Xitay buningdin burun 'shinjangni tereqqi qildurush' dégenni yolgha qoymighanmidi?

Xitayning béyjingda achqan 'merkizi komitét shinjang yighini' dégen yighin tügidi. Xu jintaw bu yighinda qilghan sözide 'shinjangni tereqqi qildurush' dégenni qaytidin kötürüp chiqti. Emma Uyghur' dégen sözni tilgha élipmu qoymidi. Erkin asiya radi'osining obzorchisi chén pokung ependi bu heqte obzor élan qildi.
Muxbirimiz weli
2010-05-20
Élxet
Pikir
Share
Print
Uyghur aptonom rayoni partkomining sabiq sékrétari wang léchüen.
Uyghur aptonom rayoni partkomining sabiq sékrétari wang léchüen.
AFP Photo

-- Xitayning 'merkizi komitét shinjang xizmet yighini' dégen yighin échilip boldi. Bu, xitay hökümitining 1‏ - ayda 'tibet xizmet yighini' achqandin buyan az sanliq milletler rayonigha qarita yene bir chong heriket qollan'ghanliqi, ‏‏ - dep obzorini bashlaydu erkin asiya radi'osining obzorchisi chén pokung 'jungnenxeyning shinjangni idare qilish üchün qeghez pul tedbiri qollinishtin özge amali qalmidi' dégen obzorida.

Xu jintaw kona siyasetni yéngi dep kötürüp chiqti

Aptorning bayan qilishiche, eger tibette 2008‏ -yil 14‏ - mart weqesi yüz bermigen bolsa, xitay 'tibet xizmet yighini'ni achmighan bolatti. Eger ürümchide 2009‏ - yil 5 ‏ - iyul weqesi yüz bermigen bolsa, xitay bu qétimqi 'shinjang xizmet yighini'dégenni achmighan bolatti. Xu jintaw bu yighinda 'shinjangni tereqqi qildurush' dégen kona siyasetni yéngi siyaset dep kötürüp chiqti.

Xewer arxiplirigha qarighanda, chén pokung ependi xunen uniwérsitétini püttürgen, amérikidiki kolumbiye uniwérsitétining igilik bashqurush kespide magistérliq unwani alghan. U 'xitayning iqtisadi - tuman qaplighan awatliq', 'shangxey guruhining 30 yili', 'xitayning bazar igiliki dégini chong qimarxana', 'jungnenxeyche qara ilim' qatarliq eserliri bilen tonulghan erbab.

Xitay shinjangda we tibette zorawanliq tedbirlirining hemmini qollinip boldi, héchqaysi aqmidi

-- Bultur ürümchi weqesi' yüz bergen haman,‏ - dep obzorini dawamlashturidu aptor, - bu rayonda meyli Uyghur bolsun yaki xitay bolsun yaki bashqa millet bolsun, hemmisi kommunist xitay menpe'etdarlar guruhinila yölesh üchün shinjanggha sékrétar qilip belgiligen wang léchüenni eyiblidi, uning texttin chüshürülishini telep qildi. Emma wang léchu'en hazirmu merkezdiki menpe'etdarlar guruhi bilen 'bir kémidiki oghrilar' bolghanliqi we ularning menpe'etlirige tesir yetküzmigenliki üchün, xitay merkizi komitéti bu yil 4 ‏ - aygha kelgende andin bir 'drama oynap', uni xelqning telipi boyiche 'wezipidin qaldurmighan', belki merkezning özining orunlashturushi' boyiche 'yötkigen' boldi.

Xitay shinjangda we tibette zorawanliq ( qattiq tedbir) lerning hemmini qollinip boldi. Héchqaysi aqmidi. Emdi bashqiche yumshaq tedbir (iqtisadiy tedbir) qollinishtin özge amali qalmidi. Xitay yillardin buyan 'chong échish', 'chong tereqqi qildurush' dégen nam bilen Uyghurlargha qarita ochuq -ashkara milliy kemsitish siyasitini yolgha qoydi. Yuqiridin töwen'giche hemmila jayda birinchi bashliqni xitaydin teyinlep, Uyghur, tibetlerni ikkinchi yaki üchinchi qol bashliq qildi. Aldi bilen xitaylarni bay qilip', Uyghur, tibetlerni namrat qaldurup, ularning dinini we medeniyitini üzül -késil yoqitishqa kirishti.

Yuqiridiki we töwendiki xiyanetchilerning birdek 'hujum' gha ötüshige shara'it hazirlidi

Aptorning bayan qilishiche, yillardin buyan bundaq siyasetler arqiliq xiyanetchilerge (menpe'etdar guruhlargha) purset yaritip bérip kéliwatqan xitay merkizi komitéti, bu qétim yene 'chong tereqqi qildurush', 'nishanliq yardem bérish' dégen kona siyasetni yéngi siyaset dep kötürüp chiqish arqiliq, yuqiridiki we töwendiki xiyanetchilerning birdek 'hujumgha ötüshige shara'it hazirlidi.

Wijdan, exlaq, pezilet dégen nerse qalmighan kommunist xitayda hazir peqet 'qeghez pulla qaldi

Kommunist xitay hökümitining Uyghurlargha, tibetlerge qarita azadliq', ittipaqliq dégendek héle - mikirliri qalmidi, wehime sélip baqti, qanliq basturupmu baqti, héchqaysisi ünüm bermidi. Xitaylarda 'namratliship qeghez puldin özge héchnémisi qalmaptu' deydighan bir oxshitish bar. Shuninggha oxshash, wijdan, exlaq, pezilet dégen nerse qalmighan kommunist xitayda hazir peqet 'qeghez pulla qaldi.

Xitay emdi döletning bölünüp kétishini keltürüp chiqiridu

Aptorning bayan qilishiche, kommunist xitay hazir qeghez pul bilen Uyghurlarning we tibetlerning méngisini yuyup, ularning diniy étiqadi we medeniyet en'enilirini özgerteleydighanliqigha ishense kérek. Gerche, hazir xitaylargha qarita 'hemme mesilini pul bilen hel qilish' tedbirini qollansa az - tola aqqan bilen, bu, Uyghurlarda, tibetlerde éqishi natayin.

Chünki Uyghurlar, tibetler peqet özlirining diniy étiqad we medeniyet en'enilirige warisliq qilghandila, andin özlirining mewjutluqini saqlap qalalaydighanliqigha qet'iy ishinidu. Buni jungnenxey bilmeydu emes. Eger kommunist xitay Uyghurlargha qaratqan qanliq zorawanliq siyasitini emdi 'qeghez puli' bilen yumshaq élip barimen dése, haman döletning parchilinip kétishini keltürüp chiqiridu.

Yuqiridiki awaz ulinishidin, bu heqtiki melumatimizning tepsilatini anglaysiler.

Toluq bet