Közetküchiler: 'xitay siyasitini özgertmise Uyghur mesilisi hel bolmaydu'

Xitayning shinxu'a agéntliqining xewiridin melum bolushiche, xitay merkizi hökümiti 29 - we 30 - mart künliri béyjingda "shinjang xizmitini qollash" yighini achqan. Yighinda xitay merkizi hökümitining bundin kéyinki "shinjang" xizmitige alaqidar mesililer muzakire qilin'ghan.
Muxbirimiz mihriban
2010-04-01
Share
Xitay-saqchilar-tutqun-qilmaqta-305 Süret, BBC ning sin - alghu xewiride, xitay qoralliq qisimlirining, 10 - iyul küni, bir top uyghur ammisining jume namizidin kéyin ténchliq bilen élip barghan, tutulghan qérindashlirining qoyup bérilishini sorap namyish qilghan namayishchilarni urup - soqup tutuwatqan körünüshlerdin biri.
Youtube Din élindi.

Bügün dunya Uyghur qurultiyi hem chet'ellerdiki Uyghur weziyitini közetküchiler istansimiz Uyghur bölümining ziyaritini qobul qilip, "eger xitay hökümiti Uyghurlargha qaratqan hazirqi siyasitini özgertmise, rayondiki mesililer hel bolmaydu," dégen qarashni otturigha qoydi.

Xewerlerdin melum bolushiche, béyjingda échilghan bu yighin'gha, "shinjang xizmitini qollash" wezipisini üstige alghan 19 ölke, rayonning mes'ulliri, Uyghur aptonom rayon hem ishlepchiqirish qurulush armiyisi mes'ulliri bolup, 200 dek adem qatnashqan. Yighinda xitayning mu'awin bash ministiri, kommunist partiye merkiziy komitéti siyasiy byurosining da'imiy ezasi li kéchyang doklat bergen, xitay kommunist partiye merkiziy komitéti siyasiy byurosining da'imiy ezasi, xitay hökümiti teripidin "shinjang xizmiti söhbet yighini"gha teyyarliq körüsh xizmiti rehberlik guruppisining bashliqi qilip teyinlen'gen ju yungkang yighinda xulase sözi qilghan.

Yighinda li kéchang rayonning iqtisadini tereqqiy qildurup, rayondiki milletler ittipaqliqini yaxshilash, rayonda merkizi hökümetning bashqurushini mustehkemlep, rayonda muqim tereqqiyat weziyiti berpa qilishni otturigha qoyghan. Ju yungkang xulase sözide xitay merkizi hökümitining rayon'gha qaratqan siyasiy meydanini ipadilep, "shinjang Uyghur aptonom rayonluq hökümet, shinjang ishlepchiqirish qurulush bingtüeni, her qaysi ölke, aptonom rayonlarning munasiwetlik organliri birlikte hemkarliship, rayonda tinch muqim bolghan tereqqiyat weziyitini shekillendürüshi kérek. Bir qolida tereqqiyatni, bir qolida muqimliqni tutup, '3 xil küchlerge zerbe bérish'ni kücheytip, rayondiki ziddiyetni éniqlap yumshitip, nuqtiliq rayonlargha qarita her tereplime tüzesh tedbirini qollinip, jem'iyetni charlap bashqurushni kücheytip, rayonda ijtima'iy muqim weziyet berpa qilish kérek" dégen.

Bügün dunya Uyghur qurultiyining bash katipi dolqun eysa ependi hem chet'ellerdiki démokratik xitay ziyaliyliridin xongkongda chiqidighan "shepe" zhurnilining bash muherriri jang wéygo ependi qatarliqlar istansimiz Uyghur bölümining ziyaritini qobul qilip, "eger xitay hökümiti Uyghurlargha qaratqan hazirqi siyasitini özgertmise, rayondiki mewjut mesililer hel bolmaydu, rayonda xitay hökümiti arzu qilghandek muqim tereqqiyat weziyiti shekillenmeydu," dégen qarashni otturigha qoydi.

Dunya Uyghur qurultiyining bash katipi dolqun eysa ependi, xitay hökümitining bu yighinni échishtiki meqsiti heqqide toxtilip, bu yighinning xitay hökümitining sherqiy türkistandiki Uyghurlargha qaratqan tajawuzchiliq siyasitini téximu kücheytish meqsitide échilghanliqini, shunga Uyghurlarning bu yighindin kéyin rayon weziyitide yaxshilinish bolushigha ishenmeydighanliqini otturigha qoydi.

Jang wéygo ependi bolsa xitay hökümitining qandaqtur dunya jama'etchilikining xitayning Uyghurlargha qaratqan milliy siyasitidiki tengsizliklerni eyiblishini qobul qilip, öz xataliqini tüzitish nuqtisidin emes, belki xitay hökümitining rayonda yürgüzüwatqan mustemlike siyasitini téximu mustehkemlesh meqsitide bu yighinni achqanliqini otturigha qoydi.

Dolqun eysa ependi yighinda, ju yungkang qatarliqlar otturigha qoyghan rayonda "ishlepchiqirish qurulush armiyisini mustehkemlesh" siyasiti heqqide öz qarishini bayan qilip, peqetla sherqiy türkistanda mewjut bolup turuwatqan, yérim herbiyleshken bu küchning xitay hökümitining rayondiki Uyghurlarni basturushtiki eng ünümlük qorali ikenlikini, xitayning rayon'gha qaratqan bu xil tajawuzchiliq siyasiti özgermise Uyghur mesilisi menggü hel bolmaydighanliqini otturigha qoydi.

Nöwette Uyghur weziyitini közetküchiler, xitayning rayonda yürgüzüwatqan siyasitige diqqet qilip kéliwatqan bolup, ularning qarishiche, xitay hökümitining bu 60 yildin buyan rayonda yürgüzüp kéliwatqan siyasiti emeliyette Uyghurlargha nisbeten barawersiz mu'amilidiki siyaset bolup, rayondiki xelqning milliy menpe'eti éghir dexlige uchrighanliqi üchün, rayondiki Uyghurlarning naraziliqi qozghilip, "5 - iyul ürümchi weqesi"ge oxshash naraziliq heriketliri yüz bermekte iken. Emma xitay hökümitining öz siyasitidiki nuqsanlarni tüzitishning ornigha, rayonda bu xil hoquq jehettiki barawersizlik eks etken siyasetni yürgüzüshi rayonning bundin kéyinki weziyitini téximu murekkepleshtürüwétishi mumkin iken.
 
Yuqiridiki awaz ulinishidin, bu heqtiki melumatimizning tepsilatini anglaysiler.
 
Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet