Хитайниң һәрбий заманивилаштуруш пилани асия - тинч окян районида тәһдит пәйда қиливатамду ?


2007-02-08
Share

2006 – Йили 30 өктәбир күни бир киши җухәйдики бир көргәзмиханида хитайда ясалған P12 типлиқ башқурулидиған бомбини қаримақта. Йеқинда хитай даирилириниң өзиниң бир суний һәмраһини етип чүшүрүшни, хәлқараниң диққитини қозғиди. AFP

Америка карнеги фонди җәмийити уюштурған хитайниң һәрбий заманивилишиш пилани вә униң асия - тинч окян бихәтәрликигә көрситидиған тәсири һәққидики илмий муһакимә йиғинида, америкидики хитай һәрбий мәсилиләр мутәхәссислири, болупму "америка - хитай иқтисади вә бихәтәрлик көзитиш комитети" ниң әзаси ларрий вортзел вә америка деңиз армийә анализ мәркизиниң тәтқиқатчиси фең девейлар доклат бәрди. Улар, йиғинда хитайниң һәрбий заманивилишиш пилани вә униң асия - тинч окян бихәтәрлики вә муқимлиқи шундақла америкиниң асия - тинч окян районидики мәнпәәтигә елип келидиған тәһдити тоғрисида өз көз қарашлирини баян қилип өтти.

Хитай һәрбий қисимлирининиң уруш қилиш иқтидарини күчәйтмәктә

Мутәхәссисләрниң әскәртишичә, хитай йеқинқи бир қанчә йиллардин бери һәрбий қисимларниң әмәлий уруш мәшиқини көпәйтмәктә шундақла һәрбий қисимларни йеңи типтики заманиви қораллар, асаси әслиһәләр вә йеңи һәрбий идеологийә билән қолландурушқа вә һәрбий қисимларниң чегра сиртида уруш қилиш иқтидарини зор дәриҗидә күчәйтишкә тиришмақта.

Америка дөләт мудапиә министирлиқи 2006 - йили елан қилған "чарәк мәзгиллик мудапиә доклати" да тунҗи қетим хитайни америкиниң йошурун "риқабәтчиси" дәп атиған шундақла хитай һәрбий заманивилаштуруш қурулушиниң мәхпий қанат яйдурулуватқанлиқини вә бу хитайниң келәчәктики мәқсидигә нисбәтән гуман туғдуруватқанлиқини тәкитлигән иди.

Хитайниң аләм бошлуқи вә компютер учур техникисини америка һәрбий күчлиригә зәрбә беришкә қоллиниш җәһәттики йошурун күчини, болупму хитайлар сүний һәмраһқа қарши башқурулидиған бомба синиқи елип барған әһвалда ойлишиш керәкму - йоқ ? дегән мәсилә, вашингтондики мутәхәссисләр баш қатуруватқан темиларниң биридур. Буниң сиртида хитайлар йеқинқи йиллардин бери өткүр назук һәрбий техникиларға, болупму уруш айрупилани, су асти парахоти, деңиз армийисиниң уруш қилиш әслиһәлиригә, йеңи типтики башқурулидиған бомба вә ядро әслиһәлиригә еришмәктә. Алдинқи күнки йиғинда бу һәрбий тәйярлиқлар америка үчүн неминиң бишарити ? хитайниң нишани шундақла униң йеңи һәрбий нәзирийиси вә истиратегийисини қандақ баһалаш керәк ? әгәр хитай асия - тинч окян районида америкиға тәһдит селиватқан болса яки кәлгүси 10 - 15 йил ичидә тәһдит салидиған әһвалға кәлсә, америка буниң алдини елиш үчүн немиләрни қилиш керәк ? дегән мәсилиләр талаш тартиш қилинди.

Хитайниң дегини билән әмәлийити бирдәк болмиғачқа уларниң ғәризини билиш тәс

"Америка - хитай иқтисади вә бихәтәрлик комитети" дики каррий вортзелниң әскәртишичә, америкиниң хитайниң һәрбий күчләр тәрәққиятиға диққәт қиливатқанлиқи икки дөләт арисида чоқум тоқунуш болиду, дегәнлик әмәс шундақла америкиниң хитайни қоршаш сиясити болмисиму, лекин хитай кишилик һоқуқни дәпсәндә қиливатқан бир дөләт. У, хитай һәрбий қисимлириниң әркин сайлам билән қурулған бир парламент алдида җавабкар әмәсликини шундақла хитай һәрбий нәзирийичилириниң даим өз бихәтәрлики әмәс, башқиларни бойсундуруш үстидә пикир йүргүзидиғанлиқини тәкитлиди. У, " хитай компартийисиниң даим ағизида тәкитләйдиғини билән әмәлийәттики ғәризи охшимайду. Шуңа уларниң ғәризи ениқ әмәс. Мениңчә хитайниң һәрбий заманивилишиш нишани илғар қораллар билән қоралланған, йәр шари характерлик мәнпәәтини қоғдайдиған һәрбий күчләрни тәйяр қилиш. Уларниң пилани кәлгүси 20 - 30 йил ичидә бу нишанға йетиштур" дәйду.

Америка деңиз армийә анализ мәркизидики фең девейниң әскәртишичә, хитай һәрбий заманивийлаштуруш пиланиниң нишани хитай азатлиқ армийисини қуруқлуқта уруш қилишни асас қилидиған қисимлар болуштин деңиз вә һава армийисини асас қилидиған қисимларға өзгәртиштур. У, хитай һәрбий заманивийлишиш пиланиниң асаси нишани тәйвән шундақла тәйвәнни қоғдаватқан америкиға қаритилған, лекин японийә билән һиндистан хитайниң нишанидики 2 - вә 3 - дөләтләр, дәп көрсәтти. Фең девей, хитайниң пүтүн күчини һәрбий қисимларниң тәрәқиятиға қаратқанлиқини, лекин америкиниң буниңға қарап турмайдиғанлиқини вә қарап турмаслиқи керәкликини билдүрди. Униң әскәртишичә, америка билән хитай орунсиз һәрбий тоқунуш йүз беришниң алдини елиш керәк. У, " мениңчә биз хитай билән йәршари характерлик һәрбий һазирлиқлар риқабитиниң босуғисида әмәс. Америка билән хитайниң чоқум бир - бири билән дүшмәнлишиш керәклики бекитиветилгән әмәс. Әгәр ишлар тосалғусиз йүрүшсә, хитай кәлгүси 10 йил ичидә шәрқий асияда америкидин қалса 2 - чоң һәрбий дөләткә айлиниши мумкин. Америка һәрбий қисимлирини чоқум үзлүксиз заманивийлаштуруши, хитай билән һәрбий күчләр пәрқини чоңайтиши керәк "дәйду.

Карнигий фонди җәмийити уюштурған хитай һәққидики илмий муһакимә йиғининиң 2 - басқучида хитай кишилик һоқуқ мәсилиси вә америкиниң буниңға мунасивәтлик сиясәтлири музакирә қилиниду. (Әркин)

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт