Америка дөләт мәҗлис әзалири: хитайниң сүний һәмраһ башқурулидиған бомба синиқиға қарши тәдбир елиш керәк


2007.03.12

Америка пайтәхти вашингтондики хәлқара вә истратегийә тәтқиқат мәркизидә өткән һәптиниң ахирлири өткүзүлгән бир муһакимә йиғинида америка кеңәш вә авам палата әзалири, хитай һәрбий даирилириниң бу йил 1 - айда орбитидики бир һава райи сүний һәмраһсини етип чүшүргәнлики америкиға берилгән бир сигнал, дәп көрсәтти вә америкиниң хитайға қарши қоллинидиған тегишлик тәдбири һәққидә тохталди.

Сүний һәмраһға қарши башқурулидиған бомба синиқи - диққәт қилишқа әрзийдиған вәқә

Америка кеңәш палатаси әдлийә комитети терроризм, пән- техника вә юрт бихәтәрлик гурупписиниң пешқәдәм мәсули җон кйел вә авам палата юрт бихәтәрлик комитетиниң пишқәдәм әзаси җейн харменларниң әскәртишичә, хитайниң 2010 - йили авиаматка ясап чиқиш еһтимали болсиму, лекин хитай - америка арисида тасадипий тоқунуш йүз берип қалса, хитай авиаматкиси өзиниң ролини һәқиқий түрдә җари қилдуралмаслиқи мумкин.

Хәлқара вә истратегийә тәтқиқат мәркизи вашингтондики истратегийә вә хәлқара мәсилиләр тәтқиқати билән шуғуллинидиған надир тәтқиқат органлириниң биридур. Җон кейл болса америка дөләт мәҗлисиниң пешқәдәм җумһурийәтчи кеңәш палата әзаси шундақла америка сияси сәһнисидә гепи өтидиған әрбапларниң биридур. Җон кейлниң йиғинда әскәртишичә, хитайниң мувәппәқийәтлик һалда сүний һәмраһға қарши башқурулидиған бомба синиқи елип барғанлиқи диққәт қилишқа әрзийдиған вәқә болуп, аләм бошлуқи бихәтәрлики америкиниң дөләт бихәтәрлики билән зич мунасивәтликтур. Чүнки америкиниң һәрбий алақә, пул - муамилә, дөләт ичидики җиддий әһвалларға инкас қайтуруш шундақла һава қатниши қатарлиқлар пүтүнләй сүний һәмраһ алақисиға таянмақта.

"Хитайниң сиясий системисидики бекинмичилик уларниң бизниң көзимизни теңишини техиму асанлаштурмақта"

Җон кейлниң әскәртишичә, америкиниң аләм бошлуқи бихәтәрлики тәһдиткә дуч келиватқанлиқи бир әмәлийәт болупла қалмай, бу тәһдит үзлүксиз күчәймәктә. У, хитайларниң сүний һәмраға қарши елип барған башқурулидиған бомба синиқини буниң бир мисали, дәп көрсәтти шундақла буни америкиға берилгән бир сигнал, дәп әскәртти. Җон кейлниң әскәртишигә қариғанда америка һәрбий күчигә тайинип, өзиниң аләм бошлуқи паалийити дәхлигә учримаслиқиға капаләтлик қилиш керәк. У, " бизниң сүний һәмраһлиримизни һуҗумға учраштин қоғдашниң әң яхши усули башқиларни қорқутуш күчимизниң болуши керәкликидур. Әгәр биз аләм бошлуқидики мәнпәәтимизни ашкара елан қилсақ шундақла мәнпәәтимизни қоғдашта қәтий икәнликимизни җакарлисақ, у һалда қорқутуш күчимиз арқилиқ башқиларниң бизгә чеқилишидин сақлиналишимиз мумкин " дәйду.

Җон кейлниң әскәртишичә, америка чоқум аләм бошлуқи мудапиә иқтидарини өстүрүши керәк. Чүнки аләм бошлуқи қораллирини тизгинләш шәртнамиси имзалаш мумкинчилики тәс, униң үстигә шәртнамә имзалиған тәрәпләрниң келишимгә риайә қилғанлиқини испатлаш мумкинчилики йоқ дийәрлик. У, "бу мәсилә һәққидә мақалә язған хитай алимлири шуни алаһидә тәкитлимәктә, йәни сүний һәмраһға қарши туруш пиланини тәрәққи қилдурғанда ташқий дуняниң көзини теңишниң зөрүрлики. Хитайниң сиясий системисидики бекинмичилик уларниң бизниң көзимизни теңишини техиму асанлаштурмақта " дәп көрсәтти.

Хитайниң әмәлийити "тинч баш көтүрүш " шуариға мас кәлмәйду

Америка, ғәрб әллири вә хитайға қошна дөләтләрни әндишигә селиватқан мәсилиләрниң бири, хитай һәрбий қурулуш тәрәққиятиниң интайин зор мәхпийәтлик астида җимҗит қанат яйдуруливатқанлиқидур. Америка вә японийә қатарлиқ дөләтләр хитайни һәрбий қурулуш тәрәққиятиниң ашкарилиқ дәриҗисини юқири көтүрүшкә үндимәктә болуп, америка муавин президенти дейк чений, хитайни униң һәрикити билән ағизидики гепи бирдәк әмәс, дәп әйиблигән. Дейк ченийниң йеқинда австиралийини зиярәт қилғанда әскәртишичә, хитайниң һәрбий қурулуш тәрәққияти вә сүний һәмраһға қарши башқурулидиған бомба синиқи униң "тинч баш көтүрүш " шуариға мас кәлмәйду. Америка кеңәш палата әзаси җон кейл истратегийә вә хәлқара тәтқиқат мәркизидики йиғинда америкини аләм бошлуқидики йошурун тәһдиткә қарши явропа иттипақи, русийә вә исраилийигә охшаш аләм бошлуқи уруш мәйданиға айланса, еғир зиян тартидиған дөләтләр билән сөһбәт өткүзүшкә чақирди.

Җейн хармен ханим, америка дөләт мәҗлиси юрт бихәтәрлик комитетидики димократлар партийисиниң калифорнийилик пишқәдәм авам палата әзаси. Җейн хармен ханимниң әскәртишичә, хитайлар йеқинда елип барған сүний һәмраһға қарши башқурулидиған бомба синиқи"еғир иғвагәрчилик" болуп, бу кишиләрдә хитайниң һәрбий мәқсиди вә һәрбий қабилийитигә қарита гуман қозғимақта. У, "хитайниң һәрбий мәхсиди вә һәрбий қабилийитини баштин өлчишимиз, андин хитайғиму қаритилмиған яки башқиларғиму қаритилмайдиған тәдбир елишимиз керәк. Чүнки русийиниңму илғар аләм бошлуқи техникиси бар. Әгәр биз мәлум мәнидики " аләм бошлуқи" мусабиқисиға киришсәк, бу, башқа дөләтләрниңму мусабиқигә қатнишишини кәлтүрүп чиқириши мумкин "дәйду. Җейн харменниң әскәртишичә, гәрчә америкиниң аләм бошлуқи мудапиәсини күчәйтиши зөрүр болсиму, лекин америка аләм бошлуқи мудапиәсигә " һуҗум характерлик" түс бәрмәслики яки "һәрбийләштүрмәслики"лазим. У, "бизниң бу мәсилини қандақ муһакимә қилишимиз, уни қандақ һәл қилишимиз билән зич мунасивәтлик " дәп көрсәтти.

Мәтбуат хәвәрлиригә қариғанда ишлар тосалғусиз маңса, хитайниң 2010 - йилға қәдәр авияматка ясап чиқиш мумкинчилики бар, дәп қаралмақта. Кеңәш палата әзаси җон кейл, хәлқара истратегийә тәтқиқат мәркизидики муһакимә йиғинида хитайниң авияматка ясаш пилани һәққидә тохталди. Кейлниң әскәртишичә, у америка һәрбий рәһбәрлири билән хитай авияматка ясиса, буниң америкиға елип келидиған тәһдитини музакирә қилип бақмиған. Лекин у, әгәр хитай - америка арисида тасадипи уруш партлап қалса, хитай авияматкисиниң роли чоң болмайдиғанлиқини, чүнки авияматкиниң роли узун мусапидики һәрбий һәрикәткә ярисиму, тәйвән боғузиға охшаш қисқа мусапиләрдә роли чоң болмайдиғанлиқини билдүрди. (Әркин)

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.