Уйғурларда тәрбийә

Дуняда тәрбийиниң мәсулийити вә аманитидин еғир һәм шәрәплик бир йүк болмиса керәк. Чүнки тәрбийә адәм балисиниң қандақ адәм болушини бәлгиләйдиған вә униң һаяттики йолиниң хәритисини сизидиған муһим бир амилдур.
Мухбиримиз өмәрҗан тохти
2009-10-08
Share

Буни һәммә милләт наһайити яхши чүшиниду. Хусусән уйғурлар пәрзәнт тәрбийисигә әң зор әһмийәт беридиған илғар милләттур. "Бала болса шох болса, болмиса йоқ болса", "балилириңниң ойнишиға бақ, қазиниңниң қайнишиға" дегәнгә охшиған мақал ‏- тәмислләр уйғурларниң пәрзәнт тәрбийисидә нәқәдәр һушяр икәнликини көрситиду.

Пакистан ислам абад алий билимгаһини пүттүргәндин кейин, сәуди әрәбистаниниң мәккә мукәррәмә шәһиридики " ислам дуня иттипақи"да хизмәт қиливатқан абдураһман һаҗимға бир қанчә соал билән мураҗиәт қилған идуқ.

Абдураһман һаҗим билән сөһбәт

Абдураһман һаҗим ата-аниларниң балиларни тәрбийиләстики мәсулийитиниң түрлири тоғрилиқ сориған соалимизға җаваб берип мундақ деди:" ата анилар әң аввал балилириниң төвәндики 4 түрлүк тәрбийсидин җавабкардур.
 
1. Балиларни етиқадий җәһәттин тәрбийиләп чиқиш.
2. Балиларни әхлақий җәһәттин тәрбийиләп чиқиш.
3. Балиларни әқлий җәһәттин тәрбийиләп чиқиш.
4. Балиларни җисманий җәһәттин тәрбийиләп чиқиш.

Буларниң тәпсилати төвәнддикичә:

Балиларни етиқадий җәһәттин тәрбийиләш

Балиларни етиқадий җәһәттин тәрбийиләп чиқиштин мәқсәт , улар әқил ‏- идракқа игә болғинидин башлап, һәр милләт өзиниң есил әнәнилирини, гүзәл әхлақлирини вә диний етиқадини өгитип сиңдүрүш, яхши адәтләрни үгитиш дегәнликтур. Уйғурлар ислам диниға етиқад қилидиған мусулман хәлқ. Уйғурларниң өз диниға садиқ болуши вә балилирини диний әхлақ даирисидә тәрбийилиши өзлириниң мәвҗудийитини сақлап қелишниң муһим амиллиридин биридур. Ундин башқа, иманлиқ вә инсаплиқ болуп йетишкән балилар әң аввал һәришта мениң пүтүн шилиримни аллаһ көрүп, билип туриду, дегән етиқад билән иш көриду. Бундақ балилар ата анисиниң уларға қилған яхшлиқлирини тонуйду, уларниң яхшилиқлирини қайтуриду. Нәтиҗидә, ата аниси униңдин рази болғанлиқи үчүн у, икки аләмдә бәхтлик болиду.

Балиларни әхлақий җәһәттин тәрбийиләш

Балиларни әхлақий җәһәттин тәрбийиләш дегәндин мәқсәт: уларни кичикидин әхлақ пәзиләтлик вә виҗданлиқ қилип йетиштүрүш дегәнликтур. Ислам пәйғәмбири һәзрити муһәммәд әләйһисслам "мән пәқәт гүзәл әхлақларни толуқлаш үчүнла әвәтилдим" дегән. Йәнә у "имани әң камил мөмин әң әхлақлиқ болғинидур" дегән. Демәк, әхлақ пәзиләт иманниң әң көрүнәрлик ипадиси вә мевисидур. Әхлақ билән иман иккиси бир биригә наһайити зич мунасивәтлик бир мәсилидур.

Балиларни әқлий җәһәттин тәрбийиләш

Балиларни әқлий җәһәттин тәрбийиләштин мәқсәт, балиларни кичикидин мусулманчилиқ адәтлири, пән мәдәнийәт вә һәр хил пайдилиқ илимләрни өгинишкә тәрғип қилиш арқилиқ уларниң пикир даирисини кеңәйтип, уларни келәчәктә җәмийәткә пайдилиқ илмий, мәдәний инсан қилип йетиштүрүп чиқиш демәктур. Балиларни кичикидинла оқутуш наһайити муһимдур. Мәлумки, оқуш, өгиниш һәр яхшилиқниң бешидур. Ислам дининиң әң аввалқи чақириқиму кишиләрни оқушқа чақириштур. Чүнки мусулманлиқ оқуш вә өгиниш арқилиқ толуқлиниду. Билим түрлүк кәшпиятларни ачиду. Билим қараңғуларни йорутиду. Билимлик кишиләр өлмәйду. Җәннәтни қазинишму билим билән болиду. Пәйғәмбәр әләйһиссалам бу мәнидә: "кимки билим елиш йолиға киридикән, аллаһ униң җәннәткә кириш йолини оңайлаштуруп бериду " дегән. Оқуш, өгиниш, андин алим болуш пәқәт әқил билән болиду. Әқил инсандики әң қиммәтлик вә етибарлиқ бир байлиқтур. Әқиллиқ вә билимлик балилар ата анисини қәдирләйду, аллаһни, өзини, ата анисини вә җәмийитини рази қилишқа тиришиду вә шундақ қилиду.

Балиларни җисманий җәһәттин тәрбийиләш

Балиларни җисманий җәһәттин тәрбийиләштин мәқсәт: балиларни кичикидин йемәк ичмәкләрни истемал қилиштики сағлиқни сақлаш усуллириға вә тән сағлиқиға пайдилиқ болған һәр хил тәнтәрбийә оюнлириға өгитиш арқилиқ уларни сағлам, күчлук вә әл ишлириға ярамлиқ қилип йетиштүрүш дегәнликтур.
 
Шуңа пәйғәмбәр әләйһиссалам: " күчлук мусулман аҗиз мусулмандин яхши вә аллаһқа әң йеқимлиқтур" дәп көрсәткән. Хәлқимиздиму "сағлам тәндә сап әқил" дегән һекмәт бар. Әқиллиқ, сағлам тәнлик кишиләр өзиниң диниға, хәлқигә вә вәтинигә әң керәклик кишиләрдур. Сағлам тәнлик кишиләр ибадәтләрниму толуқ орунлиялайду, дунялиқ ишлириниму яхши елип баралайду."

Хуласә қилғанда, әхлақниң камиллиқи иманниң камиллиқиға вә әхлақниң аҗизлиқи иманниң аҗизлиқиға дәлилдур. Көпинчә ибадәтләр уни қилғучисиниң өзигә пайдилиқ болса, гүзәл әхлақ башқиларғиму пайдилиқтур. Биравниң гүзәл әхлақидин омум хәлқ мәнпәәтлиниду. Милләтләр гүзәл әхлақи билән йоқири кутирилиду вә әхлақиниң бузулуши билән уларму чөкиду. Қәдимдә бир әрәб шаири мундақ дегән икән:

Әхлақ билән һәр милләт, раваҗлинип давам етәр.
Айрилғанлар униңдин, заваллиққа һаман кеـــــтәр.
 
Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт