Wang léchüenning wezipisidin yiraqlashturulushi xitayning Uyghur siyasitide özgirish bolidighanliqidin direk biremdu ?

Xitayning mu'awin dölet re'isi shi jinping shenbe küni ürümchide yuqiri derijilik kadirlar yighini chaqirip, Uyghur aptonom rayoni partkomining sékritari wang léchüenning wezipisidin yiraqlashturulghanliqini élan qildi. Wang léchüenning wezipisidin ayrilishi közetküchilerning perizidiki mesile bolsimu, lékin uning ornigha xénen ölkilik partkom sékritari jang chünshyenning teyinlinishi közetküchilerning tesewwuri sirtidiki weqe idi.
Muxbirimiz erkin
2010.04.26
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Wang-lechuan-xitay-namayishchilar-bieln305.jpg Sürette, wang léchüen, 4 - séntebir ürümchi köchilirida aldigha kelgen uyghurni urup yarilandurup we nurghunlirini ültürüp, namayish qilip xitay hökümitidin uyghur "térroristlar"ni qattiq jazalap bérishni telep qilip kelgen xitay namayishchilargha söz qiliwatqan körünüsh.
Youtube.com Din élindi.

Jang chünshyenning wezipige qoyulushi xitay da'irilirining "shinjang" siyasitide zor özgirish bolidighanliqidin dérek béremdu ? analizchilarning bu mesilidiki pikiri bolsa her xildur.

Xitay kompartiye hökümiti axiri Uyghur aptonom rayoni partkomining sékritari wang léchüenning "shinjang"diki wezipisidin yiraqlashturulup, merkezge yötkep kétilidighanliqini élan qildi. Lékin wang léchüenning kompartiye siyasi béyurosidiki ornining üzlüksiz saqlap qélinidighanliqi yaki bu wezipisige xatime bérilidighanliqi melum emes. Xongkong metbu'atliri bu heqtiki xewerliride Uyghur aptonom rayonining rehberlik guruhidiki özgirish wang léchüen bilen cheklenmeydighanliqini, pat yéqinda aptonom rayonining Uyghur rehberlik guruhi tengshilip, nur bekrining béyjinggha yötkep kétilidighanliqini ilgiri sürgen.

Xitayning mu'awin dölet re'isi shi jinping shenbe künki yighinda wang léchüen bilen Uyghur aptonom rayonining yéngi partkom sékritari jang chunshyenning tepekkur usuli we xizmet istilidiki alahidiliklerni tilgha élip, wang léchüenning "asasi töhpisi"ning muqimliqni qoghdash, "bölgünchilik" ke qarshi turush ishlirida körünerlik ikenlikini, jang chünshyenning bolsa" idiyisining azadliqi", "tepekkurining ochuqluqi", "merkezning siyasitini ijra qilishtiki pozitsiyining qet'iliki" we "rehberlik tejribisige bay" ikenlikini tekitligen.

Uyghur aptonom rayonining rehberlik qatlimidiki pinsiyige chiqqan bezi zatlar radi'omizgha pikir bayan qilip, jang chunshyen bilen teng, siyasetning özgirishini kütidighanliqini bildürdi.

Wang léchüenning kétishi Uyghur ilide bir dewrning axirlashqanliqi, xitayning Uyghur siyasitide özgirish bolidighanliqining bisharitini béremdu ? analizchilarning bu mesilidiki pikiri türlük bolup, jang kuydi ependi rehberliktiki almishishni xitayning rayondiki siyasitide melum özgirish bolidighanliqining signali, dep qaraydighan xitay weziyet analizchilirining biridur.

Radi'omizning mezkur mesile heqqidiki ziyaritini qobul qilip, kompartiyining ichki qismidiki jama'et pikirining, wang léchüenning shinjang siyasiti meghlubiyetke uchridi dégen nuqtida birleshkenlikini tekitligen chén kuydi, "kompartiye rehberlirining neziride shinjang mesilisi hel qilish eng qiyin halqa. Hazirqi ehwaldin qarighanda, ular bu mesilini opiratsiye qilishqa bashlighandek qilidu. Muwappeqiyetlik bolalamdu ‏ -  bolalmamdu ? buni waqit belgileydu. Ular siyaset jehettiki bezi tertipke sélishlarni élip bérishi mumkin. Ularning siyasitini bir az yumshitip, burun yolgha qoyghan qattiq qolluq siyasitige özgertish kirgüzüsh éhtimali bar dep qaraymen. Wang léchüen qattiq qol siyaset yürgüzüsh terepdarlirigha wekillik qilatti. Hazir uning texttin chüshüshi kompartiyining bu mesilide bezi tertipke sélishlarni élip baridighanliqini körsitemdu ? méningche buning éhtimalliqi mewjüt" dep körsetti.

Lékin amérikidiki bezi xitay öktichi zatlar xitay da'irilirining Uyghur siyasitide körünerlik özgirish bolidighanliqigha guman bilen qaraydighanliqini, jang chunshyenning rayondiki mewjüt nigizlik mesililerde Uyghurlargha yol qoymaydighanliqini bildürmekte. Junggo dimokratik partiyisining rehbiri wang jun bu qarashtiki xitay öktichi zatlirining biri. U mundaq deydu": kompartiyining her qandaq bir rehbiri, bir partiye diktaturluqini qoghdashtin ibaret bu nishan üchün xizmet qilidu. Bu ehwalda ularning Uyghurlarning hoquqigha hörmet qilip, shinjang mesilisini tüp yiltizidin hel qilishigha ishinishke bolmaydu. Shinjang mesilisining tüp nigizi Uyghurlarning hoquqi mesilisidur".

Xitay kompartiyisi kéler ay béyjingda "shinjang söhbet yighini" chaqirip, xitay merkizi hökümiti we kompartiyining Uyghurlargha qaratqan siyasitining asasi istratégiyisini békitidu. Kompartiye da'irilirining wang léchüenni béyjinggha yötkep kétish toghrisidiki qarari 5‏ - aydiki yighinning harpisigha toghra kelgen. Amérikidiki weziyet analizchisi jang kuydi ependi weziyetni tinjitip, Uyghur mesilisini hel qilishning tüp yoli Uyghurlarning kishilik hoquqi we aptonomiye hoquqigha hörmet qilishtidur, dep qaraydighanliqini eskertip, jang chünshyen ishni bezi naheqchiliklerni tüzitish bilen bashlishi kérek dep körsetti.

U, "aldi bilen méningche, bolmidi dégende burun xata höküm qilin'ghan yaki 5‏ - iyul weqeside naheqchilikke uchrighan, adaletsiz sotlan'ghan bezi Uyghurlarning mesilisini qayta körüp chiqishi lazim. Uningdin kéyin Uyghurlarning diniy étqadigha hörmet qilidighan bezi tedbirlerni yolgha qoyup, otturidiki muzni éritishi kérek. Eger u wang léchüenning yolida mangmay Uyghurlarning kishilik hoquqi, diniy we medeniyitini hörmet qilish pozitsiyisini ipadilep, Uyghurlarning ghorurigha tégidighan siyasetlerni toxtatsa, shinjangda özining melum ornini tikliyelishi mumkin" dep körsetti.

Yuqiridiki awaz ulinishidin, bu heqtiki melumatimizning tepsilatini anglaysiler.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet