Ваң лечүән, уйғур аптоном районида йолға қоюватқан диний бастуруш сияситини ақлиди


2006-10-16
Share

Америка ташқи ишлар министирлиқиниң диний әркинлик доклатида уйғур диний паалийәтчилирини террорчилар билән бир қатарда җазалаш билән әйибләнгән хитай һөкүмити, дүшәнбә күни уйғур паалийәтчилирини бастуруш сияситини ақлиди. Хитай даирилириниң әскәртишичә, дин билән терроризмға қарши турушниң мунасивәтлик болуп қелишиға уйғур паалийәтчилири сәвәбчи болған.

Ваң лечүәнниң тәбирлири

Уйғур аптоном райони парткоминиң секретари ваң лечүән дүшәнбә күни ройтерс ахбарат агентлиқи мухбирини қобул қилғанда улар динни бөлгүнчилик һәрикәтләр үчүн қолланмақта, дәп тәнқитлигән.

Терроризмға қарши турушниң дин билән алақиси йоқлиқини илгири сүргән ваң лечүән, уйғур паалийәтчилирини тәқвадар мусулманлар әмәс, дәп көрсәтти. Униң әскәртишичә, "бу иккисиниң мунасивәтлик болуп қелишиға бөлгүнчиләрниң бузғунчилиқ һәрикәтләрни елип беришта динни баһанә қилип қолланғанлиқи сәвәбчи болған". Ваң, "бу кишиләр ислам дининиң тәқвадар әгәшкүчилири әмәс," дәйду.

Ройтерс ахбарат агентлиқи, оттура асия билән тил вә мәдәнийәт туғқанчилиқи бар мәзкур мусулманлар райониға хитай көчмәнлирини көчүрүш, һөкүмәтниң диний вә мәдәнийәт контроли йәрлик хәлқләрниң наразилиқини қозғимақта, дәп тәкитлигән.

UAA: Ваң лечүәнниң сөзлирини асассиз

Ваң лечүәнниң сөзи шу күнила чәтәлдики уйғур тәшкилатлириниң рәт қилишиға учриди. Мәркизи вашингтондики америка уйғур җәмийити шу күни радиомизға баянат елан қилип, ваң лечүәнниң сөзлирини "асассиз" дәп әйиблиди. Америка уйғур җәмийитиниң программа мудири әми ханим, "кишиләрни диндин пайдилинип бөлгүнчилик һәрикити елип барди, дәп әйибләш пүтүнләй асассиз. Чүнки хитай диндар кишиләрни диний әсәбийләр, дәп бастурупла қалмай, шәрқий түркистандики пүтүн уйғур мусулманлирини кәң - көләмлик вә системилиқ түрдә бастурмақта" дәйду. Әми ханимниң әскәртишичә, хитай уйғурларға қарита мәдәнийәт вә диний бастурушни күчәйтмәктә. У, "кишиләрниң мәсчитләрдә ибадәт қилиши чәклинипла қалмай, өйидә ибадәт билән шуғуллинишиму чәкләнмәктә" дәп көрсәтти.

Бир деһқан: мәсчиткә киридиғанлар мәхпи тизимланмақта

Мәлум бир мәсчитниң темиға чапланған бәлгилимә. Гәрчә хитай һөкүмити пуқралириниң диний әркинлики барлиқини тәкитләп кәлгән болсиму, әмәлийити униңға қарши болмақта.

Гәрчә ваң лечүән, районда елип бериватқан терроризимға қарши күрәшниң дин билән мунасивити йоқлиқини тәкитлигән болсиму, лекин райондики йәрлик хәлқләр , пәрзәнтлиригә диний тәлим - тәрбийә бериш, роза тутуш, оқуғучилар вә һөкүмәт хизмәтчилириниң диний ибадәт билән шуғуллиниш һоқуқи чәклиниватқанлиқини тәкитлимәктә. Исмини ашкарилашни халимайдиған бир уйғур деһқанниң әскәртишичә, уларниң йезисида мәсчиткә киридиған намазханларниң исми мәхпий тизимға елинмақтикән. Аваз( америка ташқий ишлар министирлиқиниң бу йилқи диний әркинлик доклатида,хитай уйғурларниң диний әркинликини боғуш билән әйибләнгән. Доклатта, яш- өсмүрләрниң диний тәлим тәрбийә елиш, намаз оқуш, роза тутуш, бешини өртүшкә охшаш диний пәрһиз вә қаидиләрни ада қилиши чәкләнмәктә, дәп тәкитләнгән иди. юқириқи диһқан радиомизға мәктәп йешидики пәрзәнтлиригә диний тәлим тәрбийә бериш чәклиниватқанлиқини әскәртип," бу мени наһайити азаплимақта " дәйду.

Ваң лечүән: мәдәнийәтни қоғдаш һазир көңүл бөлидиған мәсилә әмәс

Ваң лечүәнниң ройтерс ахбарат агентлиқиға әскәртишичә, мәдәнийәтни қоғдаш хитай һөкүмити һазир көңүл бөлидиған муһим мәсилә һесабланмайдикән. У, һөкүмәтниң һазирқи муһим хизмити "пуқраларниң турмуш шараитини яхшилаш" дәйду. Ваң лечүән, "бу йәрдики реаллиқ шуки , мәдәний турмуш кишиләрниң қарни тоюшни алдинқи шәрт қилиду. Әгәр кишиләрниң қорсиқи тоймиса, һечким нахша ейтиш яки усул ойнашни халимайду" дәп көрсәтти.

Хитайни тәнқид қилғучилар, ваң лечүәнниң сияситини уйғурларни ассимилиятсийә қилиш, дәп әйиблимәктә. Америка уйғур җәмийити кишилик һоқуқи программисиниң мудири алим сейтоп, ваң лечүәнни мәдәнийәт "нахша - усулдин ибарәт әмәс" дәп әйиблиди.

Ваң лечүән дүшәнбә күни ройтерс ахбарат агентлиқиға бәргән баянатида уйғур кишилик һоқуқи рәһбири, бу йилқи нобил мукапати намзати рабийә қадир ханимни тәнқид қилишни унтуп қалмиған. Лекин америка уйғур җәмийитидики алим сейтоп, ваң лечүәнниң әйиблишини рәт қилди.

Рабийә қадирни шветсийә парламент әзаси әнексон ханим нобил тинчлиқ мукапатиға намзат қилип көрсәткән. У, рабийә қадирни намзат қилип көрситиш сәвәбини "униң истибдат һакимийәткә қарши өз хәлқиниң мәнпәәтини қоғдаш йолида көрсәткән җасаритини тәқдирләш" дәп тәкитлигән.

Ройтерс ахбарат агентлиқи рабийә қадир ханим һәққидә тохтилип, чәтәлликләрни дөләт мәхпийәтлики билән тәминлиди, дегән әйиблиниш билән 5 йил түрмидә ятқан рабийә қадир, чәтәлдики уйғур җамаәтчилики ичидә әң күчлүк шәхскә айланди " дәп язған. (Әркин)

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт