Ваң лечүәнниң вәзиписидин йирақлаштурулуши хитайниң уйғур сияситидә өзгириш болидиғанлиқидин дирәк бирәмду ?

Хитайниң муавин дөләт рәиси ши җинпиң шәнбә күни үрүмчидә юқири дәриҗилик кадирлар йиғини чақирип, уйғур аптоном райони парткоминиң секритари ваң лечүәнниң вәзиписидин йирақлаштурулғанлиқини елан қилди. Ваң лечүәнниң вәзиписидин айрилиши көзәткүчиләрниң пәризидики мәсилә болсиму, лекин униң орниға хенән өлкилик партком секритари җаң чүншйәнниң тәйинлиниши көзәткүчиләрниң тәсәввури сиртидики вәқә иди.
Мухбиримиз әркин
2010-04-26
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Сүрәттә, ваң лечүән, 4 - сентәбир үрүмчи көчилирида алдиға кәлгән уйғурни уруп йариландуруп вә нурғунлирини үлтүрүп, намайиш қилип хитай һөкүмитидин уйғур "террористлар"ни қаттиқ җазалап беришни тәләп қилип кәлгән  хитай намайишчиларға сөз қиливатқан көрүнүш.
Сүрәттә, ваң лечүән, 4 - сентәбир үрүмчи көчилирида алдиға кәлгән уйғурни уруп йариландуруп вә нурғунлирини үлтүрүп, намайиш қилип хитай һөкүмитидин уйғур "террористлар"ни қаттиқ җазалап беришни тәләп қилип кәлгән хитай намайишчиларға сөз қиливатқан көрүнүш.
Youtube.com Дин елинди.

Җаң чүншйәнниң вәзипигә қоюлуши хитай даирилириниң "шинҗаң" сияситидә зор өзгириш болидиғанлиқидин дерәк берәмду ? анализчиларниң бу мәсилидики пикири болса һәр хилдур.

Хитай компартийә һөкүмити ахири уйғур аптоном райони парткоминиң секритари ваң лечүәнниң "шинҗаң"дики вәзиписидин йирақлаштурулуп, мәркәзгә йөткәп кетилидиғанлиқини елан қилди. Лекин ваң лечүәнниң компартийә сияси беюросидики орниниң үзлүксиз сақлап қелинидиғанлиқи яки бу вәзиписигә хатимә берилидиғанлиқи мәлум әмәс. Хоңкоң мәтбуатлири бу һәқтики хәвәрлиридә уйғур аптоном райониниң рәһбәрлик гуруһидики өзгириш ваң лечүән билән чәкләнмәйдиғанлиқини, пат йеқинда аптоном райониниң уйғур рәһбәрлик гуруһи тәңшилип, нур бәкриниң бейҗиңға йөткәп кетилидиғанлиқини илгири сүргән.

Хитайниң муавин дөләт рәиси ши җинпиң шәнбә күнки йиғинда ваң лечүән билән уйғур аптоном райониниң йеңи партком секритари җаң чуншйәнниң тәпәккур усули вә хизмәт истилидики алаһидиликләрни тилға елип, ваң лечүәнниң "асаси төһписи"ниң муқимлиқни қоғдаш, "бөлгүнчилик" кә қарши туруш ишлирида көрүнәрлик икәнликини, җаң чүншйәнниң болса" идийисиниң азадлиқи", "тәпәккуриниң очуқлуқи", "мәркәзниң сияситини иҗра қилиштики позитсийиниң қәтилики" вә "рәһбәрлик тәҗрибисигә бай" икәнликини тәкитлигән.

Уйғур аптоном райониниң рәһбәрлик қатлимидики пинсийигә чиққан бәзи затлар радиомизға пикир баян қилип, җаң чуншйән билән тәң, сиясәтниң өзгиришини күтидиғанлиқини билдүрди.

Ваң лечүәнниң кетиши уйғур илидә бир дәврниң ахирлашқанлиқи, хитайниң уйғур сияситидә өзгириш болидиғанлиқиниң бишаритини берәмду ? анализчиларниң бу мәсилидики пикири түрлүк болуп, җаң куйди әпәнди рәһбәрликтики алмишишни хитайниң райондики сияситидә мәлум өзгириш болидиғанлиқиниң сигнали, дәп қарайдиған хитай вәзийәт анализчилириниң биридур.

Радиомизниң мәзкур мәсилә һәққидики зияритини қобул қилип, компартийиниң ички қисмидики җамаәт пикириниң, ваң лечүәнниң шинҗаң сиясити мәғлубийәткә учриди дегән нуқтида бирләшкәнликини тәкитлигән чен куйди, "компартийә рәһбәрлириниң нәзиридә шинҗаң мәсилиси һәл қилиш әң қийин һалқа. Һазирқи әһвалдин қариғанда, улар бу мәсилини опиратсийә қилишқа башлиғандәк қилиду. Муваппәқийәтлик болаламду ‏ -  болалмамду ? буни вақит бәлгиләйду. Улар сиясәт җәһәттики бәзи тәртипкә селишларни елип бериши мумкин. Уларниң сияситини бир аз юмшитип, бурун йолға қойған қаттиқ қоллуқ сияситигә өзгәртиш киргүзүш еһтимали бар дәп қараймән. Ваң лечүән қаттиқ қол сиясәт йүргүзүш тәрәпдарлириға вәкиллик қилатти. Һазир униң тәхттин чүшүши компартийиниң бу мәсилидә бәзи тәртипкә селишларни елип баридиғанлиқини көрситәмду ? мениңчә буниң еһтималлиқи мәвҗүт" дәп көрсәтти.

Лекин америкидики бәзи хитай өктичи затлар хитай даирилириниң уйғур сияситидә көрүнәрлик өзгириш болидиғанлиқиға гуман билән қарайдиғанлиқини, җаң чуншйәнниң райондики мәвҗүт нигизлик мәсилиләрдә уйғурларға йол қоймайдиғанлиқини билдүрмәктә. Җуңго димократик партийисиниң рәһбири ваң җун бу қараштики хитай өктичи затлириниң бири. У мундақ дәйду": компартийиниң һәр қандақ бир рәһбири, бир партийә диктатурлуқини қоғдаштин ибарәт бу нишан үчүн хизмәт қилиду. Бу әһвалда уларниң уйғурларниң һоқуқиға һөрмәт қилип, шинҗаң мәсилисини түп йилтизидин һәл қилишиға ишинишкә болмайду. Шинҗаң мәсилисиниң түп нигизи уйғурларниң һоқуқи мәсилисидур".

Хитай компартийиси келәр ай бейҗиңда "шинҗаң сөһбәт йиғини" чақирип, хитай мәркизи һөкүмити вә компартийиниң уйғурларға қаратқан сияситиниң асаси истратегийисини бекитиду. Компартийә даирилириниң ваң лечүәнни бейҗиңға йөткәп кетиш тоғрисидики қарари 5‏ - айдики йиғинниң һарписиға тоғра кәлгән. Америкидики вәзийәт анализчиси җаң куйди әпәнди вәзийәтни тинҗитип, уйғур мәсилисини һәл қилишниң түп йоли уйғурларниң кишилик һоқуқи вә аптономийә һоқуқиға һөрмәт қилиштидур, дәп қарайдиғанлиқини әскәртип, җаң чүншйән ишни бәзи наһәқчиликләрни түзитиш билән башлиши керәк дәп көрсәтти.

У, "алди билән мениңчә, болмиди дегәндә бурун хата һөкүм қилинған яки 5‏ - июл вәқәсидә наһәқчиликкә учриған, адаләтсиз сотланған бәзи уйғурларниң мәсилисини қайта көрүп чиқиши лазим. Униңдин кейин уйғурларниң диний етқадиға һөрмәт қилидиған бәзи тәдбирләрни йолға қоюп, оттуридики музни еритиши керәк. Әгәр у ваң лечүәнниң йолида маңмай уйғурларниң кишилик һоқуқи, диний вә мәдәнийитини һөрмәт қилиш позитсийисини ипадиләп, уйғурларниң ғоруриға тегидиған сиясәтләрни тохтатса, шинҗаңда өзиниң мәлум орнини тиклийәлиши мумкин" дәп көрсәтти.

Юқиридики аваз улинишидин, бу һәқтики мәлуматимизниң тәпсилатини аңлайсиләр.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт