Mutexessisler xitayni Uyghur élide yuqumluq késelliklerning aldini élish mudapi'e sistémisini kücheytishke chaqirdi

Yéqinda xotende balilarda tarqilidighan yulun yallughi wirusi bayqilip, bir balining ölgenliki we 8 balining mezkur wirus bilen yuqumlan'ghanliqi élan qilin'ghan idi.
Muxbirimiz erkin
2011-09-13
Share
Xitay-Yadro-Siniqi-Kesel-305 Süret, jun takadaning tetqiqat doklati toghrisida tepsili xewer bergen, engliye "taymiz" géziti tor bétidiki maqale bésilghan betning körünüshi.
www.timesonline.co.uk Din élindi. Maqale aptori Michael Sheridan.

Bu qétim xotende bayqalghan yulun yallughi wirusi xitayda axirqi qétim 1994‏-yili bayqalghan idi. Shu qétim xitay junggoning bu xil wirustin pütünley xali bolghanliqini jakarlighan. Biraq xitay hökümiti mezkur wirusning xitayda tamamen yoqalghanliqini élan qilip 17 yildin kéyin, xotende qayta bayqalghanliqi élan qilindi. Xitay hökümiti hazirgha qeder 9 balining mezkur wirustin yuqumlan'ghanliqi, yuqumlan'ghan balilardin birining ölgenliki, qalghan 8 balining karantin astigha élinip, dawaliniwatqanliqini bildürgen shundaqla ehwalni dunya sehiye teshkilatigha melum qilghan. Biraq xitay axbarat wasitilirining bu heqtiki xewerliride wirus bilen yuqumlan'ghan balilarning ehwali, wirusning tarqilish kölimi, bayqalghan wirus tipining shekil özgertken wirus yaki emesliki, wirus tarqilishtin burun balilargha waksina sélin'ghan-sélinmighanliqi qatarliq késellik tepsilatigha da'ir ehwallar köp tilgha élinmighan idi.

Xoten wilayetlik xelq doxturxanisining ismini ashkarilashni xalimaydighan bir kechlik dijorniy doxturi, wirus yuqturuwalghan balilarning ilgiri mezkur doxturxanida yatquzulup karantin astigha élin'ghanliqi, biraq hazir ularning xoten yuqumluq késellikler doxturxanisigha yötkep kétilgenlikini bildürdi.

Amérikining nyu-york shehiridiki bir doxturxanining tetqiqatchisi muhemmet ependi, bu wirusning waksina arqiliq aldini élishqa bolidighanliqi, xitayda burun bu xil waksinining balilargha emlinidighanliqini eskertip, lékin bu wirusning xotende bayqilishida ikki éhtimalliqning barliqini ilgiri sürdi. U, xitay hökümiti bu xil wirusqa qarshi waksinini emleshni toxtatqan bolushi we yaki uning shekil özgertip, waksinigha qarshi iqtidargha ige bir xil yéngi tiptiki yulun yallughi wirusi bolush éhtimalliqi barliqini bildürdi.

Yulun yallughi wirusi dunyadiki hindistan, pakistan, afghanistan, négir qatarliq 4 dölettila körülidighan wirus türidur. Biraq bu qétim xitayning dunya sehiye teshkilatini waqiplandurup, mezkur wirusning xotende bayqalghanliqini melum qilishi mezkur xelq'ara saqliqni saqlash orginini heriketke keltürgen. Xitay sehiye ministirliqi ehwalni 9 ‏-ayning 2‏-küni dunya sehiye teshkilatigha melum qilghan idi.

Xitay axbarat wasitiliride ashkara tilgha élinmighan bolsimu, lékin dunya sehiye teshkilatidiki xadimlar mezkur organning xoten'ge mexsus mutexessislirini ewetip, yerlikke yardemlishiwatqanliqini bildürdi. Dunya sehiye teshkilatining yulun yallughi tipidiki yuqumluq késellikler xizmitige mes'ul xadimi oliwér rosénbéyr muxbirimizgha melumat bérip, xitay da'irilirining xizmitige ijabiy baha berdi. Lékin dunya sehiye teshkilatining qolida wirusning tarqilish ehwaligha da'ir tepsiliy sanliq melumat yoqluqini bildürdi.

U mundaq deydu: "Xitay hökümiti dunya sehiye teshkilatini aldinqi heptining jüme küni xotende yulun yallughi wirusi bilen yuqumlinish weqesidin töti bayqalghanliqini xewerdar qildi. Buning bilen teng ular wirus ehwalini tekshürüsh, qutquzush we közitish xizmitini bashliwetken. Ular toghra ishni qiliwatidu, dep oylaymen. Hazir bizning bir guruppimiz uyerde turup, béyjing merkizi hökümiti we yerlik hökümetke hemdemde boluwatidu. Ular bu ishni bizge téz melum qilip, yaxshi qildi. Chünki bu késellikke téz inkas qayturup, uni téz toxtitiwélishqa imkaniyet yaritip béridu. Yerlik ötken bir qanche künde wirusni kontrol qilish herikiti élip bardi. Biraq qolimizda hazirche sanliq tekshürüsh melumati yoq. Biraq méning meslekdashlirim teminligen bezi qisqa uchurlardin qarighanda ular keng da'irilik mudapi'e élip bérilip, köp qisim balilar immunitlan'ghan. Hazirche bizning bilidighanlirimiz mushunchilik."

Xitay hökümiti dunya sehiye teshkilatigha xotende yulun yallughi wirusi bayqalghanliqini melum qilishtin ikki ay burun, dunya sehiye teshkilati mexsus ürümchide mezkur téma toghrisida muhakime yighini ötküzgen idi. Muhakime yighini 21‏-we 22‏-iyul künliri échilghan bolup, bu del xotende wirus bayqilishqa bashlighan künlerge toghra kéletti. Xotende wirus 7‏-ayning 3‏-künidin bashlap sézilishke bashlighan bolsimu, lékin xitay da'irilirining néme üchün 7‏-aydiki yighinda bu mesilini otturigha qoymighanliqi yenila jawabsiz qalghan so'allarning biri.

Muhemmet ependi xitay hökümitini sehiye ishlirigha köprek meblegh ajritish arqiliq xoten qatarliq jaylarning sehiye saqliqni saqlash xizmitini kücheytishke chaqirdi.

Bügün dunya sehiye teshkilatidiki oliwér rosénbéyr, wirusining pakistan menbelik ikenlikini delillidi. U, 9 bala ichidiki ölgen balini öz ichige alghan 4 ösmürning mezkur wirus bilen yuqumlan'ghanliqi resmiy éniqlan'ghanliqi, qalghan 5 balining resmiy yuqumlan'ghanliqi toluq ispatlanmighan bolsimu, lékin ularningmu bu xil wirustin yuqumlan'ghanliq éhtimali nahayiti yuqiri ikenlikini bildürdi.

Lékin rosénbéyr, chare-tedbirlerni qollinish arqiliq uning xewpini eng töwen chekke chüshürüshke bolidighanliqi, muhimi wirus bayqalghanda alman-talman tedbir élish emes, belki wirusqa qarshi aldin'ala mudapi'e tedbirlirini élishtur, dep körsetti. U mundaq deydu: "Bu, siz uning qayta tarqilishining aldini alalmaydighan bir xil wirus. Biraq siz uning élip kélidighan xewp-xetiri we aqiwitini eng töwen chekke chüshüreleysiz. Küchlük közitish sistémisi qurush arqiliq wirusni téz bayqiwalghili bolidu. Jiddiy inkas qayturush méxanizmi arqiliq téz hem yuqiri sewiyilik qutquzush élip baralaysiz. Lékin siz bularni qilishtin burun choqum yuqiri sewiyilik we qerellik immunitlashni yolgha qoyushingiz lazim. Shundaq qilghanda sizning wirus bayqighan haman omumi xelqni seperwer qilishingizgha hajet qalmaydu. Bu elwette wirusning tarqilishini tosalmaydu. Biraq bu wirusning téz yamrap kétishining aldini alidu."

Xitay hökümiti xotende yulun yallughi wirusi bayqalghanliqini melum qilip, dunya sehiye teshkilati weziyetke arilashqandin kéyin, Uyghur élide 3 yérim milyon baligha yulun yallughi wirusigha qarshi waksina uridighanliqini élan qilghan. Xoten wilayitining özide 5 yashning töwinidiki balilargha, xoten wilayitining sirtidiki jaylarda 15 yashning töwinidiki balilargha waksina emleydighanliqini bildürgen idi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet