"Jongxu'a milliti" terbiyechiliri qeshqerge yolgha chiqti


2008-02-28
Share

Xitay, Uyghur élide qosh tilliq ma'aripni omumlashturush qedimini tézlitish üchün, qosh tilliq ma'arip boyiche yesli oqutquchilirini yétishtüriwatqan idi. Bulardin oqush püttürüsh aldida turghan 105 neper tunji qarar oqughuchi, 27 ‏-fiwral küni piraktika üchün qeshqerge yolgha chiqti. Seper aldida ular üchün, aptonom rayonning yuqiri derijilik emeldarlirimu qatnashqan daghdughiliq uzitish murasimi ötküzüldi.

Qosh til ma'aripchilirining toqquzi tel

Shinjang xewer torining melum qilishiche, qosh tilliq ma'aripni omumlashturushta xitay eng deslep duch kelgen mesililer, yesli ma'aripining asasi qurulushi yétersiz bolush we layaqetlik oqutquchilar qoshuni éghir derijide kem bolush qatarliqlar bolup؛ bu boshluqni toldurush üchün, shinjang balilar pidagogika mektipi qosh tilliq yesli oqutquchisini terbiyilesh siniplirini achqan idi. 27 ‏-Fiwral küni qeshqerge yolgha chiqqanlar mushu mektepning oqughuchiliri. Shinjang xewer torining eskertishiche, bu praktikantlargha aptonom rayon alahide teminat imkani hazirlighan.

Bu buyiche, aptonom rayon ulargha ayda 400 yüendin turmush yardem puli béridu, bardi-keldi yol xirajiti we sughurta pulini kötüridu. Prakitika qilidighan mektepliri bolsa, ularning yataq mesilisini orunlashturghandin bashqa,belgilik ölchemde ma'ash béridu. Ular praktikini tamamlamlighanda, ishqa orunlishish nöwiti jehette alahide imtiyaz bérilidu. Qosh tilliq ma'arip praktikanlirigha bérilgen bu imkanlar heqqide, aliy mektepni shangxeyde puttürüp, Uyghur élida 5 yil ishsiz qalghan, axiri muhajiret yolini tallighan bir Uyghur mundaq deydu:" Uyghurlar aliy mektepni pütterse ish tapalamydu, teleylikliri ish tépip ishqa chüshsimu, resmiyleshkiche 200-300 yüendin mu'ash alidu."

Wangléchüen: "qosh tilliq ma'arip jongxu'a milliti yétishturüsh üchün"

U yene mundaq deydu: qosh tilliq ma'arip praktikantlirigha bérilgen bu imtiyazlarning özila, qosh tilliq ma'arip tüzümining xitayning ma'arip siyasitidiki muhimliq derijisini körstip béreleydu. Uning qarishiche, qosh tilliq ma'arip tüzümi Uyghurlarni dinidin, tarixidin, örp-aditidin, edebiyatidin, milliy xaraktéridin, qisqisi hemme nersisidin ayrip tashlash pilanidur. Uchqunjan ependining bu dégenlirini wang léchüen aldinqi hepte xongkongdiki sumrugh téliwiziside qilghan sözidimu ashkarilighan idi, u shu qétimqi sözide qosh tilliq ma'aripining ghayisining, Uyghurlarda jungxu'a milliti éngi we hissiyatini yétildürüsh ikenlikini ashkarilighan idi.

B b s xewer tori wang léchüenning bu sözlirini, Uyghurlarni kichikidin bashlap xitaylashturush dep yazghan idi. Wang léchüenning yene shu qétim étirap qilishiche, qosh tilliq ma'arip Uyghur tilining pen‏-téxnika tereqqiyatining höddisidin chiqalmighanliqidin emes, belkim, " shinjangning uzun mezgillik muqimliqi" ning éhtiyaji idi.

Uchqunjan ependining qarishiche, xitayning Uyghur tilini yoq qilish pilani yéqindila otturigha chiqqan pilan emes, belki xitay Uyghur élige qedem bésish bilen, hetta burun peyda bolghan, yéqinqi 50 yil ichide yürgüzülgen siyaset mezkur pilanning teyyarliq basquchi bolghan. Xitayning nöwettiki nopus jehettiki üstünlüki ene eshu teyyarliq basquchi shekillendürgen bir asas.

Shinjang xewer torining bildürüshiche, nöwette, Uyghur élide qosh tilliq ma'arip yesli sinipining omumi sani 2892, oqughuchi sani 93 ming bolup, ishchi-xizmetchi sani 1835 ge yetken, bu qosh tilliq ma'aripning omumlishish ghayisidin köp uzaqta.

Uchqunjan, xeterni tonush, xeterdin saqlinishning tunji qedimi

Yuquriqi sanliq melumatlar heqqide toxtalghan uchqunjan ependi mundaq deydu:"qosh tilliq ma'arip, Uyghur kimlikige qarita keng kölemlik bir hujum emma, xitayning bu hujumda netije qazinishi undaq asan we qisqa bir jeryan emes. Chunki Uyghur élining nöwettiki nopus qurulmisi, Uyghur milliy medeniyitining tirkishish küchi, tilning öz-özini qoghdash fonkisiyisi, Uyghur élidiki ma'arip asasi qurulushining ajizliqi qatarliq amillar xitayning qosh tilliq ma'aripning qisqa waqit ichide miwe bérishige tosalghu. Uchqunjanning qarishiche, yuqiriqi amillar yene, Uyghurlarning qosh tilliq ma'arip ziyankeshkidin qoghdinishi üchün paydiliq bir imkan hem purset béridu."

Uchqunjan ependining qarishiche, xitayning qosh tilliq ma'arip siyasitining mahiyitini tonup yétish, Uyghurlarning qosh tilliq ma'arip ziyankeshlikidin saqlinishining birinchi qedimi. (Shöhret hoshur)

Pikirler (0)

Barliq pikir - bayanlarni körüsh.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet