Хитайниң йеңи паспортлири хәлқаралиқ җедәлләргә сәвәбчи болмақта

Йеқинда русийиниң «комсомолская правда» гезитидә «йеңи хитай паспортлири хәлқара җедәлни кәлтүрүп чиқарди» намлиқ мақалә елан қилинип, униң аптори захар радоф хитайниң талаш-тартишта қалған барлиқ земинларни «өзиниңки қиливалғанлиқи» ниң қошна мәмликәтләрдә наразилиқ пәйда қилғанлиқини илгири сүргән.
Ихтиярий мухбиримиз ойған
2012-11-27
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Хитайниң кона паспорти(солда) вә йеңи паспорти. 2012-Йили 14-май, нәнтоң.
Хитайниң кона паспорти(солда) вә йеңи паспорти. 2012-Йили 14-май, нәнтоң.
Imaginechina

Униң ейтишичә, паспортниң юқиридики сол тәрипидә бесилған қарта бойичә җәнубий хитай деңизидики барлиқ араллар вә башқилар хитайниң дәп көрситилгән. Мәлум болушичә, бу аралларға хитайдин ташқири йәнә филиппин, вйетнам, тәйвән, бруней, малайшия қатарлиқ дөләт вә районларму дәва қилмақта.

Мақалида шундақла хитайниң бу һәрикитигә һиндистанниңму нарази болғанлиқи ейтилған. Паспортта хитайниң дәп көрситилгән районлар ичидә һиндистанниң аруначал прадеш вә ақсайчин штатлириниңму бар икәнлики оттуриға қоюлған. З.Радоф һиндистан һөкүмитиниң буниңға җавабән һазирниң өзидила деһли шәһиридә паспортларға йеңи тамғиларни бесип, уларда мәзкур аралларниң һиндистанға тәәллуқ икәнлики һәққидә мәлуматларниң пәйда болғанлиқини хәвәрлиди. У йеқинда сайланған һиндистан ташқи ишлар министири салман хуршидниң мәзкур хитай паспортлирини «лайиқсиз» дәп атиғанлиқини, шундақла һиндистан даирилириниң ейтишичә, ақсайчиндики һинди земиниға тәәллуқ 25 миң квадрат километир йәргә хитайниң игидарчилиқ қиливалғанлиқини билдүргән.

Мәлум болушичә, хитай билән һиндистан оттурисидики арал җедили буниңдин топ-тоғра 50 йил илгири башлинип, 1962-йили 20-өктәбирдә икки мәмликәт оттурисидики чоң қораллиқ тоқунушни пәйда қилған. Русийиниң «геополитика» тор гезитиниң 21-ноябирда бесилған «һинди-хитай урушидин кейинки 50 йил» намлиқ мақалиниң аптори александир лукин бу җедәлниң һазирму мәвҗут икәнликини тәкитлигән.

Мақалә аптори бу икки дөләтниң бир вақитта дегүдәк мустәқиллиққа еришип, һәр иккилисиниң асия вә африқа районида өзлириниң тәсир даирисини кеңәйтишкә тиришқанлиқини, шуниң билән бир қатарда өз-ара ишәнмәслик һәм чегра җедәллири түпәйли мунасивәтлириниң соғақлашқанлиқини илгири сүргән. Буниңдин ташқири хитай һиндистанни тибәтниң мустәқиллиқини қоллиғанлиқида әйиблигән, әмди һиндистан болса 1950-йили тибәтниң хитай тәрипидин ишғал қилинишиға нарази болған.

Мақалида бу уруш җәрянида хитайниң һиндистанға тәәллуқ 14 миң квадрат километир йәрни бесивалғанлиқи, пәқәт совет иттипақиниң хитайни бу вәзийәттә қоллимиғанлиқи һәм әнглийә вә а қ ш ниң һиндистанға қорал йәткүзүши сәвәбидин шу йилниң 21-ноябир күни хитайниң уруш һәрикәтлирини тохтитиш қарариға кәлгәнлики тәкитләнгән.

«Әслидә, -дәп язиду мақалә аптори, -бу, хитай ғалибийәт қазанған бирдин-бир уруш. Хитай армийиси тарих бойичә ички қозғилаңларни вә «явайи чегра қәбилилири» ни бесиштин башқа 1962-йилғичиму, униңдин кейинму чоң ғалибийәтләр қазанмиған һәм һеч нәрсә билән айримчә шөһрәт қазанмиған.» У һазир икки дөләт оттурисидики иқтисади һәмкарлиқ күчийиватқан болсиму, амма һиндистан хитайниң сиясий вә иқтисади нийәтлиридин әнсирәйдиғанлиқини оттуриға қойған.

Толуқ бәт