Xitay 2007- yilliq pakliq derijisi bahalishida nachar bahagha érishti


2007-09-27
Share

26- Séntebir charshenbe küni, bash shtabi gérmaniyining bérlin shehirige jaylashqan chiriklikke qarishi turush teshkilati- xelq'ara süzüklük teshkilati, 2007- yilliq tekshürüsh doklatini élan qilip, dunyadiki eng chiriki döletlerni retke tizdi.

Doklat netijisige qarighanda, xitay érishken omumi nomur bek töwen bolup, 180 dölet ichide 72 -orun'gha tizilghan. Tehlilchilerning qarishiche, chiriklik xitayda künsayin éghirlishiwatqan bay-kembeghellik arisidiki perqni téximu kéngeytip, netijide xitay jem'iyitide ijtima'iy we siyasiy dawalghush peyda qilidiken.

Bu bahalash tüzümide pakliqning yuqiri derijisi nomur 10, eng töwen derijisi 0 nomur qilip belgilen'gen bolup, bularning ichide xitay 3.5 Nomurgha ériship, hindistan, méksika, marakesh qatarliq döletler bilen bir orun'gha tizilghan.

Bahalash doklatida körsitishiche, asiya elliride chiriklik yenila éghir bolup, bu nöwet bahalan'ghan 32 asiya dölitining 22si bahalashta 5 tin töwen nomur alghan döletler katégoriyisige kirgüzülgen bolup, bularning ichide ottura asiya elliridin türkmenistan, tajikistan qatarliqlarmu bar.

Chériklik, shu döletlerdiki bayliq menbelirining éqip kétishini keltürüp chiqarmaqta

Xelq'ara süzüklük teshkilatining re'isi rabirning amérika awazi radi'osida éytqanlirigha qarighanda, chiriklik tereqqiyatni ilgiri sürüshke tosalghu bolidiken. Uning qarishiche, bu yil bezi tereqqiy qiliwatqan döletler chiriklikning aldini élishta zor tirishchanliq körsetken bolsimu, emma chériklik mezkur döletlerdiki bayliq menbelirining éqip kétishini keltürüp chiqarmaqta iken.

Xitay her yili chiriklikke qarshi turush teshkilatining yilliq bahalishida izchil töwen nomur élip kéliwatqan bolup, 2006- yilimu 3.3 Nomurgha érishken idi.

Siyasiy tehlilchi asiya we xitay ilmiy tetqiqatchisi, türkiyidiki haji töpe uniwérsitétining proféssori, erkin ekremning qarishiche, chiriklik xitayda bir xil siyasiy en'ene bolup, yéqinqi yillardin béri xitayda meydan'gha kelgen iqtisadi islahatqa yandash halda siyasiy tüzülme islahati élip bérilmighanliqtin, xitaydiki chériklik téximu éghirlashqan iken.

Lyu shawju: xitaydiki chiriklik mesilisi, dölet tüzülmisining mahiyetlik alahidiliki

Xitay siyasiy tehlilchi ly shawjuning amérika awazi radi'osida xitaydiki chiriklik toghrisida éytqanlirigha qarighanda, xitaydiki chiriklik mesilisi dölet tüzülmisining mahiyetlik alahidiliki bolup, byurokratliqtin kélip chiqqan iken.

Lyu shawjuning éytqanlirigha qarighanda yene, chiriklik bashqa döletlerde dölet tüzülmisidiki ikkilemchi orunda tursa, xitayda asasliq orunda turidiken.

Erkin ekrem: chiriklik xitay hakimiyitige zor tehdit élip kélidu

Erkin ekrem bu heqte toxtilip, gherb elliride iqtisadi islahat bilen siyasiy tüzülme islahatining birlikte élip bérilidighanliqini, iqtisadning yüksilishige egiship shuninggha mas halda shu dölettiki iqtisadi tüzülmiler we tereqqiyatni közitip we nazaret qilip turidighan organlarning tesis qilinidighanliqini, emma xitayda bolsa barliq siyasiy tüzülme qanun yürgüzüsh organlirining xitaydiki hakimiyet béshidiki partiye, xitay kompartiyisining qolida ikenlikini, mana bu xil ehwalning chiriklikning xitayda ewj élip kétishidiki asasiy seweblerning biri ikenlikini otturigha qoydi.

Erkin ekremning qarishiche yene, iqtisadi yüksiliwatqan, emma siyasiy tüzülmiside munasip özgertish élip bérilip chiriklikning aldi élinmighan döletlerning, qarimaqqa yükselgen we qudretlik körün'gendek qilsimu, emeliyette ichidin porliship ketken yaghachqa oxshaydighanliqini körsetti.

U yene, xitaydiki iqtisadi tereqqiyatidin peqet nechche on pirsent adem menpe'et éliwatqan bolup, bu xil ehwal xitayda künsayin éghirlishiwatqan bay ‏- kembeghellik arisidiki perqni yenimu ilgiriligen halda chongaytip kelgüside xitayda téximu éghir ijtima'iy mesililerni keltürüp chiqiridighanliqini hemde xitay kompartiyisining hakimiyitige zor tehdit élip kélidighanliqinimu qoshumche qildi. (Jüme)

Pikirler (0)

Barliq pikir - bayanlarni körüsh.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet