Көзәткүчиләр: хитайниң сиясити сақчилириға парихорлуқ пурсити яритип бәрмәктә

Уйғур елидики хитай җамаәт хәвпсизлик назарити түнүгүн йиғин чақирип җамаәт хәвпсизлик системисида чирикликкә қарши туруш, паклиқ қурулушини күчәйтидиғанлиқини җакарлиди.
Мухбиримиз гүлчеһрә
2012-03-14
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Хитайниң һөкүмәт тор бәтлиридә или областлиқ партком секретари җяв бавхуа. 2011-Йили 8-июн.
Хитайниң һөкүмәт тор бәтлиридә или областлиқ партком секретари җяв бавхуа. 2011-Йили 8-июн.
RFA

13-Март үрүмчидә уйғур аптоном районлуқ җамаәт хәвпсизлики системисиниң чирикликкә қарши туруш, паклиқни тәшәббус қилиш қурулуши йиғини ечилған. Уйғур елидики хитай һөкүмити башқурушидики мәтбуат хәвәрлиридә бу һәқтә берилгән хәвәрдә көрситилишичә, йиғинда «аптоном районлуқ җамаәт хәвпсизлик назарити қанун-интизамға хилап түрлүк мәсилиләргә қарита қәтий йүз хатирә қилмайду, чирикләшкән унсурларни қәтий бош қоювәтмәйду, амма тездин һәл қилишни үмид қилидиған ишларни тездин һәл қилип амминиң рази болуш дәриҗисини йәниму юқири көтүриду» дегәнләр тәкитләнгән.

Бу һәқтики хәвәрләрдин ашкарилинишичә, бултур бир йилда уйғур елидики хитай җамаәт хәвпсизлик системисида қанун, низамларға хилаплиқ қилған 94 кишигә җаза көрүлгән. Уларниң ичидә наһийә, башқарма дәриҗилик кадирдин бәши, бөлүм башлиқи дәриҗисидикиләрдин 30 и бар икән. Шундақла йәнә, сақчиларға қаритилған 5 түрлүк чәкләш буйруқиға хилаплиқ қилған 6 киши бир тәрәп қилинған болуп 4 кишиниң рәһбәрлик мәсулийити сүрүштә қилинди дәп көрситилгән.

Уйғур елидики җамаәт хәвпсизлик системисидики бу йиғинда йәнә, хитайниң статистика идарисиниң уйғур ели иҗтимаий вә иқтисадий әһвалини тәкшүрүш баш әтритиниң статистика нәтиҗисини елан қилған болуп, униңда амминиң наһийә, шәһәрләрдики җамаәт хәвпсизлик идарилири вә сақчиханилардин рази болуш дәриҗиси 81.9% Кә, бихәтәрлик туйғуси 85.2% Кә йәтти дәп көрсәткән.

Әмәлийәттә уйғур елидики уйғурларниң хитай сақчилириниң хизмәт позитсийиси, истили вә уларниң парихорлуқ қилмишлириға наразилиқи интайин күчлүк болуп исмини ашкарилаштин еһтият қилған бир уйғур зияритимизни қобул қилип хитай һөкүмитиниң өзиниң сақчилири арисидики парихорлуқни түзитишигә пәқәтла ишәнчи йоқлуқини билдүрди.

Бу уйғур йәнә, хитай һөкүмитиниң хәлқ райи статистикиси сүпитидә елан қилған санлиқ мәлуматиғиму гуман билән қарайдиғанлиқини билдүрүп, бу статистикилар аз санлиқ милләтләрниң райини асас қилмиған деди.

Баш штаби вашингтон алаһидә районидики лавгәй фонди җәмийитиниң мәсуллиридин, хитай вәзийитини көзәткүчи әндерий яң әпәнди хитай даирилириниң уйғур елидики сақчилири арисида паклиқни тәшәббус қиливатқанлиқидин әҗәблиниватқанлиқини ипадилиди.

У мундақ дәйду:
‏«Хитай коммунист һөкүмитиниң пүтүн хитайда парихорлуққа қарши туримиз дәватқанлиқи йеңи гәп әмәс, хитай җамаәт хәвпсизликидиму буни тәкитләватиду, әмма уйғур елидә буни тәкитлишиниң һеч әһмийити йоқ, чүнки буниң техиму үнүми болмайду, немә үчүн десиңиз, муқимлиқ һәммини бесип чүшиду дәп пүтүн сақчиларниң вәзиписи үч хил күчләргә қаритилған, башқа мәсилиләрниң һәммиси әһмийитини йоқатқан бундақ бир сиясий системида, бу сақчилар парихор болмай ким парихор болиду, кимни тутқун қилса болуверидиған, өзи халиғанчә бастуруш елип баралайдиған сақчиларға һәммидин юқири имтияз һәм һоқуқ бериливатқан бу сиясәтниң өзила җамаәт хәвпсизлик системисини бир парихор әтритигә айландурған. Мениңчә бу тәшвиқаттин башқа нәрсә әмәс.»

Яң әпәнди хитайниң немә үчүн сақчилардики парихорлуққа зәрбә бериш тәшвиқати елип бериш зөрүрийити туйғанлиқи һәққидики мулаһизисини оттуриға қоюп мундақ деди:
‏«Йеқиндин буян уйғур елидики хәлқниң һөкүмәткә қарши елип барған һуҗуми асасән сақчи қораллиқ күчлирини нишан қилмақта, бәлким хитай һөкүмити хәлқниң диққитини башқа яққа бурап өз ичидә бир қисим һәддидин ашқан интизамсиз сақчиларни вә яки идийисидин гуман қилған бир қисим хадимлирини җазалаш арқилиқ хәлқниң наразилиқини бесишни көзләватқан болушиму мумкин. Әмма мениңчә, бу үнүм бәрмәйду, чүнки хәлқ сақчиларни пәқәт өзини бастуридиған күч, һөкүмәтниң сияситини әң қаттиқ иҗра қилидиған васитә дәп билиду.»

Дуня уйғур қурултийиниң баянатчиси дилшат ришит хитай даирилириниң җамаәт хәвпсизлик системисида сақчиларға болған башқурушни күчәйтишни елан қилишиға қарита мулаһизисини елан қилди. Дилшат ришитниң қаришичә, әдлийә җамаәт хәвпсизлик системиси хитайдики парихорлуқ һәммидин еғир бир саһә, шундақла һоқуқлиридин пайдилинип өзиниң қануниға әң еғир хилаплиқ қиливатқан бир орун. Хитай һөкүмитиниң уйғур елидики җамаәт хәвпсизлик системисида тазилаш елип беришни оттуриға қоюши, бәлким бу баһанида өз системиси ичидики миллий һессияти күчлүк гуман пәйда қилғанларни тазилашни мәқсәт қиливатқан болуши мумкин.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт