Türkiye xalisane birleshme wexpining re'isi nijati jeylan ependi bilen Uyghur mesilisi heqqide söhbet

2010 ‏- Yili 9 ‏- ayning 2 ‏- küni türkiye xalisane birleshme wexpi teripidin eresin méhmanxanisining yighin zalida axbarat élan qilish yighini ötküzüldi. Axbarat élan qilish yighinigha "yoqiridikilerning hoquqidin, hoquqning yuqirigha ötüshi" dep nam bérilgen.
Muxbirimiz arislan
2010-09-06
Share
Pro-Nejati-Jeylan-ependi-we-yighin-ehli-305 Süret, 2010 ‏- yili 9 ‏- ayning 2 ‏- küni türkiye xalisane birleshme wexpi teripidin ötküzülgen axbarat élan qilish yighinidin bir körünüsh.
RFA Photo

Bu yighin'gha türkiye xalisane birleshme wexpige eza 117 ammiwiy teshkilat we jem'iyetlerning mes'ulliri yaki wekilliri qatnashti. Yighin'gha yene sherqiy türkistan ma'arip we hemkarliq jem'iyitining bashliqi hidayetulla oghuzxan we bash katip doktur alimjan atawulla ependiler teklip bilen qatnashti.

Yighinning asasiy meqsiti, 9 ‏- ayning 12 ‏- küni türkiyide ötküzülmekchi bolghan asasiy qanun'gha özgertish kirgüzüsh üchün xelqning rayini sinap bélet tashlash saylimida, asasiy qanun'gha özgertish kirgüzüshke qoshulidighanliqini ipadilesh we bu heqte türkiyidiki pütkül ammiwiy teshkilatlarni heriketke keltürüsh iken.

Yighin'gha yene köp sanda tiléwiziye qanalliri we gézit muxbirliri qatnashqan bolup, yighinda türkiye xalisane birleshme wexpining re'isi proféssor nijati jeylan ependi teshkilat namida, asasiy qanun'gha özgertish kirgüzüshke qoshulidighanliqini ipadilep bayanat élan qildi. Kéyin bir qanche muhim teshkilat re'isliri söz qildi.

Biz axbarat élan qilish yighinining axirida nijati jeylan ependi bilen Uyghur mesilisi heqqide söhbet élip barduq.
Pro-Nejati-Jeylan-ependi-305
Sürette, türkiye xalisane birleshme wexpining reisi nijati jeylan ependi.
RFA Photo / Arslan

Su'al: Hörmetlik re'is ependim, yéqinda türkiye asasi qanunigha özgertish kirgüzüsh üchün pa'aliyetler élip bériliwatidu, türkiye asasiy qanunigha özgertish kirgüzülse, bu Uyghurlargha qandaq payda menpe'et élip kélidu?

Jawab: Elwette, bu asasiy qanun'gha özgertish kirgüzüsh, omumiy jehettin türkiye tosalghulardin qutulup, küchlük bir dölet bolghan teqdirde, insanlarning erkinliki üchün payda élip kelgen'ge oxshash, sherqiy türkistandiki qérindashlirimizning erkinliki üchün bolsun, kishilik hoquq jehettin bolsun payda élip kélidu. Küchlük döletning telepliri choqum bashqa döletler teripidin qobul qilinidu. Emeliyet jehettin éytqanda, türkiye küchlük bir döletke aylan'ghanda, bashqa döletlerde yashawatqan qérindashlirimizning heq ‏- hoquqlirini qoghdaydu we qoghdash mejburiyiti bar, emma öz erkinlikimizge ige bolalmisaq, u yerdiki qérindashlirimizning dertlirige, qayghu we xushalliqigha ortaq bolush qiyin bolidu. Shuning üchün bu jehette asasiy qanun'gha özgertish kirgüzüshni muhim dep qaraymiz.

Su'al: Hörmetlik re'is ependim, 5 ‏- iyul ürümchi weqesidin kéyinki Uyghurlarning weziyitige qandaq qaraysiz?

Jawab: Elwette, bezi döletler öz insanlirini sümürgen'ge oxshash bashqa döletlerdiki insanlarnimu sümüridu. Shuning üchün xitayning sherqiy türkistandiki zulumi bügün emes, ötmüshtimu bar idi. U dawam qiliwatidu, bu jehette u yerdiki qérindashlirimizning erkinlikini, musteqilliqini, kishilik hoquq we höriyitige ige bolghan bir dölet süpitide körishimiz kérek. Buning üchün küresh qilishimiz lazim. Bu, u yerdiki insanlirimizgha qanchilik mes'uliyetchanliq tuyghusi hés qildursa, bu yerdiki insanlarmu, bizmu oxshash mes'uliyetchanliq hés qilimiz. Chünki u yerdiki bizning qérindashlirimiz, yeni biz bir jisimning ezalirigha oxshash. Jismimizda qandaq bir aghriq hés qilsaq, sherqiy türkistandiki qérindashlirimizgha qilin'ghan exlaqsizliq, insan qélipidin chiqqan pütkül zulum, bésimlarni yoq étish üchün küresh qilishimiz kérek. Kechmishte zulum qilishqa tayan'ghan döletler yimirildi. Emma mezlum bolghan insanlar heqiqiy bir insanche yashash hoquqigha érishti.

Su'al: Hörmetlik re'is ependim, sizche, Uyghurlarning mesilisi néme üchün xelq'aralashmaydu, buning tüp sewebliri néme?

Jawab: Bu heqte men heqiqeten qayghulinimen, epsuslinarliqi, xelq'ara sehnide sherqiy türkistanning awazi anglitilmaywatidu, bizmu anglitalmaywatimiz, bashqa rayonlarda bolghan pütkül heqsizliqqe qarshi we kishilik hoquq depsendichiliklirige qarshi bir küch, bir awaz chiqiwatidu, bir telepler qoyuluwatidu, emma sherqiy türkistandiki insanlargha qiliniwatqan zulumgha qarshi bir telep xelq'ara sehnide küntertipke keltürüsh qiyin boluwatidu. Buning sewebi, bashqa döletler xitaydin tep tartiwatidu dep oylaymen. Shuning üchün u yerdiki qérindashlirimizning awazi xelq'arada ajiz qéliwatidu.

Su'al: Hörmetlik re'is ependim, sizning teshkilatingiz Uyghurlargha qandaq qaraydu?

Jawab: Sherqiy türkistan ma'arip we hemkarliq jem'iyiti, türkiye xalisane birleshme wexpige eza teshkilat. Biz sherqiy türkistanliq qérindashlirimizning yénida, ularning musteqilliq erkinlik üchün élip bériwatqan küreshliride maddi we meniwiy jehettin bizge néme zörür bolsa uni qilimiz. Biz ular bilen birge, biz ular bilen birge. Chünki bu dawa bizning dawayimiz, biz u yerdiki qérindashlirimizni ayrim dep qarimaymiz. Ulargha qiliniwatqan bésimni bizge qiliniwatqan bésim dep qaraymiz, bu heqte meyli shexsen, meyli teshkilat bolush süpitimiz bilen néme kérek bolsa shuni qilish üchün gheyret qilimiz.

Su'al: Hörmetlik re'is ependim, qoshumche qilip Uyghurlargha démekchi bolghan bashqa sözingiz barmu?

Jawab: Bu bir heqiqet bilen batil otturisidiki bir köresh, bu, dunya qurulghandin bashlap qiyametkiche dawam qilidu. Shuning üchün heq yolda, toghra yolda allahning arghamchisigha ésilip turup biz bu dewada ghelibe qilimiz dep ishinimen, xudayim buyrisa, musteqil we hör bir sherqiy türkistan, xalighan waqitta bérip kéleleydighan bir künning kélidighanliqini oylawatimen. Chünki u yer bizning esli makanimiz. Allah gheyret bergey, allah ularning xizmet pa'aliyetlirige muweppeqiyet ata qilghay.

Türkiye xalisane birleshme wexpi türkiyidiki oxshimighan jem'iyet we teshkilatlarning birliki bolup bu teshkilat 1991 ‏- yili istanbulda qurulghan bolup hazir 117 ammiwiy teshkilat ezasi bar.

Yuqiridiki awaz ulinishidin, bu heqtiki melumatimizning tepsilatini anglaysiler.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet