Чәтәлликләрниң қаришида уйғурлар мәсилиси (2)


2006-09-21
Share

Хәтәр астидики милләтләрни қоғдаш тәшкилатиниң мәсули дилюс әпәнди, уйғурларниң келәчики һәққидә тохтилип мундақ дәйду:

"Мән шәрқий түркистан хәлқигә әркинлик, демократийә, инсан һәқлири тиләймән. Уйғурлар бу һәқ - һоқуқи үчүн күрәшлирини давам қиливатиду. Йәниму зор җасарәт билән давам қилидиғанлиқиға ишинимән. Уйғурларниң миллий рәһбири рабийә қадир ханим вә әркин алиптекин әпәнди йетәкчиликидики д у қ ниң һазир елип бериватқан паалийәтлири хәлқара җәмийәтниң күчлүк диққитини чекиватиду. Мән бу күрәшниң тинчлиқ шәклидә, демократик усулларда елип берилишиға тиләкдаш. Мән өз – өзигә хоҗа болған уйғур миллитини көрүшни халаймән. Уйғурларниң хитай асаритидин халий һаятиға тәлпүнимән. Вақти кәлгәндә, һәқиқи аптономийә истәмду яки мустәқиллиқ истәмду, бу уйғурларниң өз әрки. Һечким рәт қилалмайдиған инсаний һоқуқи. Әмма бүгүнки уйғурлар өзлириниң әң әқәлли һәқлиридин бәһримән болуши керәк".

Швейтсарийилик аял язғучи, шветсарийә – тибәт достлуқ җәмийити" ниң мәсуллиридин бири болған Angelika Nensching ханим, уйғурлар һәққидә тохтилип мундақ дәйду:

Мән уйғурларни 1991 – йилидин тартипла билимән. Ай – юлтузлуқ көк байраққа һәвәс қилимән. 1991 – Йили уйғурлар, тибәтликләр вә моңғуллар бир ариға келип, хитайға қарши иттипақ қурған иди. Мән шундин буян, уйғурлар мәсилисигә диққитимни берип келиватимән. Уйғурлар, тибәтликләр вә моңғулларниң дәрди охшаш. Булар йиллардин бери өз-ара һәмкарлишип өзлириниң әркинлики, демократийиси вә инсаний һәқлири үчүн күрәш қилип келиватиду. Болупму, йеқинқи бир қанчә йилдин буян, уйғурларниң паалийәтлириниң тәсири алаһидә күчлүк боливатиду. Мениңчә, алди билән хитайни демократик бир түзүлмигә өзгәртиш керәк. Бу саһәдә теришчанлиқлар көрситиливатиду. Хитай демократийигә көчкәндә, уйғурлар, тибәтликләр вә моңғулларниң һәқ – һоқуқ мәсилиси һәқиқи һәл болуш басқучиға киргән болиду. Хитайдики сиясий түзүлмә өзгиришини ишқа ашурмай туруп, силәрниң тәқдириңларда өзгириш ясаш қейин болиду".

Америкидики тибәт һәрикити тәшкилатиниң мәсуллиридин бири, язғучи җамяң норбу әпәнди, уйғурлар һәққидә өз чүшәнчисиниң чуңқурлиқини, һазирғичә америкида елан қилған китаблирида уйғурлар мәсилисиниму тилға елип өткәнликини, уйғур миллий һәрикитиниң рәһбири рабийә қадир ханим биләнму көрүшкәнликини вә әркин алиптекин әпәнди билән узун йиллиқ бир сиясий алақисиниң барлиқини тилға елип мундақ дәйду:

"Мәйли уйғурлар болсун, моңғуллар болсун яки тибәтликләт болсун, һәммимиз өзимизгә хас мәдәнийәткә, хас өрп – адәткә, хас тарихқа игә милләтләрмиз. Һәммимизниң бүйүк империйилири, шанлиқ дөләтлири болған. Тарихта хитай билән бизниң һечқандақ ортақлиқимиз болмиған. Бүгүнки хитайларниң бизләргә болған һөкүмранлиқи таҗавузчилиқ үстигә қурулған. Хәлқлиримизгә гоминдаңдин бәттәр зулум селиватқан бүгүнки хитай һакимийитини ағдуруш вә өзлиримизниң игилик һоқуқини қолға кәлтүрүштә биз уйғурлар, тибәтликләр һәм моңғуллар өз-ара иттипақлиққа моһтаҗ. 2008 – Йиллиқ олимпик тәнһәрикәт йиғиниң бейҗиңда өткүзүлүши, хитайниң бизниң үстимиздики һөкүмранлиқиниң заваллиққа йүз тутқанлиқиниң сигналини чалиду. Бу пурсәтни чиң тутушимиз, имканимиз яр бәргән даиридә тәшвиқат йүргүзүп, хитайдики инсан һәқлири дәпсәндичиликини дуняға ашкарилишимиз керәк. Уйғурлар, тибәтликләр вә моңғулларниң алдида аз көрүлидиған бир пурсәт ярилиш алдида туриду. Бу пурсәтни қолдин берип қоюш, тарихи хаталиқларни пәйда қилиду. Биз өзимизниң мустәқил дөлитини әслигә кәлтүргәнгә қәдәр бир муш болуп уюшуп, хитай үстидин ортақ ғәлибә қазинишимиз керәк".

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт