Mongghul pa'aliyetchisi xada 2011-yilliq nobél tinchliq mukapati namzati qilip körsitildi

"Ichki mongghul xelq partiyisi" ning bash katipi kheyréd khawisgalt ependi ziyaritimizni qobul qilip, xadaning 2011-yilliq nobél tinchliq mukapati namzati qilip körsitilish jeryani hem bultur 10- dékabir jaza mudditi toshup qoyup bérilishi kérek bolghan xada ependining bir aydin buyan yenila nezerbend halitide ikenlikini bayan qilip, xitay hökümitini "xadaning kishilik erkinlikini depsende qilmaqta" dep eyiblidi.
Muxbirimiz méhriban
2011-01-04
Share
xada-mugnghul-kishilik-hoquq-305 2010 - Yili 10- dékabir küni xitay türmisidin qoyup bérilishi kérek bolghan mongghul kishilik hoquq pa'aliyetchisi hada we uning a'ilisige erkinlik telep qilip, yaponiyidiki mongghullarning xitay elchixanisida élip barghan namayishi.
Khereid Khavisgalt

Xitay hökümiti teripidin 1994-yili döletni parchilash we jasusluq jinayiti bilen eyiblinip, 15 yilliq qamaq jazasigha höküm qilin'ghan mongghul pa'aliyetchisi xada, "ichki mongghul xelq partiyisi" hem "jenubiy mongghuliye uchur merkizi" teripidin 2011-yilliq nobél tinchliq mukapatigha namzat qilip körsitildi.

Melum bolushiche, mongghul kishilik hoquq pa'aliyetchisi xada ependi bultur 12- ayning 8-küni tunji qétim 2011-yilliq nobél tinchliq mukapatigha namzat qilip körsitilgen.

"Ichki mongghul xelq partiyisi" ning yaponiyide turushluq bash katipi kheyréd khawisgalt ependining bildürüshiche, xada ependining 2011-yilliq nobél tinchliq mukapatigha namzat qilip körsitish teyyarliq xizmiti bultur 10- ay mezgilide bashlinip, xada ependining jaza mudditi toshushtin 2 kün ilgiri yeni 2010- yili 8-dékabir tamamlan'ghan.

Kheyréd khawisgalt ependi xada ependining 2011-yilliq nobél tinchliq mukapatigha namzat qilip körsitilishning sewebi heqqide toxtilip mundaq dédi:" xada ependi türmige kirishtin ilgiri jenubiy mongghuliyidiki mongghul xelqining xitay qanunida belgilen'gen kishilik heq-hoquqliri hem aptonomiye hoquqlirini telep qilip pa'aliyet élip barghanliqi üchünla, xitay hökümiti xadani ' döletni parchilash jinayiti we jasusluq jinayiti ' bilen eyiblep 15 yilliq qamaq jazasigha höküm qildi. Xada ependi xitayda siyasiy jinayet bilen eyiblinip türmide yatqanlar ichide jaza mudditi qisqartilmighan birdin-bir kishi. U, xitay türmisidiki mezgilide türlük qiyin-qistaqlargha uchrighan bolsimu, emma öz iradisidin yanmay küresh qilip keldi. Shuning üchün uning jaza mudditi tolghandin kéyinmu hazir a'ilisi bilen birlikte yenila nezerbend astida turuwatidu. Mushu sewebtin biz 'ichki mongghul xelq partiyisi ' hem 'jenubiy mongghuliye uchur merkizi ' birlikte xada ependini 2011-yilliq nobél tinchliq mukapatigha namzat qilip körsettuq."

Kheyréd khawisgalt ependi xada ependining hazirqi ehwali heqqide toxtaldi. U sözide xada ependining bultur 12-ayning 10- küni erkinlikke chiqishi kérek bolsimu yenila nezerbend astida ikenlikini bildürdi. U özlirining xadaning uruq-tughqanliridin xada we uning a'ilisining bu bir aydin buyan ichki mongghul saqchi da'iriliri teripidin ichki mongghuldiki melum méhmanxanida nezerbend qilip turuwatqanliqi heqqidiki melumatni tapshurup alghanliqini, xadaning téxiche yéqin tughqanliri hem dostliri bilen körüshelmigenlikini ilgiri sürdi.

Kheyréd khawisgalt ependi yene Uyghur, mongghul we tibet qatarliq xelqlerning teqdirdash ikenlikini, bu milletlerning xitay hökümitining milliy assimilyatsiye siyasitige duch kéliwatqan milletler ikenlikini hem öz heq-hoquqlirini qoghdash üchün küresh qilip kéliwatqanliqini bayan qilip mundaq dédi:"biz mongghullar, Uyghurlar we tibetler hergizmu xitay hökümiti bizge mejburi téngiwatqan jungxu'a medeniyet birlikini qobul qilmaymiz. Bizning öz aldimizgha tarixmiz, örüp-aditimiz, medeniyitimiz, étiqadimiz bar. Xitay hökümiti bu 60 yildin buyan bu milletlerge qarita assimilyatsiye siyasitini yürgüzüp keldi. Ular jenubiy mongghuliye, sherqiy türkistan, tibetke toxtimay xitay köchmenlirini köchürüp kelmekte. Hazir xitay hökümiti ichki mongghul aptonom rayoni dep atawatqan bu zéminda xitay köchmenlirining nopusi 70-80% ni teshkil qilidu. Ular xitay bolmighan milletlerge qarita, diniy étiqad jehettin cheklesh, medeniyet, ma'arip jehettin ' qosh tilliq ma'aripi ' namidiki xitay tili ma'aripini téngish arqiliq bu milletlerni assimilyatsiye qilishqa urunuwatidu. Bizning eng ensireydighinimiz hazir mongghul yashliri xitay ma'aripining tesiride nahayiti tézlikte en'eniwi mongghul medeniyitidin yiraqliship kétiwatidu. Xitay hökümiti eyni chaghda mongghullargha qaratqan bu siyasetni hazir Uyghurlar hem tibetlerge yürgüzüwatidu. Bu menidin élip éytqanda Uyghur we tibetler biz mongghullar bilen teqdirdash. Shunga biz öz medeniyitimiz, étiqadimiz, tilimiz we milliy kimlikimizni qoghdishimiz kérek. Bu yolda küresh qiliwatqanlar nurghun. Dalay lama tibetlik, rabiye qadir xanim Uyghur, ular öz millitining erkinliki, milliy hoquqliri üchün küresh qilmaqta. Xada ependimu mongghul millitining milliy kimlikini, milliy hoquqini qoghdash üchün küresh qilip keldi."

Kheyréd khawisgalt ependi ziyaritimiz axirida nöwette mongghullarningmu öz milliy kimlikini, milliy heq-hoquqlirini qoghdash yolida, Uyghurlar, tibetler bilen birlikte küreshni dawamlashturidighanliqini bildürdi.

U sözide bu milletlerning hergizmu xitay hökümiti dewatqan jungxu'a milliti emeslikini, xitay hökümitining hergizmu bu milletlerni assimilyatsiye qilip, ularni xitaylashturush meqsitige yételmeydighanliqini, bu milletlerning xelq'ara qanunda belgilen'gen milliy heq-hoquqlirini qoghdash yolida birlikte küresh qilidighanliqini tekitlidi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet