" Uyghur ziyalilirining aldida 6 chong tosaq bar"


2007-12-26
Share

Xitay tor uchurliri yéqinqi aylardin béri, xitay jemiyitining ilim-pen'ge yüzlinish weziyiti bilen ilim-pen sahesidiki chiriklik hadisisi heqqide mulahiziler élip barmaqta. Mulahizichilerning qarishiche, xitay jemiyitining ilimge bolghan étibari, intilishi we izdinishi 80 ‏- yillarning aldidikige sélishturghanda burulush xaraktérlik özgirish bar bolup bu ijabiy terep؛ emma ilim saheside yüz bériwatqan chiriklik xitay jemiyitini omumiyüzlük qaplighan bir mesile. Buning asasliq ipadiliri saxta unwan élish we ilim -pen netijilirini oghurlash, teqlid qilish we köchürüshtur.

Xitayning fuden uniwérsitéti, bu yil 14 ‏- dékabir küni uqturush chiqirip, ilmiy maqale oghurlighan we teqlid qilghan 3 kishini jazalighanliqini élan qilghan. Bu mektepning proféssori shén dingli bu heqte muxbirlarning so'aligha jawap bergende, " fuden uniwérsitéti bu mesilide jasaretlik bir qedem basti, pütün dunya bu qedemni alqishlishi kérek" déyish arqiliq,xitayda ilim sahesidiki chiriklikning éghirliq derijisini ashkarilighan. Emma mesilige chétishliq kishilerning kimliki, oghurlighan ilmiy maqalining témisi heqqide toxtalmighan.

Mawzédong: " sün'iy hemrah kökke chiqqan küni qizil bayraq yerge chüshidu"

Xitay hökümiti hélihem izida méngip kéliwatqanliqini tekitligen mawzédong, " insan qanche bilimlik bolghanséri shunche eksiyetchilishidu" dep körsetken. Ziyalilarni eksiyetchi insanlar qatarida 9 ‏- orun'gha qoyup, "sésiq ziyaliylar" dep atighan mawzédong: "sün'iy hemrah kökke chiqqan küni qizil bayraq yerge chüshüdu" dep eskertken. Xujintaw 17 ‏- qurultay doklatida ilmiy tereqqiyat nezeriyisini otturigha qoydi we siyasi biyorodiki 7 kishidin ikkisi dokturluq unwanigha ige.

Mawzédong dewri bilen xujintaw dewri arisida ziyalilarning orni heqqidiki perqqe yuqiriqilarni misal qilip körsetken bezi mulahizichiler, otturidiki perqni xitay jemiyitining ilim-pen qarishida shekillen'gen burulush xaraktérlik özgirish, shundaqla yene, xitayning siyasiy tüzülmisidiki tinch özgirish weziyitidin bisharet dep qarashmaqta. Emma yene bir qisim mulahizichiler, bu özgirishni mahiyetlik özgürüsh emes, hadisidiki özgürüsh dep qarashmaqta. Bularning qarishiche, meyli xu'a gu'aféng dewridiki ilim-pen'ge yürüsh qilish chaqiriqi, meyli déng shi'awpingning "4 ni zamaniwilashturush" teshebbusi, meyli xujintawning ilmiy tereqqiyat shu'ari bolsun, bu peqet ilim sahesini tonushtiki özgürüshtur.

Mesilini tonush mesilini hel qilghanliq emes. Xitay kommunist partiyisi ilimge bolghan tonushini, jümlidin, ziyaliylargha qarita tonushini özgergen bolsimu ilim -pen sahesini bashqurush charisini özgertkini yoq. Xitay hökümiti teripidin ziyaliylargha qoyulup kéliwatqan sotsiyalistik ang telipi, mahiyette, ilimning musteqillighi we ilim ehlilirining terepsizligini inkar qilishidur.

Sun wén'gu'ang: mektep rehberliri özini özi proféssor qilip bahaliwalidu

Shendung uniwérsitétining dem élishqa chiqqan, fizika proféssori sunwén'gu'ang, bu heqte mundaq deydu: " xitayda, ilim ehlilirining netijisini we iqtidarini bahalash hoquqi xitay kommunist partiyisining qolida. Mesilen, xitaydiki aliy mekteplerde, ilmiy tetqiqat orunlirida, ilmiy unwanni proféssorluqqa östürüsh, doktur yétekchisi bolush, yaki bir ilmiy jemiyetning ezasi bolush shu jaydiki partiye komitétining testiqi bilen bolidu. Bu démek kesip ehlining shu kesipning ehli bolmighan kishi teripidin bahalinish démektur."

Sün wén'gu'ang yene mundaq deydu: " bügün xitaydiki nurghunlighan partiye-hökümet emeldarliri, katipliridin ders anglash, katiplirigha ilmiy maqale yazdurush, hetta katiplirini özlirining ornigha imtihan'gha qatnashturush, axirida ilmiy maqalilarni özliri kontrol qiliwatqan bahalash komitétida bahalitish arqiliq doktorluq we doktur ashtiliq unwani éliwatidu. Mektep rehberliri ichide özini özi proféssor qilip bahaliwalghanlar her yerde uchrap turidu."

Ilshat: Uyghur ziyalilirining aldida alte tosaq bar

Xitayning ma'arip siyasitidiki " markizisim-léninizm idiyiside ching turup, oqutush we tetqiqat ishlirida toghra nishan'gha kapaletlik qilish" dégen belgilimisi üstide toxtalghan sün wén'gu'ang," mana bu, ilimni siyasiylashturghanliq, ilmi tereqqiyatning aldini tosqanliq, shundaqla yene, menpe'etpereslerge we pursetpereslerge ilimni süy'istimal qilish yolini échip bergenlik" dep tenqid qilghan.

Ilimning siyasetke béqindurulush we xizmet qildurulush mesilisidin Uyghur ziyaliylirimu shikayetchi. Ilgiri shixenze uniwérsitétida oqutquchi bolghan, hazir amérikida yashawatqan ilshat ependi bu heqte qarashlirini sözlep ötti.

Ilshat ependining qarishiche, xitay asasi qanunidiki 4 asasi pirinsip, xitay ziyalilirining aldigha qoyulghan 4 chong tosaq bolsa, Uyghur ziyalilirining aldigha qoyulghini 6 chong tosaqtur؛ bulardin perqliq bolghan ikkisi: döletning pütünlikide ching turush we milletler ittipaqini qoghdash. (Shöhret hoshur)

Pikirler (0)

Barliq pikir - bayanlarni körüsh.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet