Uyghur sergerdan balilarni jem'iyet qoynigha qayturup kélishte nurghun mesililer körülmekte

Uyghur aptonom rayon da'iriliri 2011 - yilining béshidin bashlap,xitay ölkiliride sergerdan bolup yürgen balilarning birinimu qoymay qayturup kélish herikiti qozghighandin kéyin, hazirghiche 800 din artuq balini qayturup ekelgen idi.
Muxbirimiz irade
2012.01.13
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
sergerdan-balilar-qayturulush-sepiride-305.jpg Xitay ölkiliridin tépilghan ikki Uyghur balining Uyghur élige qayturulush sepiridiki shi'endiki qonalghu. 2005-Yili 25-dékabir.
AFP

Emma kichikkine yéshida jem'iyetning qarangghuluqlirigha singip ketken bu balilarni terbiyilesh we jem'iyetke yaramliq bir adem qilip yétishtürüsh mesilisi peqet bu balilarni qayturup kélish bilenla hel bolidighan bir addiy ish bolmighanliqtin, bu jehette qilishqa tégishlik yene nurghun xizmetlerning barliqi melum bolmaqta.

Xitay hökümiti - 2011 - yilining bashliridin bashlap,xitay ölkilirige sergerdan bolup bérip türlük qismetlerge uchrawatqan balilarning birini qoymay Uyghur élige qayturup kélidighanliqini wede qilip, buning üchün 50 milyon yüen meblegh ajratqanliqini élan qilghan idi. Buning üchün xitay da'iriliri xitaydiki Uyghur élige nuqtiliq yardem béridu déyiliwatqan 19 ölke, sheherning xelq ishliri we saqchiliri bilen hemkarlashqan. Uyghur aptonom rayon da'iriliri siyaset chiqirip, ijra qilishqa bashlighandin buyan hazirghiche 800 din artuq balini Uyghur élige qayturup kelgen.

Bu sergerdan balilarning ata - anisi yoqliri, yaki jinayet guruhliri teripidin ichkirige élip kétilgende yéshi kichik bolghanliqtin ata - anisini tonup bérelmigenler mexsus hazirlan'ghan sergerdan balilarni qutquzush we orunlashturush merkezlirige orunlashturulghan. Ata - anisi tépilghan balilar bolsa öz yurtlirigha ata - anilirining qoligha tapshurup bérilgen.

Eyni waqitta xelq ishliri tarmaqliri bu heqte chiqarghan oqturushidin qarighanda, hökümetning bu qétimqi sergerdan balilarni qutquzush mexsus herikiti, Uyghur élidin xitay ölkilirige aldap kétilgen 18 yashqa toshmighan, bash panahsiz, sergerdan balilargha qaritilghan bolup, ularni qayturup kelgendin kéyin, üch aydin uzun sergerdan bolghan, nachar xahish we heriketlerde bolghanlirini qoramigha yetmigen ösmürlerni terbiyilesh merkizide bir mezgil terbiyilesh, sergerdan bolghinigha üch ay toshmighanlirini öz tewelikidiki qutquzush tarmaqlirining bashqurushigha ötküzüp bérish, bu balilarning barliq ösüp yétilish, terbiyilinish chiqimlirini dölet üstige élish, 16 yashqa toshqanlirigha kespiy terbiyilesh élip barghandin kéyin muwapiq xizmetke orunlashturush, sergerdan balilarning ichide yene késel we yaki méyip bolghanlirigha dawalinish shara'iti yaritish qatarliq usullar arqiliq orunlashturush élip baridighanliqi melum bolghan idi.

Derweqe, kichikkine yéshida öyidin ayrilip, jinayet guruhlirining qoligha chüshüp, jem'iyetning qarangghu ishlirigha sélin'ghan bu balilarni qayturup kélish bilenla mesile hel bolmaydu, elwette. Nöwette ürümchide échiliwatqan aptonom rayonluq 11 - nöwetlik xelq qurultiyining 5 - omumiy yighinida mexsus ichkiridin qayturup kélin'gen sergerdan balilarning mesilisi heqqide pikir bergen wekillerning doklatidin melum bolushiche, nöwette da'iriler ichkiridin qayturup kélin'gen balilarni terbiyilesh mesiliside nurghun riqabetlerge uchrimaqta iken. Mesilen, bularning arisidin ata - anilirigha tapshurup bérilgen balilarning köpinchilirining ata - aniliri namrat, sapasiz kishiler bolghanliqtin balilarni toghra yétekleshni bilelmeslik, a'ililirige qayturulghan balilar illiq a'ile méhrini hés qilalmasliq ehwalliri körülgen. Buningdin sirt, balilar pisxika jehettin we medeniyet sewiye jehettin bashqa balilardin perqliq bolghachqa, bu balilarda özini - özi eyiblesh, töwen körüsh, mektepke bérishni xalimasliq, mektepke apirip bergen teqdirdimu mekteptin uzun ötmeyla qéchip kétish yaki mektepte qalaymiqanchiliq chiqirishqa oxshash ehwallarmu körülüsh we shunga mekteplerning bu xil balilarni qobul qilishni xalimasliqtek ehwallar nöwettiki eng asasliq riqabetler iken.

Ichkiride sergerdan bolup yürgen balilarni qayturup kélishi Uyghur xelqining qattiq alqishigha érishish bilen birlikte bu balilarni terbiyilesh mesilisimu hazir Uyghur jem'iyti birdek köngül bölidighan bir mesilige aylan'ghan. Uyghur élidiki yarp zeher tashlash we eydizdin meslihet bérish ornining mes'uli exmet ependi hazir aptonom rayonluq hökümet organliri bu balilarni terbiyilep, jem'iyetning qoynigha qayturup kélish üchün nurghun shara'itlarni yaritip bériwatqan bolsimu, bu balilarni özgertishke waqit kétidighanliqini, mesilining undaq téz hel bolmaydighanliqini bildürdi.

Ilgiri bu heqte élan qilin'ghan melumatlardin qarighanda, Uyghur rayon da'iriliri 10 yildin buyan xitay ölkilirige kirip ketken bundaq balilardin 3000 ge yééqin balini qayturup ekelgen bolsimu, emma 2008 - yilidin buyan Uyghur élidin aldap kétilgen yaki sétiwétilgen bundaq balilarning sani örlep barghan. Nöwette bu balilarning sani30 - mingdin 50 - mingghiche etrapida bolushi mumkin dep texmin qilinmaqta. Uyghur élidin xitay ölkilirilerge herxil usullar arqiliq ep kétilip, sergerdanliqta yashawatqan balilarning sanining bundaq jiq bolushi kishini heqiqetenmu chüchütidu. Chet'ellerdiki Uyghur kishilik hoquq pa'aliyetchiliri bolsa Uyghurlar arisidiki namratliq, ishsizliq we herxil bésimlar Uyghur balilirining xitay sheherliride sergerdan bolushigha seweb boluwatqan asasliq amil, dep qaraydighan bolup, ular bu xil ehwalni tüptin yoqitish üchün Uyghur xelqi'ing ijtima'iy parawanliqini kapaletke ige qilish, Uyghurlarni öz yurtida xatirjem, bayashat yashash, ishlesh shara'itigha ige qilish kéreklikini bildürmekte.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.