Xitay - gérmaniye munasiwetlirining altun dewri axirlashti


2007-11-20
Share

An'géla mérkél xanim gérmaniyining bash ministirliqigha saylan'ghan bir qanche yildin buyan, insan heqliri mesiliside xitay dölitini izchil eyiblep kelgen bolsimu, ikki dölet otturisidiki munasiwet bügünkidek yamanliship ketmigen idi. Gérmaniyide neshrdin chiqidighan " dunya géziti" ning 16 - noyabirdiki sanida élan qilin'ghan "xitayning asiyache nazlinishi" namliq xewirige asaslan'ghanda, yillardin buyan iqtisadi we déplomatiye jehette muhim hemkarliqqa ige bolup kelgen xitay - gérmaniye arisida emdi resmiy soghuq munasiwet shekillen'gen. Bu soghuq munasiwetning shekillinishige, séntebirning axirliri gérmaniye bash ministiri an'géla mérkél xanimning gérmaniye ministirlar mehkimiside tibetliklerning rohaniy dahisi dalay lamani qobul qilishi asasiy seweblerning biri bolghan.

"Xitayning asiyache nazlinishi"

Gérmaniye siyasetchilirining qarishiche, xitay terep buninggha qarita eyni chaghda jawab yüzisidin gérmaniyige naraziliq bildürüsh bilenla cheklinip qalmay, yéqindin buyan gérmaniye dölet rehberlirige qarita soghuq mu'amilisini her xil shekillerde ipadileshke bashlighan.

"Xitayning asiyache nazlinishi"namliq xewerge asaslan'ghanda, gérmaniye maliye ministiri pe'er ste'inbrükk ependining bu yil 12 - ayda xitayda ziyarette bolushi pütüshüp qoyulghan bolsimu, xitayning yéngi maliye ministiri shi'é shürén bahane körsitip, gérmaniye maliye ministiri bilen dégen qerelde körüshüshtin özini qachurghan.

Bundin ilgiri xitay terep gérmaniyide chaqirilghan asiya döletlirining bir qétimliq yighinigha qatnishishni ret qilghan. Gérmaniye bash ministirining parizhda muxbirlargha bildürishiche, bu qétim xitayda ziyarette bolmaqchi bolghan gérmaniyining maliye ministiri pe'er ste'inbrükk ependi bolsa, ilgiri insan heqliri mesiliside xitayni eyibligen iken. Uning bu qétim xitayda élip baridighan ziyaritining tosalghugha uchrishi, gérmaniye metbu'atlirida qiziq témilarning biri süpitide munazire qozghighan.

Xitayning qayturma hujumi

Siyasiy analizchilar, gérmaniye bash ministirining dalay lamani qobul qilishi, xitayning tibet siyasitining yawrupada meghlup bolghanliqini körsitidu, dégen yekünni chiqirishqan idi. Aldinqi hepte gérmaniye hökümiti élan qilghan " gérmaniyining yéngi asiya istiratégiyisi"ning xitaygha munasiwetlik qismida, gérmaniye hökümitining xitay bilen ariliq saqlap mu'amile qilidighanliqi eskertilgen. Gerche qanchilik derijide we qaysi sahede ariliq saqlaydighanliqi éniq izahlanmighan bolsimu, mérkél xanimning dalay lamani qobul qilip aridin ikki ay ötmeyla bundaq bir tashqi siyasetni belgilishi xitayning jénigha tekken.

Bundin ilgiri, gérmaniye hökümet terep we metbu'atlar xitayning gérmaniye tawarlirini teqlit qilip köchürüp yasishi, gérmaniyining téxnikilirini oghrilishi, xitay tawarlirining saxtiliqi, xitayning intérnét jasusluqi we xitaydiki kishilik hoquq depsendichiliki qatarliq köpligen sahelerde xitayni eyibleydighan her xil bayanlarni élan qilip kelgen idi. Gérmaniye terepning bu mu'amilisi emdi xitayning qayturma hujumigha seweb bolghan.

17 - Noyabir küni, " bérlinliqlar géziti" de "ste'inme'ir xitay bilen bolghan munasiwetning jiddiyliship kétishidin ensirimekte" namliq bir xewer élan qilin'ghan. Xewerde yézilishiche, gérmaniyining tashqi ishlar ministiri ste'inme'ir ependi parizhda chaqirilghan muxbirlarni kütiwélish yighinida xitay - gérmaniye munasiwetliridiki soghuqchiliq heqqide toxtilip: " biz xitay bilen obdanla tirkeshtuq, epsuski bu bir ré'alliq" dep jawab bergen. Bir qanche kün ilgiri, gérmaniyining sabiq bash ministiri shrödér ependimu ministirlar mehkimiside, an'géla mérkél xanimning dalay lamani qobul qilip, xata qilghanliqini tilgha alghan idi. Xewerde yene, xitay terepning dalay lamani bölgünchilikte eyibleydighanliqi, tibetni xitaydin ayrip chiqmaqchi bolghanliqini ilgiri süridighanliqi we tibetni xitayning bir qismi dep qaraydighanliqimu eskertilgen.

An'géla mérkél qollashqa érishmekte

Bu munasiwet bilen, bir qisim siyasetchiler an'géla mérkél hökümitining insan heqliri mesilisige ziyade éghirliq bérip, diplomatik munasiwetke sel qarawatqanliqini tilgha élishmaqta. Emma köpligen analizchilarning qarishiche, an'géla mérkél xanimning tutuwatqan yolini gérmaniye puqraliri qollaydighan bolup, xelq'aradiki insan heqliri teshkilatlirimu medhiyilimekte iken.

An'géla mérkélning amérika bilen bolghan munasiwetni xitay bilen bolghan munasiwettin üstün orun'gha qoyushi, xitaygha qarita yéngi siyaset belgilishi, xitaydiki kishilik hoquq weziyitini eyibleydighan meydanini özgertmesliki we xitayning buninggha qarita inkasliri xitay - gérmaniye munasiwetliridiki altun dewrining axirlashqanliqidin bisharet bermekte. (Ekrem)

Pikirler (0)

Barliq pikir - bayanlarni körüsh.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet