Wang léchüenning texttin chüshmesliki we jiddiy halettiki Uyghur weziyiti

"5 - Iyul" ürümchi weqesidin kéyin, puqralarning xitay hökümiti Uyghur aptonom rayonigha belgiligen partkom sékrétari wang léchüen'ge bolghan naraziliqi küchiyip, wang léchüenni texttin chüshürüwétish heqqidiki telepler küchiyiwatqan bolsimu, emma xitay hökümiti wang léchüen heqqide téxiche bir qarar almighan.
Muxbirimiz mihriban
2009-11-03
Share
Wang-Lechuan-Nur-Bekri-Picharlashmaq-305 Wang léchuen we nurbekrining pichirlishiwatqan körünüshi.
www.nytimes.com Din élindi. Süret, Ciaro Cortes iv / Reuters ning.

Amérika awazi radi'o istansisining bügün 2 - noyabirdiki xewiride, yéqindin buyan Uyghur aptonom rayonidiki yerlik téléwizor ékranlirida wang léchüen heqqidiki xewerler köpiyiwatqanliqi, uning bir nechche künning aldida échilghan Uyghur aptonom rayonining partkom yighinida nöwettiki Uyghur éli weziyitide, muqimliqning yenila hemmini bésip chüshidighanliqini tekitlep doklat bergenliki, Uyghur aptonom rayonining re'isi nurbekriningmu yighinda barliq hökümet kadirlirini wang léchüenning bu qétimliq yighinda bergen doklatini öginishke chaqirghanliqigha qarita mulahize élip bérilip, xitay merkizi hökümitining wang léchüen heqqide hazirghiche qarar almighanliqining sewebi analiz qilin'ghan.

Maqalide, Uyghur aptonom rayoni axbarat merkizi idarisining waqitliq mes'uli li jyenning, tünügün amérika awazi radi'o istansisining béyjingdiki muxbiri jang nenning ziyaritini qobul qilghinida, wang léchüenning yéqin arida Uyghur aptonom rayonidin ketmeydighanliqini bildürüp dégen sözi neqil keltürülgen.

"Hazirqi ehwalda, bérinchidin Uyghur aptonom rayoni partkom sékrétari wang léchüen kitishke unimaywatidu. Merkizi hökümetmu hazirche uning xizmitini yötkeshni qarar qilmidi. Meyli dölet nuqtisidin bolsun, yaki aptonom rayonning weziyiti nuqtisidin bolsun,omumiy weziyettin alghanda wang sékrétar hazirche ketmeydu."

Maqalide yene, Uyghur aptonom rayonidiki puqralarning wang léchüen'ge bolghan naraziliqi heqqidiki inkaslarmu bérilgen. Amérika awazi radi'o istansisi muxbiri jang nenning ziyaritini qobul qilghan bir tunggan puqrasi, wang léchüen bashchiliqidiki hökümetning shawgüende yüz bergen weqedin kéyin, mesilini waqtida adil bir terep qilmay, Uyghurlarning ghezipini qozghap, 5 - iyul ürümchi weqesining kélip chiqishigha sewebkar bolghanliqini, weziyetning hazirqidek qatmal haletke chüshüp qélishida wang léchüenning asasliq mes'uliyiti barliqini bildürgen. Ürümchi shehiridiki bir xitay puqrasi mundaq dégen.

"Shinjangdiki her millet xelqi wang léchüenni tillimaqta. Uyghurlarmu, xitaylarmu uni tillaydu. Uyghur aptonom rayonining bayliq menbeliri shunche mol turuqluq, bu yerdiki puqralar namratliq ichide yashawatidu."

Hazir teywende xitay tili öginiwatqan, erkin yazghuchi pa'ul mozurmu özining Uyghurlar heqqide yazghan,"müshkülatta qalghan zémin'gha sayahet" namliq maqaliside, Uyghur élide yüz bériwatqan bu bir qatar weqeler heqqide öz qarishini otturigha qoyup," bu rayonda uchurning qamal qilinishi bilen, ösek sözler köpiyip, hemme yerni ensizlik qaplimaqta. Ürümchide yaman nami pur ketken, shepqetsiz yerlik hökümran, Uyghur aptonom rayonining sékrétari wang léchüenning téxiche jazagha tartilmasliqi, uzun yillardin buyan türlük basturushlar sewebidin keskinliship ketken shinjang weziyitini eng yaman haletke keltürüp qoymaqta" dégen idi.

Xongkongda chiqidighan, "yonulush" zhurnilining bash muherriri jang wéygo ependi, bügün istansimiz Uyghur bölümining ziyaritini qobul qilghinida, xelqning wang léchüen'ge bolghan naraziliqi shunche küchlük bolsimu, emma xitay hökümitining wang léchüen'ge qarita téxiche bir qarar almasliqigha nisbeten öz qarishini ipadilep mundaq dédi.

" Wang léchüenni, xitay hökümitining yerlik Uyghur qatarliq milletler üstidin yürgüzüwatqan, bir partiyilik mustebit tüzümi astidiki basturush siyasitining Uyghur aptonom rayonidiki ijrachisi déyishke bolidu. Shunga u bu yerdiki puqralar arisida mustebit hökümranliqning simwoligha aylan'ghan, xelq xitay kompartiyisige bolghan naraziliqini wang léchüen hökümranliqigha bolghan naraziliq arqiliq ipadilimekte. Hazir xelq arisida wang léchüenning texttin chüshüshini telep qilghan sadalarning küchiyishi mana mushu sewebtin boluwatidu. Xelq hazir bu xil mustebit tuzumni özgertishni wang léchüenni texttin chüshürüshni telep qilish arqiliq ipadilewatidu."

Jang wéygo ependi, xitay merkizi hökümitining wang léchu'enni yenila öz ornida qalduruwatqanliqining sewebi heqqide, öz qarishini mundaq ipadilidi.

" Xitay merkizi hökümitining bu yillarda yürgüzüwatqan siyasiti emeliyette, mustebitlik tüzümi astidiki ' muqimliq hemmini bésip chüshidu' deydighan qattiq basturush siyasiti bolghini uchun,uning üstige shinjangda bu jayning barliq bayliqlirini öz aldigha égiliwélip, yerlik xaqan'gha ayliniwalghan wang léchüen bilen hazirqi merkizi hökümettiki hökümranlarning ortaq menpe'et chétishliqi bolghini üchün, ömüchük tori sheklide bir - birige chemberchas baghlinip ketken kompartiye hökümranliri arisidiki menpe'et nuqtisidin, merkizi hökümet hazirche wang léchüendin ibaret bu yerlik xaqanni Uyghur aptonom rayonidin yötkimesliki mumkin. Eger xitay merkizi hökümiti démokratik idiyini yaqlaydighan, xelqperwer hakimiyet bolghan bolsa, mushundaq keskin weziyette wang léchu'enni emilidin éliwétish arqiliq weziyetni yumshatqan bolatti, emma hazir xitay hökümiti bu rayonda öz xataliqini tonup, mesilini semimiylik bilen hel qilishning ornigha, uchurni qamal qilip, ichki jehettin qattiq basturush siyasitini qollinip weziyetni téximu qatmal haletke keltürüp qoyuwatidu."

Jang wéygo ependi yene xitayning Uyghur aptonom rayonigha qaratqan bu xil qamal qilip, qattiq basturush siyasiti özgermise, wang léchüen öz textide dawamliq turiwerse, bundin kéyin weziyetning téximu qatmallishidighanliqi heqqide toxtilip mundaq dédi.

" Xitay hökümitining '5 - iyul weqesi' din kéyin, sirt bilen bolghan alaqini üzüwétishi, ichki jehettin qamal qilip basturush siyasiti qollinishi, 5 - iyul weqesige chétishliq dep qarighan kishilerni özi belgiligen qanun'ghimu xilap halda, muddetsiz qamaq jazasigha, hetta ölümge höküm qilishi, wang léchüenning öz ornida yenila turuwérishi qatarliqlarning kelgüside qandaq yaman aqiwetlerni élip kélidighanliqi heqqide késip bir néme déyelmisekmu, emma bundaq kitiwerse, naraziliq küchiyip téximu chong weqelerning chiqishi muqerrer."

Amérikidiki Uyghur ziyaliysi élshat ependi, xitay hökümitining wang léchu'enni yötkimeslikidiki seweb heqqide toxtilip, öz qarishini otturigha qoydi.

Ilshat ependi, emeliyette wang léchu'enni yötkesh bilenla mesile hel bolmaydighanliqi, xitay hökümitining hazirqi tüzülmisi özgermise, Uyghur xelqining ehwalida yaxshilinish bolmaydighanliqi heqqide toxtaldi.

Ilshat ependi ziyaritimiz axirida, xitay hökümitining xelqning shunche qattiq naraziliqigha qarimastin wang léchüenni, yenila öz ornida qoyushining bundin kéyinki aqiwiti heqqide öz qarashlirini otturigha qoydi.

Qedirlik oqurmen dostlar, wang léchüen peqet Uyghur élidila xelqning naraziliqini qozghap, qatil dep qarilip xelq teripidin jazalash telep qiliniwatqan shexs bolmastin, belki chet'ellerdiki Uyghur teshkilatliri hem xitay kishilik hoquq démokratliri teripidin eyibliniwatqan shexs bolup, kishilik hoquq közitish teshkilatliri teripidin tenqidlinip kéliniwatqan idi, hetta bu yil 5 - ayda ispaniye soti teripidin xitaydiki " insaniyetke qarita jinayet ötküzgen qatillar" dep eyiblinip, tutush buyruqi chiqirilghan 8 ademning biri idi.

Anonymous says:
Nov 04, 2009 04:25 AM

Wang ning oliki chiqidu .

Anonymous says:
Nov 04, 2009 09:48 AM

Tarix köp chaghlarda tekrarlinidu deydiken ,hazirqi wang léchüen eyni chaghdiki shing shiseyge türlük jehetlerdin bekla oxshap qéliwatidu ,men xitayning sherqi türkistandiki mustemlike hakimiyitining mushu jallatning dewride ﯪxirlishishini ümid qilimen hem chongqur ishinimen ﯪllah shu künlerge nisip qilghay

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet