Бейҗиңдики олимпик уйғурларға һәссиләп қийинчилиқ елип кәлди


2008-03-27
Share

Хитай һөкүмити барлиқ күчи билән бейҗиң олимпик мусабиқисигә тәйярлиқ қилмақта. Улар олимпик мусабиқисини бихәтәр өткүзүвелиш дәрдигә чүшүп қалған бу күнләрдә, бейҗиңда яшаватқан азсандики уйғурларниму олимпик мусабиқиси үчүн бир хәвп дәп қаримақта.

Бейҗиңдики уйғурлар қоғлап чиқирилмақта

Игилишимизчә, бейҗиң һөкүмити бейҗиң нопуси болмиған уйғурларни бейҗиңдин қоғлап чиқиришқа башлиған. Улар бейҗиңда тиҗарәт билән шуғуллиниватқан уйғурларниң ашханилирини етиветип, келәр йили чағандин кейин бейҗиңгә келишни буйруқ қилған. Буниңға наразилиқини билдүргән уйғурларға сақчи идариси бу һәқтә мәркизи һөкүмәтниң қарари барлиқини дегән. Бу қарарға асасән, бейҗиңда туғулуп чоң болған, бейҗиң нопусиға игә болған һәтта сияси кеңәш әзаси болуп сайланған уйғурларму сақчи идарилириға чақиртилған.

Уларға җәдвәлләр толдурғузулуп, 5-айдин тартип олимпик йиғини ахирлашқичә болған арилиққичә уйғур дияридин һечқандақ туғқининиң бейҗиңға келәлмәйдиғанлиқи уқтурулған. Бейҗиң сақчи идарилири, мәһәллә иш беҗириш орунлири бейҗиңдики уйғурлар һәққидә өйму-өй әтраплиқ мәлумат топлиған. Инсан һәқлири тәшкилати мәсуллири, башқа хитай пуқралириға әмәс, пәқәтла уйғурларға бундақ муамилә қилишниң инсан һәқлиригә хилап, деди. Биз бу әһвал һәққидә әтраплиқ мәлумат елиш үчүн бейҗиңда яшайдиған, бейҗиңда туғулуп чоң болған бир уйғур ханим билән сөһбәт елип бардуқ. Бейҗиң нопусиға игә болған бу ханим бихәтәрлик сәвәбидин өзиниң исминиң радиомизда ашкариланмаслиқини тәләп қилди.

Бейҗиң сақчилири уйғурларниң өйигә бирму бир кирип тәкшүрүш елип барған

У, бейҗиң сақчилириниң уйғурларниң өйигә бирму бир кирип тәкшүрүш елип бериватқанлиқини ейтип мундақ деди: "бу хил әһвал бар. Бу йилниң бешида сақчи ишикимни чекип мениң өйүмгә кирди. Мәндин сән уйғурму, бейҗиң шәһиридә нопусуң барму?, дәп сориди. У әгәр мениң бейҗиң нопусум болмиса, мени бейҗиңдин һәйдәп чиқириветидиғанлиқини ейтти. Мән нопус дәптиримни вә кимликимни чиқирип сақчиға көрсәттим. Сақчилар кимликим билән нопус дәптиримни тәкшүргәндин кейин чиқип кәтти. Ичимдә һәммә адәмниңкини тәкшүрүватамдиғанду яки мән уйғур болғанлиқим үчүнла тәкшүрүватамдиғанду дәп ойлап қошнилиримдин сорисам, бизниң бинада пәқәтла мени тәкшүрүпту."

Бу уйғур аял, сақчиларниң бир қанчә ай өткәндин кейин йәнә тәкшүргили кәлгәнликини ейтип мундақ деди: "бу вәқәдин бирқанчә ай өткәндин кейин, сақчилар мениң өйүмгә йәнә кәлди. Мәндин йәнә нопус дәптирим билән кимликимни сориди. Улар мәндин олимпик мусабиқиси мәзгилидә өйүңгә уйғур меһман келәмду, уйғур районида уруқ-туғқанлириң барму, улар қәйәрдә туриду, адреси вә телефон номурлири қандақ дегәндәк соалларни сорап һәммини йезивелип чиқип кәтти. Булардин башқа маңа йәнә бир анкит толдурғузуп, қол қойғузувалди."

Униң ейтишичә, сақчи идарисидин кәлгәндин башқа йәнә мәһәллә иш беҗириш орниниң адәмлириму бу ханимниң өйигә келип анкит толдуртуп кәткән болуп, у бу һәқтә мундақ дәйду: "мәһәллә комитетиниң мудири өйүмгә кәлди. Маңа бир анкит толдуртти. Анкетта архипиниң қәйәрдә икәнлики, хизмәт орнум вә мениң тәрҗимиһалим һәққидә тәпсили соаллар соралған икән. Бу анкетниму бизниң бинада пәқәтла мән толдуруптимән. Кейин бейҗиңниң башқа районлирида турушлуқ уйғурларға телефон қилип сорисам уларму маңа охшаш анкетларни толдурупту. Һәтта бейҗиңниң хепиңли районида олтурушлуқ сияси кеңәш әзаси болған бир уйғурниму сақчи идарисиға чақирип апирип, униңдин олимпик мәзгилидә юртуңдин туғқанлириң келәмду, дегәнгә охшаш соалларни сораптудәк."

Бейҗиңда нопуси йоқ уйғурларниң әһвали техиму чатақ икән

Исмини ейтишни халимиған бейҗиңлиқ уйғур аял бизгә, бейҗиңда нопуси йоқ уйғурларниң әһвалиниң техиму чатақ икәнликини ейтип мундақ деди: "бейҗиңда нопуси йоқ уйғурларниң әһвали техиму ечинишлиқ. Мениң бир уйғур достумниң бейҗиңдики бир университетқа йеқин йәрдә ашханиси бар иди. Сақчилар келип достумниң ашханисини әткүзивәтти. Йеқиндин бери бейҗиңда ашхана ечиватқан уйғурларни бир-бирләп бейҗиңдин қоғлап чиқиватиду. Нурғун мәбләғ селиш арқилиқ қанун бойичә ачқан ашханиларниму тақаватиду. Уларни ашханилирини 1-2 ай әмәс, 8 айдәк тақиветишкә мәҗбурлаватиду. Әмма иҗарә һәққини болса давамлиқ төләйдикән, дөләт буларниң иқтисадий зийинини төләп бериш бир яқта турсун, һәр хил баһанилар билән җәриманә қоюватиду."

Бу ханим бизниң, бу уйғурлар юқириға әрз қилса болмамду? дегән соалимизға җаваб берип мундақ деди: "сақчи тәрәп бу һәқтә хитай мәркизи һөкүмәтниң қарари барлиқини, бу уйғурларниң чоқум бейҗиңдин чиқириветилидиғанлиқини дегән. Һәтта бу ашханиларни 2009-йили хитайларниң баһар байримидин кейин ечишқа рухсәт қилидиғанлиқини ейтқан. Хитай мәркизи һөкүмити бундақ бир қарар чиқарған йәрдә, кимгә берип әрз қилиду дәйсиз. Бу уйғурлар бәкла бичарә, бейҗиңдин кетиштин башқа чариси йоқ. Узун йиллардин бери бейҗиңда тиҗарәт қиливатқини болсун, йеңи кәлгини болсун һәммисини охшашла қоғлап чиқиватиду. Бейҗиңдики уйғурларниң өйигә меһман кәлгән тәқдирдиму, алди билән сақчи идарисиға билдүрүши керәк."

Бейҗиңдики уйғурларға қарита бундақ бир сиясәт йүргүзүштики сәвәп

Сизчә бейҗиңдики уйғурларға қарита бундақ бир сиясәт йүргүзүштики сәвәп немә, дегән соалимизға җаваб бәргән бу ханим мундақ деди: "хитай һөкүмити уйғурларни террорист дәп әйибләватиду. Уйғурларни олимпик тәнтәрбийә мусабиқиси үчүн әң чоң хәвп дәп қарайду. Шуңа амал бар уйғурларни көздин нери қилишқа уруниду. Пәқәт була әмәс. Олимпик мусабиқисида хизмәт қилиш үчүн университет оқуғучилири талланди. Буниңда дуняниң қәйәрдин кәлгән тәнтәрбийичи болса, бейҗиңдики шу милләт яки шуниңға йеқин милләтләрдин оқуғучилар талланди. Әмма түркийә, қазақистан вә қирғизистанға охшаш дөләтләрдин келидиған тәнтәрбийәчиләр үчүн болса бейҗиңдики қазақ, қирғиз, уйғур оқуғучиларни таллимиди. Хитайлар, булар һәммиси охшаш мусулман түрк болғанлиқи үчүн тил бириктүривалиду, дәп қарайду. Хитайлар олимпик үчүн кәлгән тәнтәрбийичиләргиму ишәнмәйду. Өзлири оқутуватқан аз санлиқ милләт оқуғучилириғиму ишәнмәйду. Әһвал мана мушу дәриҗидә паҗиәлик." (Әркин тарим)

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт