Хәлқарада хитайниң өзини 'террорлуқ тәһдити астида' дәп җакарлиши һәққидә муназирә болуватиду

Б д т кишилик һоқуқ кеңишиниң җәнвәдә ечилған 14‏ - қетимлиқ йиғинида, явропа бирлики үрүмчи вәқәсидә тутулған уйғурлардин әндишә қиливатқанлиқи билдүрди вә хитайниң уларни сорақ қилишта очуқ -йоруқ болмиғанлиқини әйиблиди.
Мухбиримиз вәли
2010-06-25
Елхәт
Пикир
Share
Принт
2008‏-Йили 4 - авғуст сәһәрдики 2 уйғурниң хитай қораллиқ сақчилириға қилған һуҗумидин кейин, хитай сақчилири пүтүн қәшқәр кочилирида разведкини күчәйткән болуп, сүрәттә, чарлиғучи хитай сақчилири чәтәлликләр билән сөзләшмәктә.
2008‏-Йили 4 - авғуст сәһәрдики 2 уйғурниң хитай қораллиқ сақчилириға қилған һуҗумидин кейин, хитай сақчилири пүтүн қәшқәр кочилирида разведкини күчәйткән болуп, сүрәттә, чарлиғучи хитай сақчилири чәтәлликләр билән сөзләшмәктә.
AFP Photo

Түркийидики истиратегийә вә чүшәнчә тәтқиқат институтиниң тәтқиқатчиси әркин әкрәм хитайниң уйғурларға қаратқан әйибләшлирини рәт қилди.
 
Америка уйғур бирләшмисиниң вәкили кәсий полиас ханим 6‏ - айниң 18‏ - күни б д т кишилик һоқуқ кеңишиниң җәнвәдә ечилған 14‏ - қетимлиқ йиғиниға қатнашқан иди. У тәминлигән видио хатирисидин мәлум болушичә, бу йиғинда явропа бирликиниң вәкили, явропа бирлики үрүмчи вәқәсидә қолға елинған уйғурларниң әһвалидин әндишә қилиду, хитай сорақ қилиш җәһәтләрдә очуқ - йоруқ болуши керәк, дәп оттуриға қойғанда, хитай вәкили буниңға қаршилиқ билдүрәлмиди.

Әмма, хәлқара кәчүрүм тәшкилати, хәлқара кишилик һоқуқ тәшкилати қатарлиқ һөкүмәткә беқинмайдиған тәшкилат вәкиллири, хитайниң һазирму уйғурларниң кишилик һоқуқини дәпсәндә қеливатқанлиқини оттуриға қоюп хитайни әйиблигәндә, хитай вәкили дәрһал наразилиқ билдүрүп, уларниң сөзини бөливәтти вә бу мәсилини бу йиғинда музакирә қилмаслиқни тәләп қилди. Лекин йиғин рәиси кишилик һоқуқ тәшкилат вәкиллириниң пикрини давамлаштуруверишигә рухсәт бәрди.

Һазир үрүмчи 5 - июл вәқәсиниң бир йиллиқ хатирә күнлири йетип келиватқанда, хитайниң хәлқараға 'җуңго техичә җиддий террорлуқ тәһдит астида туруватиду' дәп җакарлиғанлиқи һәққидә мулаһизә болуватиду. Мутәхәссисләрниң һечқайси уйғурларни террорчи дәп әйиблимиди.

Түркийидики истиратегийә вә чүшәнчә тәтқиқат институтиниң тәтқиқатчиси әркин әкрәмму бүгүн елан қилған мулаһизисидә, хитайниң уйғурларға қаратқан һәр хил намдики әйибләшлирини рәт қилди. Униң қаришичә, һазирға қәдәр осама бинладинму хитайни нишанға алғини йоқ. Шәрқи түркистанда қоллинилған шиддәтлик шәкил хитай мустәмликичиликидин қутулуш үчүн қоллинилған шәкил, бу террорлуқ әмәс.

Доктор әркин әкрәм мулаһизисидә, 1960 ‏ - йилларда б д т дә, мустәмликидә қалған милләтләргә азадлиқ бериш, дөлитини қайтуруп бериш тоғрисида чиқирилған бир қанун барлиқини, бу қанунда, мустәмликичиликкә қарши уруш қилғанлар әркинлик җәңчилири дәп аталғанлиқини әсләп өтти.

Доктор әркин әкрәмниң қаришичә, хитай 50‏ - йилларда уйғурларниң қаршилиқ һәрикәтлирини 'йәрлик милләтчи' дәп әйиблигән, 1980‏ - йилларда 'миллй бөлгүнчи' дәп атиған, 2001 ‏ - йилидин кейин террорчи дәп ативалған, хитайниң бундақ бир реал мәсилини заманға қарап аталғу алмаштуруп, уни сияси шуарға айландурушиниң кәйнидә бир сиясий мәқсәт йошурунған.

Юқиридики аваз улинишидин, бу һәқтики мәлуматимизниң тәпсилатини аңлайсиләр.

 
Толуқ бәт