Xitayning herbiy zamaniwilashturush pilani asiya - tinch okyan rayonida tehdit peyda qiliwatamdu ?


2007-02-08
Share

2006 – Yili 30 öktebir küni bir kishi juxeydiki bir körgezmixanida xitayda yasalghan P12 tipliq bashqurulidighan bombini qarimaqta. Yéqinda xitay da'irilirining özining bir sun'iy hemrahini étip chüshürüshni, xelq'araning diqqitini qozghidi. AFP

Amérika karnégi fondi jem'iyiti uyushturghan xitayning herbiy zamaniwilishish pilani we uning asiya - tinch okyan bixeterlikige körsitidighan tesiri heqqidiki ilmiy muhakime yighinida, amérikidiki xitay herbiy mesililer mutexessisliri, bolupmu "amérika - xitay iqtisadi we bixeterlik közitish komitéti" ning ezasi larriy wortzél we amérika déngiz armiye analiz merkizining tetqiqatchisi féng déwéylar doklat berdi. Ular, yighinda xitayning herbiy zamaniwilishish pilani we uning asiya - tinch okyan bixeterliki we muqimliqi shundaqla amérikining asiya - tinch okyan rayonidiki menpe'etige élip kélidighan tehditi toghrisida öz köz qarashlirini bayan qilip ötti.

Xitay herbiy qisimlirinining urush qilish iqtidarini kücheytmekte

Mutexessislerning eskertishiche, xitay yéqinqi bir qanche yillardin béri herbiy qisimlarning emeliy urush meshiqini köpeytmekte shundaqla herbiy qisimlarni yéngi tiptiki zamaniwi qorallar, asasi esliheler we yéngi herbiy idé'ologiye bilen qollandurushqa we herbiy qisimlarning chégra sirtida urush qilish iqtidarini zor derijide kücheytishke tirishmaqta.

Amérika dölet mudapi'e ministirliqi 2006 - yili élan qilghan "charek mezgillik mudapi'e doklati" da tunji qétim xitayni amérikining yoshurun "riqabetchisi" dep atighan shundaqla xitay herbiy zamaniwilashturush qurulushining mexpiy qanat yayduruluwatqanliqini we bu xitayning kélechektiki meqsidige nisbeten guman tughduruwatqanliqini tekitligen idi.

Xitayning alem boshluqi we kompyutér uchur téxnikisini amérika herbiy küchlirige zerbe bérishke qollinish jehettiki yoshurun küchini, bolupmu xitaylar sün'iy hemrahqa qarshi bashqurulidighan bomba siniqi élip barghan ehwalda oylishish kérekmu - yoq ? dégen mesile, washin'gtondiki mutexessisler bash qaturuwatqan témilarning biridur. Buning sirtida xitaylar yéqinqi yillardin béri ötkür nazuk herbiy téxnikilargha, bolupmu urush ayrupilani, su asti paraxoti, déngiz armiyisining urush qilish eslihelirige, yéngi tiptiki bashqurulidighan bomba we yadro eslihelirige érishmekte. Aldinqi künki yighinda bu herbiy teyyarliqlar amérika üchün némining bishariti ? xitayning nishani shundaqla uning yéngi herbiy neziriyisi we istiratégiyisini qandaq bahalash kérek ? eger xitay asiya - tinch okyan rayonida amérikigha tehdit séliwatqan bolsa yaki kelgüsi 10 - 15 yil ichide tehdit salidighan ehwalgha kelse, amérika buning aldini élish üchün némilerni qilish kérek ? dégen mesililer talash tartish qilindi.

Xitayning dégini bilen emeliyiti birdek bolmighachqa ularning gherizini bilish tes

"Amérika - xitay iqtisadi we bixeterlik komitéti" diki karriy wortzélning eskertishiche, amérikining xitayning herbiy küchler tereqqiyatigha diqqet qiliwatqanliqi ikki dölet arisida choqum toqunush bolidu, dégenlik emes shundaqla amérikining xitayni qorshash siyasiti bolmisimu, lékin xitay kishilik hoquqni depsende qiliwatqan bir dölet. U, xitay herbiy qisimlirining erkin saylam bilen qurulghan bir parlamént aldida jawabkar emeslikini shundaqla xitay herbiy neziriyichilirining da'im öz bixeterliki emes, bashqilarni boysundurush üstide pikir yürgüzidighanliqini tekitlidi. U, " xitay kompartiyisining da'im aghizida tekitleydighini bilen emeliyettiki gherizi oxshimaydu. Shunga ularning gherizi éniq emes. Méningche xitayning herbiy zamaniwilishish nishani ilghar qorallar bilen qorallan'ghan, yer shari xaraktérlik menpe'etini qoghdaydighan herbiy küchlerni teyyar qilish. Ularning pilani kelgüsi 20 - 30 yil ichide bu nishan'gha yétishtur" deydu.

Amérika déngiz armiye analiz merkizidiki féng déwéyning eskertishiche, xitay herbiy zamaniwiylashturush pilanining nishani xitay azatliq armiyisini quruqluqta urush qilishni asas qilidighan qisimlar bolushtin déngiz we hawa armiyisini asas qilidighan qisimlargha özgertishtur. U, xitay herbiy zamaniwiylishish pilanining asasi nishani teywen shundaqla teywenni qoghdawatqan amérikigha qaritilghan, lékin yaponiye bilen hindistan xitayning nishanidiki 2 - we 3 - döletler, dep körsetti. Féng déwéy, xitayning pütün küchini herbiy qisimlarning tereqiyatigha qaratqanliqini, lékin amérikining buninggha qarap turmaydighanliqini we qarap turmasliqi kéreklikini bildürdi. Uning eskertishiche, amérika bilen xitay orunsiz herbiy toqunush yüz bérishning aldini élish kérek. U, " méningche biz xitay bilen yershari xaraktérlik herbiy hazirliqlar riqabitining bosughisida emes. Amérika bilen xitayning choqum bir - biri bilen düshmenlishish kérekliki békitiwétilgen emes. Eger ishlar tosalghusiz yürüshse, xitay kelgüsi 10 yil ichide sherqiy asiyada amérikidin qalsa 2 - chong herbiy döletke aylinishi mumkin. Amérika herbiy qisimlirini choqum üzlüksiz zamaniwiylashturushi, xitay bilen herbiy küchler perqini chongaytishi kérek "deydu.

Karnigiy fondi jem'iyiti uyushturghan xitay heqqidiki ilmiy muhakime yighinining 2 - basquchida xitay kishilik hoquq mesilisi we amérikining buninggha munasiwetlik siyasetliri muzakire qilinidu. (Erkin)

Pikirler (0)

Barliq pikir - bayanlarni körüsh.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet