Xitayning démokratiyilishish mumkinchiliki we Uyghur mesilisi (3)


2008.01.04

" Inqilabqa qétilish aldi bilen heqqaniyetchilik mesilisi, andin eqil we jasaret mesilisi. Bir millet ezalirining hemmisidin bu xil süpetni kütüsh toghra emes. Shunga inqilab üchün, xelqning omumyüzlük oyghinishini kütüsh, ishni mumkinsizleshtürüshtin bashqa nerse emes. Biz jem'iyetning pütün ezalirini emes, peqet jem'iyetning nazuk we aktip qatlimini oyghitip heriketke keltürsekla tarixning éqishini özgerteleymiz."

" 4 ‏- Iyun rohiy yoqalmidi"

Yuqirida déyilgenler" xitayni démokratiyileshtürüshning konkrét yolliri" namliq maqalining axirqi qismida otturigha qoyulghan pikirlerdin bir parchidur. Aptor, siyasiy özgirish bilen herbiy özgirishni xitayning démokratiyige ötüshide az nisbette ümid kütüshke bolidighan ikki yol dep körsetkendin kéyin, asasliq yol ammiwiy dep körsitidu. Aptor, omumi xelqning hésdashliqini qolgha keltürüsh we jem'iyetning sezgür qatlimi bolghan ishchi-xizmetchiler we oqughuchilarni heriketke keltürüsh ammiwiy heriket teshkilleshning ghayisi bolushi kérek dep tekitleydu.

1989 ‏- Yilidiki 4 ‏- iyun oqughuchilar herikiti, xitay tarixida shinxey inqilabigha oxshash oxshashla büyük heriket. Bu heriketke qatnashqanlar basturulghan bolsimu, bu heriketni qozghighan ang, irade we roh yoqalghini yoq. Ikkinchi qétim yüz bergüsi yene bir 4 ‏-iyul herikitige, bügünki kommunist hakimiyet berdashliq bérelmeydu. Bu pikirni ilgiri sürgen aptor, " zorawanliq yolini asas qilsaq, kommunistlardin perqimiz qalmaydu, shunga ammiwiy qarshiliq ténchliq sheklini asas qilishi kérek" dep körsitidu we ammiwiy heriketning bir qatar ténchliq shekillirini körsitip ötkendin kéyin, zörür tépilghanda, zorluq yolining chetke qéqilmasliqi kéreklikini yene bir eskertidu.

Muhemmed toxti: "perqimiz musteqilliq telipi"

Melum bolghinidek, xitay millitining ghayisi xitayda démokratik hakimiyetni tiklesh, Uyghurlarning ghayisi bolsa, öz zéminida milliy hakimiyetni tiklesh. Bir-biridin tamamen perqliq bu ikki ghayige yétishning yolliri oxshashmu? bu heqte dunya Uyghur qurultiyining mu'awin re'isi muhemmed toxti ependi mundaq deydu: "oxshash nuqtimiz oxshash bir dewrde yashawatimiz we kommunist hakimiyetning zulmigha uchrawatimiz. Perqliq nuqtimiz ular démokratiye telep qiliwatidu, biz musteqilliq telep qiliwatimiz."

Muhemmed toxti ependi yene, dunya Uyghur qurultiyi teshebbus qiliwatqan tinchliq yolining chet'eldiki Uyghur teshkilatliri üchün éytiliwatqanliqini, weten ichidiki xelqning öz imkani da'iriside qandaq mumkinchilik bolsa shundaq qarshiliq körsitish hoqoqigha ige ikenlikini, dunya Uyghur qurultiyining weten ichidiki xelqqe küresh yoli belgilep bérish imkanigha ige emes ikenlikini, chünki, Uyghur xelqining nöwette xitay teripidin bashquruluwatqanliqini alahide eskertip ötti.

Muhemmed toxti: "shéhid a'ililirige ige chiqish ténchliq sheklidiki inqilabning bir qismi"

Muhemmet toxti ependi, weten ichide mumkin bolghan tinchliq sheklidiki qarshiliq herikiti süpitide ita'etsizlikni körsetti, uning qarishiche, öz medeniyitini qoghdash, xitayning mejburlimighan bayram - murasimliridin özini qachurush, xitaydin özini her jehettin perqliq tutush, öz ewladlirigha milliy kimlik we milliy tarixni chüshendürüp terbiyileshnimu milliy inqilabning bir qismi hetta hel qilghuch qarshiliqlar üchün zörür shert dep körsetti.

Aldinqi programmimizda déginimizdek, chet'eldiki Uyghur teshkilatliri arisidiki perq, ghaye we nishandiki perq emes, yol we shekildiki perqtur. (Shöhret hoshur)

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.