Wén jyabaw texittin chüshemdu ?

10 ‏ - Ayning 19 - küni taymis gézitide élan qilinip, xongkongda chiqidighan échiwétish zhurniligha köchürüp bésilghan " neziriyichiler wén jyabawgha qorshap hujum qilmaqta" namliq maqalige asaslan'ghanda, olimpiktin kéyin xitay merkizi komitétidiki kommunistlar guruhi bilen siyasiy islahatchilar terepdarliri arisida keskin toqunush yüz bérishke bashlighan.
Muxbirimiz ekrem
2008.10.22
merkel-beijing-win-305.jpg Mérkél xanim béyjingni ziyaret qilghanda win jyabaw bilen birge.
AFP Photo

Kommunistlar guruhining hujum nishani xitayning hazirqi bash ministiri wén jyabaw bolghan.

Xitayning ichkiy qismidiki ziddiyet

Xewerge asaslan'ghanda, wén jyabaw qisqa muddet ichide texittin chüshüp, uning ornini xitayning mu'awin re'isi shi jinping yaki mu'awin bash ministiri li kéchi'ang igileydiken. Xewerde mundaq déyilgen: "xitay merkizi komitétining yuqiri qatlimidiki olimpiktin kéyinki yéngi heriket nishani: kommunistlar guruhi bilen siyasiy islahatchilar terepdarliri otturisida xitayning kelgüsi üstide keskin küresh élip bérishtin ibaret bolmaqta."

Xewerde, xitay merkizi komitéti teshwiqat bölümi bilen xelq gézitidiki kommunistlar guruhi terepdarlirining wén jyabawni ashkara halda gherbning démokratiye we kishilik hoquq qarashlirigha hésdashliq qildi dep eyibleshke bashlighanliqini otturigha qoyghan.

Wén jyabawning xataliqi

Xitay merkizi komitéti ichidiki ewjige chiqiwatqan hoquq talishish kürishide, kommunistlar guruhining wén jyabawgha qarshi turushta desmaye ornida tutuwalghini, ötken yili béyjingda chaqirilghan xelq qurultiyi we siyasiy kéngeshning birleshme yighinida wén jyabawning otturigha qoyghan pikirliri bolghan.

Bu yighinda wén jyabaw mundaq dégen: "ilim ‏ - pen, démokratiye, qanun ‏ - tüzüm, erkinlik, kishilik hoquq qatarliqlar yalghuz kapitalizimningla mülki emes, belki u insaniyetning uzun muddetlik tarixi tereqqiyat musapiside ortaq intilgen qimmet qarishi we ortaq yaratqan medeniyet méwisidin ibaret."

Hujum nishani wén jyabaw

Wén jyabawning bu pikir arqiliq algha sürgen idiyisi, kishilik hoquq we démokratiyidin yalghuz kapitalizm dunyasidiki insanlarla emes, belki xelqimizningmu behirlinish hoquqi we heqqi bar dégendin ibaret bolghan. Emma bir partiyilik mustebit tüzümni menggü dawam qildurush shirin xiyalida yashawatqan, démokratiye we kishilik hoquqtin ölgüdek qorqudighan kommunistlar guruhi, démokratiye we kishilik hoquqning xitayda emelge ashqan küni, kommunistik hakimiyetning zawal tapqan küni bolidu dep qarap, merkizi komitétidiki siyasiy islahatchilar terepdarlirigha qarshi küreshni kücheytken.

Buning üchün, birinchi bolup xitay bash ministiri wén jyabawni texittin chüshürüsh kürishini bashlighan. Kompartiyining teshwiqat qorali bolghan xelq géziti, olimpik axirlishipla "xitayda beziler gherb döletliri üchün sehne hazirlap bermekte" namliq mexsus maqale élan qilip, tigh uchini wén jyabawgha qaratqan.

Xitayning hilisi

Taymis gézitide élan qilin'ghan bu maqalide, xitay hökümitining ichkiy qalaymiqanchiliqqa duch kelgende yaki hökümetning teqdiride dawalghush körülgende, haman yuqiri derijilik emeldardin birlirini qurban qilip weziyetni tizginleshke urunidighanliqining ispati süpitide mundaq dégen: "bu yil xitayda yüz bergen qar apiti, yer tewresh, tibet topilingi, paychéki krizisi, mal bahasining örlep kétishi, zeherlik süt paji'esi, énirgiye serpiyati tennerqining örlishi, xelq pulining paxallishishi, ékisport igilikining xeterge qélishi qatarliq bir talay mesililer xelqning turmushini téximu qéyinlashturuwetti. Bu démek, xelq bilen hökümet arisidiki ziddiyetning partlash basquchigha yetkenliki démektur. Buning mes'uliyiti xitayning eng chong memuri emeldari bolghan wén jyabawning üstige yüklinidu. Yiqilidighini bash ministir wén jyabawdinla ibaret."    

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.