Xitayning afriqida menpe'etke érishish üchün töligen bedelliri barghanche éghirlashmaqta


2007-04-25
Share

Ethiopia-oil-200.jpg
Xitayning nefit-gas qedirish shirkiti, partizanlar teripidin, 2007 – yili 26 –april hujumgha uchrighan. AFP PHOTO/SIMON MAINA / April 26, 2007

Seyshenbe küni éfi'opiyege jaylashqan xitay bashqurushidiki bir néfitlik quralliq qozghilangchilarning hujumigha uchrap 70 tin artuq adem ölgen bolup, xewerlerge qarighanda bu xitayning afriqidiki bayliqlargha érishish yolida töligen siyasi we bashqa bedellirining tipik misali iken.

Weqe tepsilatliri

Xitayning éfi'opiyede turushluq elchixanisi mezkür hujumda 9 xitay puqrasining ölgenlikini delilligen.

Seyshenbe küni qozghilangchilarning hujumida 65 éfi'opiyelik we 9 xitay ishchi ölgen bolup, bu hujumning meqsiti bolsa yéqinqi yillardin béri üzlüksiz yüz bérip turuwatqan xitayning afriqidiki shirketlirige zerbe bérish heriketliri ichidiki eng échinishliq biri iken.

Éfi'opiyening sherqi qismidiki ogden rayonigha jaylashqan mezkur néfitlik xitayning chong néfit shirketliridin bolghan xitay néfit-ximiye sana'iti shirkitining igidarchiliqida bolup, bu néfitlikke qilin'ghan hujumda yette xitay ishchi görüge élin'ghan. Bu hujumni somalining milly musteqilliqi üchün küresh qiliwatqan " ogden milliy azadliq fronti " üstige alidighanliqini bildürdi.

Qozghilangchilarning bayanatida "biz herqandaq chet'el néfit shirketlirining éfi'opiye hökümiti bilen néfit toxtami tüzmeslikini telep qilimiz" déyilgen.

Xitay hökümiti mezkur weqeni eyibligen we éfi'opiye hökümitidin éfi'opiyediki xitay ishchilirining bixeterlikige kapaletlik qilishini telep qilghan. Emma közetküchilerning qarishiche, xitayning afriqidin aldighan menpe'etliri köpeygensiri, bu xil weqe-hadisilerdin saqlanmaq intayin qiyin iken.

Xeliq'ara ning inkasliri

Amérikidiki xususiy jasusluq guruppisi stratforning bu weqedin kéyin bergen doklatida, bu weqening xitayni afriqidiki mewjutluqi we bixeterliki üstide qayta oylinishqa mejburlaydighanliqi tilgha ilin'ghan.

Derweqe, afriqa qit'esidiki herqaysi döletlerde meshghulat élip bériwatqan xitay ishchilirining tutqun qilinish weqeliri yéqindin béri köp körülüshke bashlighan bolup, bu yil marttimu 2 neper xitay néfit ishchisi nigériyediki néfitliktin tutqun qilin'ghan hemde hazirghiche iz-dériki bolmighan idi.

Emma nigériyediki bu néfitliktin mu shu yili yanwarda tutqun qilin'ghan 9 xitay ishchi we 5 télégraf xadimi melum waqit ötkendin kéyin qoyup bérilgen. Uningdin bashqa, bu yil yanwarda kéniyediki tashyol qurulushida ishlewatqan bir xitay injénéri öltürülgen idi.

Weqening sewepliri

Fransiye agéntliqi 25 ‏-april bergen xewerde ashkarilinishiche, éfi'opiyede yüz bergen mezkur zorawanliq, xitayning afriqa ellirining yer'asti bayliqlirigha érishish üchün, bu ellerde yüz bériwatqan kishilik hoquq depsendichiliki we ichkiy toqunushlargha pisent qilmay afriqa ellirige üzlüksiz yaxshichaq bolup kelgenlikige qaritilghan iken.

Lékin xitay hökümiti özide undaq xahishlarning mewjut emeslikide ching turup kelgen. Xitayning bash siyasiy meslihetchisi jya chinglin kéniyediki ziyariti jeryanida xitayning afriqida élip bériwatqan pa'aliyetlirining burunqi gherb mustemlikichiliriningkige sélishturghanda nechche hesse yaxshi ikenlikini körsetken.

Shinxu'a axbarat agéntliqi bergen xewerlerge qarighanda, afriqining iqtisadi yüksilishining 20 pirsenti xitay bilen bolghan soda alaqisidiki janlinishtin kelgen iken.

Lékin, chet'ellerdiki tenqidchiler buninggha qoshulmaydighanliqini bildürgen. Ular xitayning sudan qatarliq döletlerge yardem qilishi darfurda yüz bergen zorawanliqqa wasitiliq rewishte yantayaq boldi dep qarap xitay qatarliq döletlerni eyiblep kelgen idi.

Embassy jurnilining tor bétide 25 ‏- april bérilgen bu heqtiki analizda qeyt qilinishiche, sudan hökümiti yilliq kirimining 70 pirsentini herbiy hazirliqlarni kéngeytish üchün ishlitidighan bolup, xitay sudanning asasliq qoral-yaraq teminligüchisi iken. Amérika tashqi ishlar ministirliqi xitay bilen sudanning köp qirliq munasiwetke ige ikenlikini bildürdi.

Amérika tashqi ishlar ministirliqi darfurda yuz bergen qirghinchiliq we krizislarni hel qilishta xitayning sudan bilen bolghan diplomatiye munasiwetliridin paydilinish kéreklikini körsetti.

Sudan hökümitining herket qilmishlirini özgertishke qayil qilishta xitay muhim tereplerning biri, hemmimizge melum bolghinidek, xitay hökümiti sudanning asasi mu'essese we néfit qurulushigha köp meblegh salghan. Yéqinda xitay sudan hökümitige qarita özining naraziliqini ipadilidi. Bu xitayning burunqi pozitsiyide özgirish bolghanliqini bildüridu.

Xitayning sudan hökümitini qollap kéliwatqanliqi seweblik, amérikiliq sen'etkar: birleshken döletler teshkilati xelq'araliq balilar fondi jem'iyti elchisi mi'a farrw ötken ayda, xitayda kéler yili ötküzilidighan olimpik yighinini " qirghinchiliq olimpiki" dep atighan.

Uning bayanati xitayning afriqa xartomidiki dölet sudanni qollap kéliwatqanliqigha qarshi élip bérilghan insan heqliri pa'aliyitide éytilghan eng zerdilik söz bolup, u sudanni gherbiy darfurda yüz bergen qirghinchiliqqa yol qoydi dep eyibligen idi. (Jüme)

Pikirler (0)

Barliq pikir - bayanlarni körüsh.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet