Xitayning yéngi pasportliri xelq'araliq jédellerge sewebchi bolmaqta

Yéqinda rusiyining "Komsomolskaya prawda" gézitide "Yéngi xitay pasportliri xelq'ara jédelni keltürüp chiqardi" namliq maqale élan qilinip, uning aptori zaxar radof xitayning talash-tartishta qalghan barliq zéminlarni "Öziningki qiliwalghanliqi" ning qoshna memliketlerde naraziliq peyda qilghanliqini ilgiri sürgen.
Ixtiyariy muxbirimiz oyghan
2012-11-27
Élxet
Pikir
Share
Print
Xitayning kona pasporti(solda) we yéngi pasporti. 2012-Yili 14-may, nentong.
Xitayning kona pasporti(solda) we yéngi pasporti. 2012-Yili 14-may, nentong.
Imaginechina

Uning éytishiche, pasportning yuqiridiki sol teripide bésilghan qarta boyiche jenubiy xitay déngizidiki barliq arallar we bashqilar xitayning dep körsitilgen. Melum bolushiche, bu arallargha xitaydin tashqiri yene filippin, wyétnam, teywen, brunéy, malayshiya qatarliq dölet we rayonlarmu dewa qilmaqta.

Maqalida shundaqla xitayning bu herikitige hindistanningmu narazi bolghanliqi éytilghan. Pasportta xitayning dep körsitilgen rayonlar ichide hindistanning arunachal pradésh we aqsaychin shtatliriningmu bar ikenliki otturigha qoyulghan. Z.Radof hindistan hökümitining buninggha jawaben hazirning özidila déhli shehiride pasportlargha yéngi tamghilarni bésip, ularda mezkur arallarning hindistan'gha te'elluq ikenliki heqqide melumatlarning peyda bolghanliqini xewerlidi. U yéqinda saylan'ghan hindistan tashqi ishlar ministiri salman xurshidning mezkur xitay pasportlirini "Layiqsiz" dep atighanliqini, shundaqla hindistan da'irilirining éytishiche, aqsaychindiki hindi zéminigha te'elluq 25 ming kwadrat kilométir yerge xitayning igidarchiliq qiliwalghanliqini bildürgen.

Melum bolushiche, xitay bilen hindistan otturisidiki aral jédili buningdin top-toghra 50 yil ilgiri bashlinip, 1962-yili 20-öktebirde ikki memliket otturisidiki chong qoralliq toqunushni peyda qilghan. Rusiyining "Gé'opolitika" tor gézitining 21-noyabirda bésilghan "Hindi-xitay urushidin kéyinki 50 yil" namliq maqalining aptori aléksandir lukin bu jédelning hazirmu mewjut ikenlikini tekitligen.

Maqale aptori bu ikki döletning bir waqitta dégüdek musteqilliqqa ériship, her ikkilisining asiya we afriqa rayonida özlirining tesir da'irisini kéngeytishke tirishqanliqini, shuning bilen bir qatarda öz-ara ishenmeslik hem chégra jédelliri tüpeyli munasiwetlirining soghaqlashqanliqini ilgiri sürgen. Buningdin tashqiri xitay hindistanni tibetning musteqilliqini qollighanliqida eyibligen, emdi hindistan bolsa 1950-yili tibetning xitay teripidin ishghal qilinishigha narazi bolghan.

Maqalida bu urush jeryanida xitayning hindistan'gha te'elluq 14 ming kwadrat kilométir yerni bésiwalghanliqi, peqet sowét ittipaqining xitayni bu weziyette qollimighanliqi hem en'gliye we a q sh ning hindistan'gha qoral yetküzüshi sewebidin shu yilning 21-noyabir küni xitayning urush heriketlirini toxtitish qararigha kelgenliki tekitlen'gen.

"Eslide, -dep yazidu maqale aptori, -bu, xitay ghalibiyet qazan'ghan birdin-bir urush. Xitay armiyisi tarix boyiche ichki qozghilanglarni we "Yawayi chégra qebililiri" ni bésishtin bashqa 1962-yilghichimu, uningdin kéyinmu chong ghalibiyetler qazanmighan hem héch nerse bilen ayrimche shöhret qazanmighan." u hazir ikki dölet otturisidiki iqtisadi hemkarliq küchiyiwatqan bolsimu, amma hindistan xitayning siyasiy we iqtisadi niyetliridin ensireydighanliqini otturigha qoyghan.

Toluq bet