Mya férow xanim jorj bushni xitaydiki kishilik hoquq xatirisi mesilide bayanat élan qilishqa chaqirdi


2008.02.19

Xitay hökümiti bu yil awghustta béyjingda ötküzülidighan 2008- yilliq olimpik yighinini öz dölet küchini namayan qilidighan sehne qilishni könglige püküwatqan bolsimu, xitayning axbarat erkinlikini boghushi, kishilik hoquqni depsende qilishi we kishilik hoquq terghibatchilirini qolgha élishi bu nöwetlik olimpik yétip kélish aldida xitayning dölet ehwalini dunya axbarat sahesining merkizi nuqtisigha aylandurup qoyghan bolsa, xitayning darfur rayonida irqiy qirghinchiliq élip bériwatqan sudan hökümitini her tereptin qollishi bu nöwetlik olimpikini qirghinchiliq olimpiki dep atashqa seweb bolghan idi.

2008- Yilliq béyjing olimpikini qirghinchiliq olimpiki dep ataldi

Xitay rehberlirini sudan'gha tutqan qulaq yopuruwélish siyasitini özgertish we ularda darfurda bigunah ölüp kétiwatqan ademlerge nisbeten mes'uliyet tuyghusi peyda qilish üchün her türlük pa'aliyetlerni élip bérip kéliwatqan kino cholpini, we kishilik hoquq pa'aliyetchisi miya férrow xanim ötken yili aprélda wal-strét zhurnilida bayanat élan qilip, xitayning darfurda irqiy qirghinchiliq élip bériwatqan sudan hökümitige siyasiy, diplomatik, iqtisadi we herbiy jehette yardem bérip kéliwatqanliqi seweblik 2008- yilliq béyjing olimpikini qirghinchiliq olimpiki dep atighan.

Férow xanim yene, bu olimpikning bedi'iy yétekchilik wezipisini üstige alghan rézhissor stéwin spiélbérg ependige mektup yollap, uning 1936- yili natséstlar gérmaniye hakimiyet dewride ötküzülgen 1936- yilliq bérlin olimpikining bedi'iy filim rézhissori léni riyfénstahl bilen bir namda atilip qélish xetiride turghanliqi heqqide agahlandurush bergendin kiyin, spi'elberg ependimu xitay re'isi xu jintawgha mektup yollap, uni darfur mesilide heriket qilishqa chaqirghan idi.

Stéwin spiélbérg:"wijdanim, bu ishni normal dawamlashturushumgha yol qoymidi"

Xitayning sudan'gha bolghan siyasitide jümlidin darfurning hazirqi ehwalida körünerlik yaxshilinish bolmighandin kéyin, 13- féwral küni, 2008- yilliq béyjing olimpikining bedi'iy meslihetchilik wezipisini üstige alghan holliwudning meshhur kino rézhissori stéwin spiélbérg mezkur wezipidin istépa bergenlikini élan qildi.

U bayanatnamisida, özining néme üchün mezkur olimpikini bayqut qilghanliqini heqqide chüshenche bérip: "wijdanim, bu ishni normal dawamlashturushumgha yol qoymidi" dep yazghan.

Férow xanim :"mustebit hakimiyet choqum kishilik hoquq mesiliside heriket qollinishqa qistilishi kérek"

19 - Féwral seyshenbe küni mya férow xanim we oghli ronan férowlar wal-strét zhurnilida "bir olimpik ghelibisi" namliq bir parche maqale élan qilip, stéwin spi'elberg ependining olimpik bedi'iy meslihetchilik wezipisidin istipa bergenlikining bir xeyirlik ish ikenlikini körsetti.

Férow xanim maqaliside 2008- yilliq béyjing olimpikining xitay üchün 1989- yilidiki tyen'enmén weqesidin kéyinki özini körsitish soruni ikenliki seweblik xitayda hazir kocha-koylarni saranglarche tazilash, qurulushlarni élip bérish we bulghinishqa qarshi charilerning qiliniwatqanliqidin heyran qélishqa bolmaydighanliqini körsetti we: " xitayning kishilik hoquq xatirisige su'al qoyulushmu heyran qalarliq emes. Emeliyette bu qatmal mustebit hakimiyet choqum kishilik hoquq mesiliside heriket qollinishqa qistilishi kérek" dep tekitlidi.

U yene, xitayning "bir dunya, bir arzu" sho'ari üstide toxtilip: " bu zamaniwi xitayning arzusi bolup, uning öz ili ichide kishilik hoquqini qattiq iskenjige élishi we tashqi siyasiti bu nöwetlik olimpikning bash témisini jiddiy belgilesh aldida turmaqta" dep yazdi.

Férow xanim :"jorj bush qirghinchiliq olimpikige qatniship öz ornini xitay prézidénti xu jintaw bilen bir yerge qoymasliqi kérek"

Férow xanim yene, en'giliye shahzadisi charlizning 2008- yilliq béyjing olimpikini bayqut qilghanliqini, stéwin spiélbérg ependining öz wijdani mes'uliyitige yüz kélidighan ish qilghanliqini körsetken bolsa, bu yilliq olimpikke qatnishish teklipini qobul qilghan amérika prézidénti jorj bushning, xitay hökümitining kishilik hoquqni depsende qilishi we chet'ellerde insaniyetke qarshi jinayetlerge shérik bolushi heqqidiki su'allardin epchillik bilen özini qachurghanliqini eyiblidi we : " bizning jorj bushning néme déyishi bilen karimiz yoq. Emma u bu yil amérika xelqige wekillik qilidu. U qirghinchiliq olimpikige qatniship öz ornini xitay prézidénti xu jintaw bilen bir yerge qoysunmu?" dep xitab qildi.

U yene, bush ependige oxshash bir qisim tesirlik siyasiy shexslerni xitayning nachar kishilik hoquq xatirisige qaritilghan küchlük bayanatlarni élan qilishqa chaqirdi we: " emma ularning yéqinda bu olimpikke qatnishishni ret qilghan en'gliye shahzadisi bashlighan yolgha egishidighan'gha waqti bar" dep körsetti.

Darfurda 200 mingdin artuq adem ölüp ketken

Sudan hökümitining 2003- yilidin buyan darfur rayonida élip bériwatqan qirghinchiliq we sistémiliq basturush herikiti jeryanida darfurda 200 mingdin artuq adem ölüp ketken bolsa, ikki yérim milyondek adem öy-makanliridin ayrilip musapirlar lagérigha qapsilip qalghan bolghachqa, xitay hökümitining sudan hökümiti bilen bolghan yéqin iqtisadi we herbiy munasiwiti seweblik darfur qirghinchiliqida xitayning hessisi bar deydighan uqum dunya xaraktérlik omumiy tonushqa aylandi. (Jüme)

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.