'Хитай, америка вә һиндистанға қарши һәрбий база издәватиду' намлиқ мақала тоғрисида

2010 ‏- Йили 2 ‏- айниң 11 ‏- күни пакистанда чиқидиған хәбрәйин гезитиниң тор бетидә 'хитай, америка вә һиндистанға қарши һәрби база издәватиду' намлиқ бир мақалә елан қилинди. Бу мақалини пакистанлиқ фәрух догер исимлик язғучи язған.
Мухбиримиз арслан
2010-02-11
Share
Xitay-Hindistan-sohbiti-305.jpg Һиндистан баш министири манмоһан синғ вә хитай муавин ташқи ишлар министири дай биңго 2007 - йили 20 - априлдики сөһбәттә.
AFP Photo

Мақалә мундақ башланған, америкиниң бесим қилиши билән һиндистан пакистан билән дөләт бихәтәрлик һәққидә келишим қилиш үчүн пакистанға тәклип сунди. Көзәткүчиләрниң билдүрүшичә, һазирқи вәзийәттә, америка афғанистанда талибан билән музакирә қилишқа сигнал бәрди. Пакистан билән һиндистан сүркилиши нөвәттә америкиниң мәнпәәти үчүн зиянлиқ, америка пакситан армийисиниң башқа бир мәсилә үчүн һәрикәт қилишниң орниға, диққәт мәркизини террорлуққа қарши елип бериливатқан урушқа тартишни арзу қилиду. У йәрдә йәнә хитай тәрәптинму һиндистанни тәһдит һес қилмақта. Бу вәзийәт америка үчүнму әндишә қилидиған бир мәсилә, америкиниң пат йеқинда иран вә хитайға қарши уруш мәйданға чиққанда һиндистан америкиниң истиратегийилик һәмкарлишидиған ортақчиси болидиғанлиқи һәммигә аян.

Мақалидә йәнә мундақ дейилгән, пакистан америкидин қорқиватқан болсиму, иран вә хитайға қарши елип берилидиған һечқандақ урушни қоллимайду. Буни америка тәрәпму яхши билиду, шуниң үчүн америка һиндистан билән достлуқ мунасивәтлирини қоюқлаштурушқа башлиди. Һиндистанму хитайға қарши чоң бир уруш тәйярлиқи қиливатиду, бу вәзийәттә пакистан тәрәптин бу ишқа арилишиш еһтималлиқиниң алдини елиш үчүн, америкиниң тәлипигә бинаән пакистан билән һиндистан оттурисида музакирилишиш қобул қилинди. Бу йәрдә йәнә, икки дөләт оттурисидики кәшмир вә су мәсилилири һәққидә музакирә қилинмастин, пәқәт икки дөләт оттурисида сода ‏- тиҗарәтни яхшилаш, икки дөләт уруш қилмаслиқ һәққидә келишим қилишқа мәҗбурланмақта. Бу келишимниң асаси мәқсити, һиндистан хитайға қарши уруш қилиш вәзийити шәкилләнгәндә, пакистан билән тутишидиған чегрисиниң бихәтәрликини қоғдаш икән.

Мақалидә йәнә хитайниң һиндистандин әндишә қиливатқанлиқини тәкитләп мундақ йезилған: һиндистанниң афғанистан ишлириға арилишишиниң күчийиватқанлиқини, афғанистанда әлчихана вә консулхана ечишни баһанә қилип һәрбий база қурушлири вә әскәр тәрбийиләш мәркәзлири ечишидин хитай қаттиқ әндишә қиливатқанлиқини ипадилиди. Шуниң үчүн хитай, пакистан қатарлиқ җәнубий вә оттура асия дөләтлиридә һәрбий база қурушни қарар қилди. Хитай оттура шәрқ әрәб деңиз тәвәлики вә бенгал араллирида һәрбий база қуруш үчүн дипломатийә хизмәтлирини башливәтти. Хитай бу арқилиқ америка вә һиндистан қатарлиқ һәр қандақ бир күчниң һуҗумиға дүч кәлгәндә, қоруқлуқ, деңиз вә һавадин мудапиәлинишни мәқсәт қилидикән.

Мақалиниң ахирида мундақ дейилгән: әгәр америка хитайниң йолини тосушқа урунса, хитай, америкиниң иранға қарши йүргүзмәкчи болған имбаргү җазасиға қарши чиқип, хитай пүткүл дуняда, америка мәнпәәтлиригә қарши чиқип риқабәт қилалайдиғанлиқиниң сигналини бәрди. Америка әмәлдарлири, пакистан һөкүмитигә мәхпий һалда, хитайниң пакистанда һәрбий база қурушқа рухсәт қилмаслиқини билдүрди, әмма пакистан буниңға ениқ җаваб бәрмиди. Хитайниң қарши чиқиши билән америка иранға қарши һәрикәт қилишта бәзи мәсилиләргә дүч келиватиду, америка хитай билән бивастә уруш қилишниң орниға, һиндистанни қоллинишқа тәйярлиқ қилип болди вә һиндистанни йеңи, заманивий қораллар билән қоралландуруватиду, һиндистанни мустәһкәм вә күчлүк қилиш үчүн америка, һиндистан билән пакистанниң оттурисидики кәшмир вә су мәсилилирини һәл қилишни һазирчә кечиктурушни пакистанға тәкитлиди.

Биз бу һәқтә пикир - қарашлирини елиш үчүн, түркийидики истратегийилик чүшәнчә институти мутәхәссиси доктор әркин әкрәм вә шәрқий түркистан маарип вә һәмкарлиқ җәмийитиниң рәиси һидайәтуллаһ әпәндиләр билән сөһбәт елип бардуқ.

Юқиридики аваз улинишидин, бу һәқтики сөһбитимизниң тәпсилатини аңлайсиләр.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт