин елип бериливатқан өлүм җазаси мәсилиси, диний реҗим, пиланлиқ туғут ниқабидики қирғинчилиқ, миллий тил - йезиқниң чәклиниш мәсилиси қатарлиқ бир қатар мәсилиләрниң дуня җамаитиниң диққитини тартидиған мәсилә икәнликини, уйғур сиясий паалийәтчилириниң бу саһәдә техиму зор тиришчанлиқ көрситиши керәкликини тәкитлиди.

Катрин ханим уйғурларниң интернет сәһипилиригә нәзәр салидиғанлиқини, уйғурларниң 2008 - йиллиқ олимпиккә қарши паалийәтлириниң йетәрлик әмәсликини тилға алди. У, уйғур тәшкилатлириниң бу саһәдә һәр қайси әлләрдики һөкүмәтсиз тәшкилатлар билән һәмкарлишип, хитайни һәқиқи рәвиштә йәргә қаритидиған ишларни қилишини үмид қилидиғанлиқини әскәртип, "2008 - йили пүтүн дуняниң нәзири хитайда вә хитайға қарши паалийәтләрдә болиду. Бу уйғурларниң өзини тонутушиниң әң яхши пурсити," деди. (Әкрәм)

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт