Әнвәр тохти: 'уйғурлардики рак кесили мени атом радиатсийиси тәтқиқатиға елип кирди' (1)

Һазир әнглийидә яшаватқан, илгири үрүмчи төмүрйол дохтурханисиниң рак кесәллири бөлүмидә ишлигән әнвәр тохти әпәнди, 1994 - йилдин башлап, хитайниң уйғур елидә елип барған атом бомбиси синақлири тәсиридә, районда тез сүрәттә көпәйгән һәр хил рак кесәллири һәққидики тәтқиқатини башлиған.
Мухбиримиз миһрибан
2010-06-14
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Сүрәт, әнвәр тохти әпәндиниң, 1998 - йили әнглийә мухбирлири билән һәмкарлишип ишлигән, "йипәк йолидики өлүм" намлиқ һөҗҗәтлик филимдики көрүнүшлиридин бири.
Сүрәт, әнвәр тохти әпәндиниң, 1998 - йили әнглийә мухбирлири билән һәмкарлишип ишлигән, "йипәк йолидики өлүм" намлиқ һөҗҗәтлик филимдики көрүнүшлиридин бири.
www.youtube.com Дин елинди.

Әнвәр тохти әпәнди йәнә, 1998 - йили әнглийә мухбирлири билән һәмкарлишип ишлигән, "йипәк йолидики өлүм" намлиқ һөҗҗәтлик филим арқилиқ, хитайниң уйғур елидә елип барған көп қетимлиқ атом синақлириниң райондики уйғур қатарлиқ милләтләргә елип кәлгән зиянлирини дуняға тонутқан тунҗи киши. Бүгүн у, зияритимизни қобул қилип, өзиниң атом радиатсийисиниң уйғурларға елип кәлгән зийини һәққидики тәтқиқат билән шуғуллинишиға сәвәб болған амиллар һәққидә тохталди.

Зияритимизни қобул қилған әнвәр тохти әпәнди алди билән, 1994 - йили үрүмчи төмүрйол идариси дохтурханисида ишләватқан мәзгилидә, дохтурханидики ваң фамилилик дохтур билән елип барған рак кесилиниң тарқилиш әһвали һәққидики бир қетимлиқ тасадипий сөһбәттин кейин, уйғурларда рак кесилиниң туюқсиз көпийип кетишидики сәвәб һәққидики издинишни башлиғанлиқини баян қилди.

Әнвәр тохти әпәнди өзиниң 1994 - йилдин 1996 - йилғичә болған дәсләпки 2 йил ичидә елип барған тәкшүрүш әһвали һәм бу җәрянда байқиған мәсилиләрни оттуриға қойди.

У, өзиниң дәсләпки тәкшүрүш нәтиҗисидә, идарә тәвәсидики 160 миң хизмәтчи тәркибидики аран 5 миң әтрапида болған уйғурниң рак кесилигә гириптар болуш нисбитиниң идарә тәвәсидә зор салмақни игиләйдиған көчмән хитай хизмәтчилиридин нәччә һәссә юқирилиқини байқиғанлиқини билдүрди. Униң ейтишичә, юқириқи байқаштин кейин у, рак кесилиниң уйғур районда бу қәдәр тезликтә көпийип кетиш сәвәбини тәтқиқ қилишни башлиған. Әмма әйни чағда бу һәқтики тәтқиқат дохтурхана тәрәпниң тосқунлуқиға учриғанлиқи үчүн, тәтқиқатни башқилардин йошурун елип барған.

Әнвәр тохти әпәнди, өзиниң 1994 -йил 12 - айдин 1995 - йили7 - айғичә гуаңҗу шәһири һәм тйәнҗин шәһиридики дохтурханиларда билим ашуруш җәрянида рак кесилиниң уйғурлар арисида бу қәдәр көп тарқилип кетиши һәққидә көпләп материялларни көргәнликини һәм өсмә кесәлләр дохтурханиси, хәлқ дохтурханиси қатарлиқ дохтурханиларда давамлиқ тәкшүрүш елип барғанлиқини, кейин төмүрйол дохтурханисиниң униң бу хил тәкшүрүшни йошурун елип барғанлиқини билгәндин кейин, 1996 - йили 8 - айда униңға бу тәтқиқатни тохтитиш тоғрулуқ агаһландуруш бәргәнликини баян қилди.

Әнвәр әпәнди 1996 - йили 10 - айдин 1996 - йили 12 - айғичә болған арилиқта, үрүмчи төмүрйол дохтурханиси тәшкиллигән бир қетимлиқ тәкшүрүш гурупписи билән бирликтә, төмүрйол идариси тәвәсидики рак кесилигә гириптар болуш әһвали һәққидә тәкшүрүш елип барғанлиқини, бу қетимлиқ тәкшүрүш әһвалиниң өзи илгири ялғуз елип барған тәкшүрүш нәтиҗиси билән асасән охшаш чиққанлиқини баян қилди.

Әнвәр әпәнди сөзидә, өзлириниң бу қетимлиқ тәкшүрүштә райондики уйғурларниң рак кесилигә гириптар болуш нисбитиниң 35% икәнликини, буниң 1996 - йили пүтүн хитайдики хитайларниң рак кесилигә гириптар болуш нисбитидин зор дәриҗидә юқирилиқини байқиғанлиқини, әмма бу тәкшүрүш нәтиҗиси юқириға доклат сүпитидә йолланғанда бу нисбәтниң төвәнлитилип, хитайниң башқа өлкилиридики рак кесәллириниң тарқилиш нисбити билән тәңләштүрүлүп йолланғанлиқини илгири сүрди.

Әнвәр әпәндиниң баяниға қариғанда, әйни чағда хитай һөкүмити үрүмчи төмүрйол дохтурханисиниң бу қетимлиқ тәкшүрүш доклатидин кейин, дохтурханиға уйғур аптоном райониға қарашлиқ төмүрйол идариси тәвәликидики хизмәтчиләр арисида рак кесилиниң тарқилиш әһвали һәққидики тәтқиқат хизмити үчүн мәхсус мәбләғ аҗратқан, әмма әйни йиллирида елип берилған тәтқиқат нәтиҗилири мутләқ мәхпий тутулған икән.

Һөрмәтлик оқурмән достлар, әнвәр тохти әпәндиниң 1998 - йилидин кейин, хитай лопнур районида елип барған атом бомба синақлириниң тәсири һәққидики материялларни дуня җамаәтчиликигә ашкарилаш җәряни вә униң йеқинқи йиллардин буян һәрқайси әлләрдә бу һәқтә бәргән доклатлири тоғрисида силәргә кейинки программимизда давамлиқ мәлумат беримиз.

Юқиридики аваз улинишидин, бу һәқтики мәлуматимизниң тәпсилатини аңлайсиләр.


Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт