Һиндистанниң дөләт мудапиә министири хитайни һиндистан земинигә көп қетим таҗавуз қилди, дәп җакарлиди


2007-05-11
Share

Буниңдин 45 йил бурун шиддәтлик чегра уруши қилған һиндистан билән хитайдин ибарәт бу икки чоң асия дөлити йеқинқи йиллардин бири тоқунушуштин һәмкарлишишқа қарап илгириләшкә башлиған иди.

Бу икки дөләт оттурисидики чегра сөһбитидиму бөсүш характерлик илгириләш болди. Мәсилән: һиндистан тебәтни хитайниң земини дәп етирап қилди. Әмма, бу икки дөләт оттурисида чегра сөһбити елип бериливатқан һазирқи пәйттә, һиндистанниң дөләт мудапиә министири хитайни һиндистан земинигә көп қетим таҗавуз қилған дәп қайтидин җакарлиди.

Хитай тәрәпму бурунқи қаттиқ мәйданиға қайтти. Бундақ әһвал астида, мулаһизичиләр һиндистан-хитай сөһбитиниң истиқбали һәққидә йеңи суалларни оттуриға қойди.

Һиндистан билән хитайниң чегра мәсилисидики баянлири бурунқидинму җиддий болмақта

Һиндистанда чиқидиған 'қолтуқ гезити' қатарлиқ гезитләрдә баян қилинишичә, һиндистан дөләт мудапиә министири прнандо мукирҗе 5 ‏- айниң 10 ‏- күни парламинтта, хитайни һиндистан земинигә көп қетим таҗавуз қилди дәп җакарлиған.

У сөзидә йәнә, хитайниң һәрбий қисимлири йеқинда һиндистан- хитай чегрисидики талаш -тартиштики җайларға техиму ичкириләп керип тик учар айрупилан базиси қурди; хитай буниңдин башқа йәнә, пакистанға ядро қораллирини тәрәққи қилдуруш җәһәттә ярдәм беришни күчәйтипла қалмай, бәлки тебәттиму һәрбий искилат қуруп ядро қоралларни сақлашқа башлиди, дегән. Аруначал шитатиниң әмәлдарлириму 'хитай һәрбий қисимлири йеқинда йәнә земинимизгә 20 километир ичкириләп кирди' дегән.

Хитай һөкүмитиниң буниңға қарита қайтурған инкасиму наһайити қаттиқ. Шинхуа агентлиқиниң хәвиригә қариғанда, хитай ташқи ишлар миниситирлиқиниң баянатчиси сүн йүши 11 ‏- май күни 'һиндистан аруначал шитати дәп атаватқан җайлар җуңгониң земини' дегән сөзни қайтидин тәкитлигән.

Һиндистан билән хитай оттурисидики чегра мәсилисиниң һәл болуши хитай- пакистан оттурисидики мәсилиниму өз ичигә елиши натайин

Америкидики җорҗия университетиниң асия тәтқиқатчиси сривастава әпәндиниң баян қилишичә, һазир һиндистан билән хитай оттурисида дүшмәнлик мәвҗут әмәс, әмма бу икки дөләтниң һазирқидәк җиддий түс алған баянатлири хәритә,йәни хәритидики техичә ениқ бәлгиләнмигән сизиқларни пәйда қилмақта.

Әһвалдин қариғанда, ‏- дәйду бу тәтқиқатчи, ‏- һазир бу икки дөләт әң ахирқи диалог арқилиқ һәр икки тәрәп қобул қилалайдиған чегра сизиқи бәлгиләшкә алдираватса керәк. Униң баян қилишичә, һиндистан-хитай оттурисидики чегра мәсилисидә, 9 ‏- қетимлиқ сөһбәттә хитай тәрәп, әгәр ғәрб тәрәптики чегра сизиқини һиндистан қобул қилсила, хитай тәрәп шәрқ тәрәптики аруначал шитатиға болған тәлипидин ваз кечишкә тәйяр икәнликини билдүргән иди. Әмди йеқинда елип берилидиған 11 ‏- қетимлиқ чегра сөһбитидә йәнә бир чоң бөсүш пәйда болуш еһтимали йоқ әмәс.

‏- Һазир хитайму, һиндистанму, пакистанму, бу үч дөләт һәммиси йәнә бир қетимлиқ сөһбәт арқилиқ һәммә чегра мәсилисиниң бирақла һәл қилинип кетишини үмид қилиду, ‏- дәйду сривастава әпәнди, ‏- шуңлашқа һазир мәсилиниң муһим ноқтиси кәшмир райони мәсилиси болуп қалди.

Һиндистан һазир бу муһим ноқтини көздә тутуп, һәтта пакистанни 'шәрқий түркистан террорчилирини һәрбий тәлим-тәрбийә билән тәминлиди' дәп әйибләш арқилиқ, хитай билән йеқинлишиқа тиришмақта. Әмма - дәйду бу тәтқиқатчи, ‏- һиндистан билән хитай оттурисидики чегра мәсилисиниң һәл болуши хитай билән пакистан оттурисидики мәсилиниму өз ичигә елиши натайин.

Һиндистан-хитай чегра тоқунушиға даир хәвәр архиплири

1962 ‏- Йили хитай билән һиндистан оттурисидики шиддәтлик урушқа сәвәбчи болған чегра мәсилиси икки җайда. Буниң шәрқ тәрәптикиси һиндистан әнглийиниң мустәмликиси болуватқан дәврдә шәкилләнгән 'микмахун сизиқи'. Бу районни һиндистан аруначал райони дап атайду.

Әмма хитай уни 1962 ‏- йилидики урушта 'җәнубий тебәт' дәп атиған иди. Ғәрб тәрәптикиси болса ақсайчин райони мәсилиси. Хитай бу районни шинҗаңға тәвә дәп қарайду. Әйни вақиттики чегра уруши хитай бу җайда таш йол ясашни пиланлиғанда партлиған. Униңдин кейин, 1963 ‏- йили хитай билән пакистан оттурисида бир келишим имзаланған болуп, пакистан бу келишимгә асасән, кәшмирдики 'пакистанға тәвә' дәп қарайдиған җайларниң бир қисимини хитайниң контрол қилип турушиға өткүзүп бәргән.(Вәли)

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт