Хитайниң йеңи рәһбири ши җинпиң һәққидә параңлар

Хитай компартийисиниң баш секритари, мәркизи һәрбий ишлар комитети рәиси ши җинпиңниң тәхткә чиққанлиқи рәсмий елан қилинғандин кейин хитайниң ичи вә сиртидики ахбарат вастилиридә бу йеңи лидир һәққидики муназириләр қизип кәтти.
Мухбиримиз ирадә
2012.11.16
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
xi-jinping-obama-305.png Ши җинпиң зиярәт җәрянида обама билән сөһбәттә
Photo: RFA


Уни иллиқ чирай дегүчиләрму, күлкиси ялған дегүчиләрму болди. Әмма дәсләпки инкаслардин қариғанда, униң хитай тор бәт қолланғучилириниң алқишиға еришкәнлики вә хәлқараниң униңдин зор үмидләрни күтүватқанлиқи көрүлмәктә. Төвәндә мухбиримиз ирадә силәргә бу һәқтә ахбаратларда ши җинпиңға берилгән бир қиисм баһаларни тонуштуруп өтиду.

Һөрмәтлик радио аңлиғучилар, дунядики 2 - чоң иқтисадий күч болған вә буниңға әгишип сиясий тәсириму ешип бериватқан һәм охшаш вақитта нурғунлиған иҗтимаий, сияси, кишилик һоқуқ мәсилилири сәвәбидин демократийилик әлләрниң тәнқидигә учрап келиватқан хитайниң йеңи рәһбири ши җинпиң түнүгүн әтигәндә тунҗи қетим баш секритарлиқ салаһийити билән мухбирлар алдиға чиққандин бери, униң сөзлигән һәрбир сөзи вә һәрикити көзәткүчиләрниң мулаһизә ноқтиси болмақта. Униң илгирики рәһбәрләрдин пәрқлиқ һалда мухбирларға вә олтурғанлар қолини пулаңшитиши вә ахбарат йиғиниға бир саәт кәч қалғанлиқи үчүн кәчүрүм сориған тәриқидә “силәрни сақлитип қойдуқ” дейиши хитай ичидики тор әһлиниң алқишиға еришкән. Улар униң бу һәрикитини “инсаний” дәп баһалиған.

Бу һәқтә америкида чиқидиған вал стрит жорнили “хитайдики тор қолланғучилири адәмгә бәкрәк охшайдиған йеңи рәһбирини қарши алди” дәп бир мулаһизә елан қилди. Униңда ейтилишичә, хитайдики вейбо тор бетидики тор әһлиниң көзигә ши җинпиңниң юқиридики сөз - һәрикәтлири сәмимий көрүнгән. Бәзи тор мулаһизичилири ху җинтав 2002 - йили вәзипә тапшурувалғанда сөзлигән нутуқ билән ши җинпиңниң нутқини селиштуруп, ши җинпиңниң нутқиниң бәкрәк хәлқниң көңлигә яқидиғанлиқи, униң сөзидә әмәлий мәсилиләрни тилға алғанлиқини билдүргән. Мәсилән, ши җинпиң сөзидә хитайдики әмәлдарларниң чириклики, хитайниң маарип, хизмәт вә сәһийә хизмәтлиридики йетәрсизликләр вә хәлқ турмушини яхшилаш һәққидә тохталған. У шундақла өзигә охшаш сиясий бюруниң қалған әзалирини тилға алғанда уларни “хизмәтдашлирим” дәп атиған.

Тордашлар униң бу сөзлирини баһалап “ши җинпиңниң нормал адәмгә охшаш гәп қилиши зор бир йеңилиқ, у хәлқ аңлашни арзу қилидиған гәпни қилди” дегән. Йәнә бәзиләр, ши җинпиңниң хитайдики маарип мәсилисини тилға алғанлиқини махтап “униң нутқи америка президенти барак обаманиңкидинму тәсирлик болди” дегән.

Хитайдики әң чоң муназирә тор бетидики омумий кәйпиятқа қариғанда, хитай тор әһлиниң ши җинпиң һәққидики дәсләпки баһаси асасән мусбәт болғанлиқтин 18 - қурултай алдидики хәвпсизлик тәдбирлири сәвәбидин ши җинпиңниң издәш маторидин чиқмайдиған қиливетилгән исми сайлинип болғандин кейин әслигә кәлтүрүлгән. Әмма интернеттики чәклимиләр йәнила аяқлашмиған. Вей бо тор бетидә ши һәққидики яхши баһаларға қарши чиққучиларму йоқ әмәс әлвәттә. Хәвәрдин қариғанда, бәзи тордашлар “яхши гәп қилған болса нимә бопту, партийә мәнпәәти һәммидин үстүн туридиған йәрдә яхши сөз немә өзгәртәләйтти”дегүчиләрму вә болди әмди рәһбәрму алмишипму болди, қуруқ гәпни қоюп, алди билән интернетни ечивәтсун қени, дегүчиләрму болған.

Ши җинпиңниң қандақ бир сиясий түзүм йүргүзидиғанлиқи мәсилисидә болса, көз қарашлар асасән бирдәк. Көзәткүчиләр ши җинпиңниң иқтисадий сиясәттә илгирикидин көпрәк ислаһат елип бериши мумкинликини, әмма сиясий ислаһат елип баралмайдиғанлиқини билдүрмәктә. Чүнки уларниң қаришичә, компартийиниң ички қисмида қанчилик бөлүнүш вә күрәшләр болушидин қәтийнәзәр,хитай рәһбәрлири демократийигә қарши турушқа кәлгәндә дәрһал бирлишип, һәйран қалғудәк дәриҗидә тил бериктүрүп кәлгән. Шуңа ши җинпиңға қарши турғучилар ички қисимда болсиму, әмма улар һәммиси демократийигә қарши турушта бирликкә келәләйдикән.

Йәнә бәзи мулаһизичиләр болса, ши җинпиң дәвридә хитай рәһбәрләрдики чирикликниң техиму ешип кетиши мумкинликини билдүргән. Чүнки уларниң қаришичә, ши җинпиңниң чәксиз һоқуқи униңға қарши гуруһтикиләрни нормал болмиған вастиләр арқилиқ юқириға өрләшкә мәҗбурлап, йолсузлуқниң ешишини кәлтүрүп чиқиридикән.

Вал стрит журнилида елан қилинған йәнә бир мулаһизидә сиясий ислаһатниң болидиған - болмайдиғанлиқиға берилгән җаваб өзгичә болуп, униңда бу талаш - тартиш “хитайға өзгириш һаман йетип келиду. Йәни қачан хитай сабиқ совет иттипақиға охшаш иқтисадта вә сиясәттә чиқмас бир йолға кирип қалғанда вә бейҗиң өзиниң горбачефини тапқанда” дәп хуласә қилинған.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.