Hindistanning dölet mudapi'e ministiri xitayni hindistan zéminige köp qétim tajawuz qildi, dep jakarlidi


2007-05-11
Share

Buningdin 45 yil burun shiddetlik chégra urushi qilghan hindistan bilen xitaydin ibaret bu ikki chong asiya döliti yéqinqi yillardin biri toqunushushtin hemkarlishishqa qarap ilgirileshke bashlighan idi.

Bu ikki dölet otturisidiki chégra söhbitidimu bösüsh xaraktérlik ilgirilesh boldi. Mesilen: hindistan tébetni xitayning zémini dep étirap qildi. Emma, bu ikki dölet otturisida chégra söhbiti élip bériliwatqan hazirqi peytte, hindistanning dölet mudapi'e ministiri xitayni hindistan zéminige köp qétim tajawuz qilghan dep qaytidin jakarlidi.

Xitay terepmu burunqi qattiq meydanigha qaytti. Bundaq ehwal astida, mulahizichiler hindistan-xitay söhbitining istiqbali heqqide yéngi su'allarni otturigha qoydi.

Hindistan bilen xitayning chégra mesilisidiki bayanliri burunqidinmu jiddiy bolmaqta

Hindistanda chiqidighan 'qoltuq géziti' qatarliq gézitlerde bayan qilinishiche, hindistan dölet mudapi'e ministiri prnando mukirjé 5 ‏- ayning 10 ‏- küni parlamintta, xitayni hindistan zéminige köp qétim tajawuz qildi dep jakarlighan.

U sözide yene, xitayning herbiy qisimliri yéqinda hindistan- xitay chégrisidiki talash -tartishtiki jaylargha téximu ichkirilep kérip tik uchar ayrupilan bazisi qurdi؛ xitay buningdin bashqa yene, pakistan'gha yadro qorallirini tereqqi qildurush jehette yardem bérishni kücheytipla qalmay, belki tébettimu herbiy iskilat qurup yadro qorallarni saqlashqa bashlidi, dégen. Arunachal shitatining emeldarlirimu 'xitay herbiy qisimliri yéqinda yene zéminimizge 20 kilométir ichkirilep kirdi' dégen.

Xitay hökümitining buninggha qarita qayturghan inkasimu nahayiti qattiq. Shinxu'a agéntliqining xewirige qarighanda, xitay tashqi ishlar minisitirliqining bayanatchisi sün yüshi 11 ‏- may küni 'hindistan arunachal shitati dep atawatqan jaylar junggoning zémini' dégen sözni qaytidin tekitligen.

Hindistan bilen xitay otturisidiki chégra mesilisining hel bolushi xitay- pakistan otturisidiki mesilinimu öz ichige élishi natayin

Amérikidiki jorjiya uniwérsitétining asiya tetqiqatchisi sriwastawa ependining bayan qilishiche, hazir hindistan bilen xitay otturisida düshmenlik mewjut emes, emma bu ikki döletning hazirqidek jiddiy tüs alghan bayanatliri xerite,yeni xeritidiki téxiche éniq belgilenmigen siziqlarni peyda qilmaqta.

Ehwaldin qarighanda, ‏- deydu bu tetqiqatchi, ‏- hazir bu ikki dölet eng axirqi di'alog arqiliq her ikki terep qobul qilalaydighan chégra siziqi belgileshke aldirawatsa kérek. Uning bayan qilishiche, hindistan-xitay otturisidiki chégra mesiliside, 9 ‏- qétimliq söhbette xitay terep, eger gherb tereptiki chégra siziqini hindistan qobul qilsila, xitay terep sherq tereptiki arunachal shitatigha bolghan telipidin waz kéchishke teyyar ikenlikini bildürgen idi. Emdi yéqinda élip bérilidighan 11 ‏- qétimliq chégra söhbitide yene bir chong bösüsh peyda bolush éhtimali yoq emes.

‏- Hazir xitaymu, hindistanmu, pakistanmu, bu üch dölet hemmisi yene bir qétimliq söhbet arqiliq hemme chégra mesilisining biraqla hel qilinip kétishini ümid qilidu, ‏- deydu sriwastawa ependi, ‏- shunglashqa hazir mesilining muhim noqtisi keshmir rayoni mesilisi bolup qaldi.

Hindistan hazir bu muhim noqtini közde tutup, hetta pakistanni 'sherqiy türkistan térrorchilirini herbiy telim-terbiye bilen teminlidi' dep eyiblesh arqiliq, xitay bilen yéqinlishiqa tirishmaqta. Emma - deydu bu tetqiqatchi, ‏- hindistan bilen xitay otturisidiki chégra mesilisining hel bolushi xitay bilen pakistan otturisidiki mesilinimu öz ichige élishi natayin.

Hindistan-xitay chégra toqunushigha da'ir xewer arxipliri

1962 ‏- Yili xitay bilen hindistan otturisidiki shiddetlik urushqa sewebchi bolghan chégra mesilisi ikki jayda. Buning sherq tereptikisi hindistan en'gliyining mustemlikisi boluwatqan dewrde shekillen'gen 'mikmaxun siziqi'. Bu rayonni hindistan arunachal rayoni dap ataydu.

Emma xitay uni 1962 ‏- yilidiki urushta 'jenubiy tébet' dep atighan idi. Gherb tereptikisi bolsa aqsaychin rayoni mesilisi. Xitay bu rayonni shinjanggha tewe dep qaraydu. Eyni waqittiki chégra urushi xitay bu jayda tash yol yasashni pilanlighanda partlighan. Uningdin kéyin, 1963 ‏- yili xitay bilen pakistan otturisida bir kélishim imzalan'ghan bolup, pakistan bu kélishimge asasen, keshmirdiki 'pakistan'gha tewe' dep qaraydighan jaylarning bir qisimini xitayning kontrol qilip turushigha ötküzüp bergen.(Weli)

Pikirler (0)

Barliq pikir - bayanlarni körüsh.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet